Kiedy student może dostać stypendium

Szczegółowe zasady przyznawania stypendiów każda uczelnia ustala w regulaminie przyznawania pomocy materialnej. Ogólne zasady określa jednak ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym, a także kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.). Uczelniane regulaminy nie mogą wprowadzać dodatkowych, pozaustawowych przesłanek udzielania świadczeń.

Zgodnie z ustawą o szkolnictwie wyższym studenci wszystkich uczelni, zarówno publicznych jak i niepublicznych, mają prawo do zapomogi oraz stypendium:

● socjalnego,

● na wyżywienie,

● mieszkaniowego,

● specjalnego dla osób niepełnosprawnych,

● za wyniki w nauce,

● za wyniki w sporcie.

Ponadto studenci mogą otrzymywać stypendium ministra za osiągnięcia w nauce lub za wybitne osiągnięcia sportowe, a także od jednostek samorządu terytorialnego czy osób prywatnych.

Stypendia socjalne, na wyżywienie i mieszkaniowe przyznawane są na wniosek studenta będącego w trudnej sytuacji materialnej, na podstawie kryterium dochodowego począwszy od pierwszego roku nauki. O tym, czy jest ona przyznawana na semestr, czy na rok akademicki, decyduje uczelnia. Stypendium socjalne i na wyżywienie może być przyznane zarówno studentom studiów stacjonarnych, jak i niestacjonarnych.

O stypendium mieszkaniowe może się ubiegać tylko student studiów stacjonarnych, który jest w trudnej sytuacji materialnej, mieszka w domu studenckim lub w innym miejscu, np. na stancji czy u rodziny, a codzienny dojazd z domu uniemożliwiałby mu lub znacznie utrudniał studiowanie.

Wysokość dochodu uprawniającego do starania się o pomoc socjalną ustala rektor w porozumieniu ze studentami. W rozpoczynającym się roku akademickim kwota ta nie może być niższa niż 351 zł na osobę oraz nie może być wyższa niż 602 zł netto, czyli po odliczeniu podatku i składek na ubezpieczenie społeczne.

To, czyje dochody bierze pod uwagę komisja stypendialna, zależy od tego, czy student jest samodzielny finansowo, czy nie.

Jeżeli nie jest on samodzielny finansowo, jego sytuacja materialna będzie ustalana z uwzględnieniem dochodów rodziny. Do dochodu wlicza się wówczas dochody uzyskiwane przez:

● studenta,

● małżonka studenta,

● rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych studenta,

● dzieci niepełnoletnie dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek będące na utrzymaniu studenta, małżonka studenta lub rodziców.

Jeżeli student jest samodzielny finansowo, to do jego dochodu nie wlicza się dochodów rodziców ani będących na ich utrzymaniu pozostałych dzieci.

Student jest samodzielny finansowo, jeśli on albo jego małżonek spełnia łącznie następujące warunki:

● miał stałe źródło dochodów w ostatnim roku podatkowym,

● ma stałe źródło dochodów w roku bieżącym,

● jego miesięczny dochód w ostatnim roku podatkowym i w roku bieżącym nie jest mniejszy od minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w ostatnim miesiącu ostatniego roku podatkowego w przypadku dochodu studenta z ostatniego roku podatkowego i obowiązującego w miesiącu złożenia wniosku o przyznanie stypendium. W 2009 roku minimalne wynagrodzenie wynosiło brutto 1276 zł, a w 2010 r. - 1317 zł,

● nie złożył oświadczenia o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami bądź jednym z nich.

Aby studentka mogła oświadczyć, że jest samodzielna finansowo, jej miesięczny dochód w ostatnim roku podatkowym i w roku bieżącym nie może być mniejszy od minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym roku. W 2009 r. miesięczny dochód netto studentki wynosił 1180 zł, a minimalne wynagrodzenie za pracę - 1 276 zł. Może ona jednak spróbować ubiegać się o stypendium. Być może jednak dochody jej rodziców będą na tyle niskie, by mogła otrzymać stypendium. Wówczas jednak studentka musi oświadczyć, że prowadzi gospodarstwo z rodzicami i przedstawić dochody swoje, małżonka, rodziców i ich dzieci.

Stypendium dla niepełnosprawnych przysługuje z tytułu niepełnosprawności potwierdzonej orzeczeniem właściwego organu (np. z ZUS). Świadczenie jest przyznawane na wniosek studenta.

Z kolei student, który znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej spowodowanej zdarzeniem losowym, np. śmiercią lub ciężką chorobą członka rodziny, pożarem, urodzeniem dziecka, wypadkiem, może ubiegać się o zapomogę. Może ją otrzymać zapomogę tylko dwa razy w roku akademickim. Aby dostać zapomogę, student nie musi spełniać kryterium dochodowego. Do wniosku o zapomogę powinien jednak dołączyć dokumenty potwierdzające okoliczności, które przyczyniły się do pogorszenia sytuacji życiowej.

Zdolni studenci, począwszy od drugiego roku studiów I stopnia lub jednolitych, mogą otrzymać stypendia za wyniki w nauce lub sporcie. Prawo do nich mają osoby, które w poprzednim roku studiów miały wysoką średnią ocen lub osiągnęły wybitne wyniki sportowe. Natomiast uczący się na pierwszym roku studiów II stopnia mogą je otrzymać, jeśli studia II stopnia rozpoczęli w ciągu roku od ukończenia studiów I stopnia i na ostatnim roku studiów I stopnia uzyskali wysoką średnią ocen lub osiągnęli wybitne wyniki sportowe.

Student, który jednocześnie dobrze się uczy i uzyskuje wybitne wyniki sportowe, otrzymuje jedno świadczenie: stypendium za wyniki w nauce i sporcie. Resort nauki i szkolnictwa wyższego dopuszcza jednak jego różnicowanie wysokości zależnie od tego, ile kryteriów student spełnia.

Średnią ocen, rodzaje zawodów sportowych i szczegółowe warunki uprawniające do ubiegania się o stypendium każda uczelnia określa indywidualnie w regulaminie przyznawania pomocy materialnej.

Zgodnie z art. 186 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, w tym szczegółowe kryteria, ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. Regulamin nie może być sprzeczny z ustawą, ale w przypadku stypendium za wyniki w nauce może zawierać dodatkowe kryteria, inne niż średnia ocen. Potwierdza to wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 22 lipca 2010 r. (sygn. akt II S.A./Sz 184/10), gdzie w uzasadnieniu wskazano, że skoro jest to stypendium za wyniki w nauce, a nie za wyniki w nauce w poprzednim roku akademickim, to rektor ma prawo obwarować jego przyznanie warunkami innymi niż warunek uzyskania odpowiedniej średniej ocen.

Należy podkreślić, iż student przenoszący się z uczelni na uczelnię czy ze studiów niestacjonarnych na stacjonarne nie traci prawa do tego stypendium.

Świadczenia socjalne przyznawane są na wniosek studenta. Należy go złożyć do organu wskazanego w regulaminie przyznawania świadczeń stypendialnych. Zwykle jest nim komisja stypendialna utworzona przy katedrze, wydziale czy instytucie, ale może być też dziekan.

Wniosek powinien zawierać wymagane załączniki, np. zaświadczenia o dochodach. Uczelnia jednak jest zobowiązana przyjąć wniosek, który nie zawiera wszystkich wymaganych załączników. W przypadku wniosku niepełnego zgodnie z k.p.a., powinna wezwać studenta do jego uzupełnienia. Jeśli uczelnia odrzuci niekompletny wniosek i nie poprosi o jego uzupełnienie, wnioskodawca może się poskarżyć do właściwego sądu administracyjnego na bezczynność.

Ponadto ustalone w uczelnianych regulaminach terminy składania wniosków mają jedynie charakter porządkowy (instrukcyjny). Są one uzasadnione względami organizacyjnymi. Uczelnia nie może odmówić przyznania studentowi stypendium, gdy złożył on wniosek po terminie, jeżeli spełnił pozostałe kryteria uprawniające go do jego otrzymania. Szkoła może jednak odmówić przyznania stypendium, jeżeli środki przeznaczone na ten cel zostały już rozdysponowane.

Komisja stypendialna popełniła błąd. Nie mogła wydać decyzji odmownej, ponieważ terminy wskazane w regulaminie mają charakter jedynie porządkowy. Ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym zaś nie wymienia terminów, w których należy składać wnioski. Potwierdza to wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 7 września 2006 r. (sygn. akt II S.A./Sz 452/06). W uzasadnieniu wskazano, że zapis regulaminu wskazujący termin, do którego można składać wnioski, dyskryminuje osoby, które zostały przyjęte w poczet studentów po terminie składania wniosków o stypendium, co jest niezgodne z konstytucją. Osoba spełniająca warunki do otrzymania stypendium nie może go być pozbawiona z powodu nieterminowego złożenia wniosku.

Do decyzji podjętych przez organ uczelni w indywidualnych sprawach studenckich, a taką jest przyznanie stypendium, stosuje się kodeks postępowania administracyjnego. Zatem powinno to być dokonane w formie decyzji na piśmie. Taką decyzję można zaskarżyć w terminie 14 dni od jej otrzymania do II instancji, czyli rektora (jeśli nie ma komisji stypendialnej) lub odwoławczej komisji stypendialnej, a następnie do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Przyznanie lub odmowa przyznania stypendium powinny nastąpić w formie decyzji

Marek Bugalski

marek.bugalski@infor.pl

Art. 173 - 187 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 z późn. zm.).

Art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 z późn. zm.).

Art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 2 pkt. 3 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm).

Ustawa z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U z 2000 r., nr 98 poz. 1071).