Nie każdy współwłaściciel może żądać odszkodowania

Stroną postępowania o ustalenie odszkodowania za przejętą z mocy prawa nieruchomość stanowiącą przedmiot współwłasności ułamkowej jest wyłącznie ten współwłaściciel nieruchomości, który złożył wniosek o odszkodowanie.

Starosta Powiatu, powołując się m.in. na art. 129 ust. 1 i 130 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. nr 102 poz. 651 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku jednego z wnioskodawców, orzekł o ustaleniu na jego rzecz odszkodowania w kwocie 2943 zł za nieruchomości, które z mocy prawa stały się własnością powiatu na podstawie decyzji wojewody. Decyzja ta została doręczona wyłącznie wnioskodawcy, ale przed jej wydaniem wszystkich współwłaścicieli nieruchomości poinformowano o możliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym w sprawie i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów i żądań. Po otrzymaniu powyższego zawiadomienia kolejny ze współwłaścicieli przedmiotowego gruntu złożył w starostwie pismo zawierające żądanie wypłaty odszkodowania za przejęte nieruchomości także na rzecz pozostałych współwłaścicieli. Jednocześnie współwłaściciel złożył odwołanie od niedoręczonej pozostałym współwłaścicielom decyzji o przyznaniu odszkodowania. W odpowiedzi na pismo starostwa wezwał współwłaściciela do uzupełnienia braków formalnych pisma. Wojewoda jako organ odwoławczy umorzył postępowanie. Sprawa ostatecznie trafiła do sądu administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że nieruchomość będąca przedmiotem sporu została przejęta pod drogę powiatową z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. na podstawie art. 73 ustawy z 13 października 1989 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. nr 133, poz. 872 z późn. zm.). W konsekwencji postępowanie w sprawie ustalenia i wypłacenia należnego za przejęte pod drogi nieruchomości jest postępowaniem wszczynanym na wniosek. Tymczasem jak wynika z akt sprawy, stosowny wniosek złożył tylko jednen ze współwłaścicieli. Pozostali stosownego wniosku nie złożyli.

Sąd administracyjny podkreślił, że od strony materialnoprawnej uprawnienia każdego ze współwłaścicieli nieruchomości do odszkodowania za przejęty przez jednostkę samorządu terytorialnego (Skarb Państwa) przedmiot współwłasności są niezależne. Oznacza to, że każdemu ze współwłaścicieli przysługuje odszkodowanie odpowiadające równowartości ułamkowego udziału w prawie własności nieruchomości. Z drugiej strony decyzja ustalająca odszkodowanie za rzecz stanowiącą przedmiot współwłasności w częściach ułamkowych, wydana w stosunku do jednego współwłaściciela, nie niweczy uprawnienia do odszkodowania pozostałych współwłaścicieli. Odszkodowanie ma bowiem charakter świadczenia podzielnego (z natury świadczenia pieniężne są podzielne), które może być przyznawane poszczególnym współwłaścicielom etapami. Jego wysokość wyznacza wielkość ułamka określającego udział każdego współwłaściciela. Stroną zatem postępowania o ustalenie odszkodowania za przejętą z mocy prawa nieruchomość stanowiącą przedmiot współwłasności ułamkowej jest wyłącznie ten współwłaściciel nieruchomości, który złożył wniosek o odszkodowanie.

Oprac. Hanna WesoŁowska

@RY1@i02/2010/233/i02.2010.233.207.008a.001.jpg@RY2@

Piotr Woźniak prawnik, WKB Wierciński, Kwieciński, Baehr

Omawianie orzeczenie potwierdza przyjęty w judykaturze sądowej pogląd, iż dochodzenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, będącą przedmiotem współwłasności w częściach ułamkowych, nie jest czynnością, której celem jest zachowanie lub ochrona wspólnego prawa do współwłasności. Gdyby tak było, złożenie wniosku przez jednego ze współwłaścicieli skutkowałoby rozstrzygnięciem sprawy w interesie wszystkich współwłaścicieli. W niniejszej sprawie tylko jeden ze współwłaścicieli złożył przed upływem ustawowego terminu wniosek o ustalenie i zapłatę odszkodowania. Roszczenia te wygasły 31 grudnia 2005 r., a więc wszystkie wnioski wniesione po tej dacie powinny zostać oddalone przez organ je rozpoznający. Termin ten jest terminem prawa materialnego i nie może zostać przez organ przywrócony. Warto zwrócić uwagę, iż prawo własności przechodziło na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego z mocy samego prawa z 1 stycznia 1999 r., jednakże fakt ten podlegał stwierdzeniu w decyzji wydawanej przez wojewodę. Przed wydaniem decyzji przez wojewodę ustalenie i wypłata odszkodowania nie były możliwe. Przepisy ustawy były wielokrotnie przedmiotem orzeczeń sądów administracyjnych i Trybunału Konstytucyjnego.