Na jakich zasadach gminy będą wydawać nowe dowody osobiste

Elektroniczne dowody osobiste mają umożliwić każdemu obywatelowi załatwianie spraw urzędowych przez internet. Dokument będzie zawierał elektroniczny nośnik danych - tzw. czip. Nie będzie więc już potrzebny kosztowny podpis elektroniczny, żeby załatwić sprawy urzędowe. Wniosek o wydanie dowodu osobistego z mikroprocesorem będzie można złożyć w dowolnej gminie na terenie kraju, a także drogą elektroniczną.

W aktualnym stanie prawnym kwestie związane z dowodami osobistymi są uregulowane w ustawie z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz szeregu aktów wykonawczych wydanych na podstawie tej ustawy. Od 1 lipca 2011 r. kwestię dowodów osobistych będzie regulowała nowa odrębna ustawa, której powstanie było podyktowane przede wszystkim potrzebą wdrażania ogólnoeuropejskiego systemu identyfikacji elektronicznej osób fizycznych. Jak podkreślają autorzy projektu nowej ustawy, przyczyniły się do tego także zmiany społeczne, jakie zaszły w naszym kraju podczas obowiązywania dotychczasowych regulacji prawnych. Potrzeba wprowadzenia nowego dowodu osobistego, potwierdzającego tożsamość obywatela również w postaci elektronicznej, wynika także ze znacznego wzrostu poziomu umiejętności informatycznych społeczeństwa. Nowa ustawa o dowodach osobistych powiela częściowo dotychczas funkcjonujące rozwiązania.

Prawo do posiadania dowodu osobistego będzie przysługiwało każdemu obywatelowi Rzeczypospolitej Polskiej od urodzenia. Dokument, który zostanie wydany osobie, która nie ukończyła 5. roku życia, będzie ważny przez okres 5 lat od daty wydania dowodu osobistego. Z kolei dowód osobisty wydany osobie, która ukończyła 5. rok życia, będzie ważny przez okres 10 lat od daty wydania. Obowiązek posiadania dowodu osobistego będzie ciążył na każdym pełnoletnim obywatelu zamieszkującym na terytorium Polski.

Nowa ustawa nie przewiduje zróżnicowania graficznego dowodów osobistych ze względu na pełnoletność i niepełnoletność. Pod względem technicznym wydawanie dwóch różnych wersji graficznych tego samego dokumentu jest tożsame z wprowadzeniem dwóch różnych dokumentów, co istotnie zwiększyłoby koszty produkcji i personalizacji dokumentów. Ponadto wprowadzenie odrębnego wzoru dowodu osobistego dla osób niepełnoletnich oznaczałoby możliwość posługiwania się takim dokumentem wyłącznie do ukończenia 18 lat.

Różnicą będzie to, że dowód osobisty wydany osobie, która nie ukończyła 5. roku życia, nie będzie zawierał danych służących do składania podpisu osobistego opatrzonego certyfikatem podpisu osobistego oraz danych służących do dokonania ograniczonej identyfikacji opatrzonych certyfikatem ograniczonej identyfikacji.

Ustawa wprowadza, względem dziś obowiązujących przepisów, zmianę właściwości organu w zakresie wydawania dowodów osobistych. Właściwym do wydania dowodu osobistego będzie organ dowolnej gminy na terytorium kraju. Takie rozwiązanie wprowadzi znaczące udogodnienie dla obywateli, jakim będzie odmiejscowienie procedury wydawania dowodu osobistego. Wydawanie dowodów osobistych będzie wykonywane przez gminy jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej, na co gminy otrzymywać będą, tak jak dotychczas, dotacje celowe z budżetu państwa. Natomiast właściwi miejscowo wojewodowie będą sprawować nadzór nad organami gmin w zakresie wydawania dowodów osobistych oraz będą organem odwoławczym od decyzji wydawanych przez organy gmin.

Nowy dowód osobisty będzie wydawany nadal nieodpłatnie (jest tak od 1 stycznia 2010 r.). Wniosek o wydanie dokumentu, w formie pisemnej lub w formie dokumentu elektronicznego, będzie można złożyć w organie dowolnej gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wydanie dokumentu będzie musiało nastąpić nie później niż w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku. W szczególnie uzasadnionych przypadkach termin ten może zostać przedłużony. Informację o tym fakcie będzie musiał jednak otrzymać wnioskodawca.

Zasadą pozostanie, że wniosek o wydanie dowodu osobistego będzie składać osoba posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych. Wyjątkowo wcześniej będzie mogła zrobić to osoba niepełnoletnia, która będzie mogła złożyć takie pismo nie wcześniej niż 30 dni przed datą 18. urodzin. W imieniu osoby nieposiadającej zdolności do czynności prawnych lub posiadającej ograniczoną zdolność do czynności prawnych ubiegającej się o wydanie dowodu osobistego będzie mógł zrobić to rodzic, opiekun prawny lub kurator. Złożenie w siedzibie organu gminy wniosku o wydanie dowodu osobistego osobie nieposiadającej zdolności do czynności prawnych lub posiadającej ograniczoną zdolność do czynności prawnych będzie wymagało jej obecności przy składaniu wniosku. Wyjątek będą stanowić osoby, które nie ukończyły 5. roku życia.

Ustawa przewiduje także sytuacje szczególne, kiedy złożenie wniosku przez obywatela będzie niemożliwe lub bardzo utrudnione chorobą, niepełnosprawnością lub inną niedającą się pokonać przeszkodą. O takiej sytuacji wnioskodawca będzie musiał powiadomić organ gminy. Ten z kolei będzie musiał zapewnić przyjęcie wniosku w miejscu pobytu tej osoby, chyba że okoliczności nie pozwalają na przyjęcie tego wniosku. W przypadku gdy złożenie wniosku o wydanie dowodu osobistego w takim szczególnym trybie okaże się nieuzasadnione, organ gminy odmówi przyjęcia wniosku w miejscu wskazanym przez wnioskodawcę oraz pouczy go o konieczności złożenia wniosku w zwyczajnej formie.

Wniosek o wydanie dowodu osobistego powinien zawierać szereg informacji i danych osobowych, które zostały wymienione w art. 28 ustawy. Wśród nich znajdują się między innymi numer PESEL, nazwisko i imię (imiona), obywatelstwo, powód ubiegania się o wydanie dowodu osobistego i adres do korespondencji, opcjonalnie adres poczty elektronicznej lub numer telefonu. Wniosek będzie musiał zostać opatrzony własnoręcznym czytelnym podpisem wnioskodawcy. W przypadku wniosku złożonego w formie dokumentu elektronicznego będzie musiał zawierać on podpis uwierzytelniony w sposób określony w art. 20a ust. 1 ustawy z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. Osoby składające wniosek będą podlegać odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie danych.

Do wniosku o wydanie dowodu osobistego będzie trzeba dołączyć aktualną fotografię odzwierciedlającą, w sposób niebudzący uzasadnionych wątpliwości, wizerunek twarzy osoby ubiegającej się o wydanie dowodu osobistego przedstawiający ją bez nakrycia głowy i okularów z ciemnymi szkłami. Możliwe będą jednak odstępstwa od tej zasady.

Dowód osobisty będzie trzeba odebrać osobiście w siedzibie organu gminy, w którym został złożony wniosek. Pod pewnymi warunkami odbioru dowodu osobistego będzie mógł dokonać pełnomocnik legitymujący się pełnomocnictwem szczególnym do dokonania jego odbioru.

Ustawa przewiduje przypadki, kiedy organ gminy będzie mógł odmówić wydania dowodu osobistego. Będzie to konieczne, gdy fotografia załączona do wniosku przesłanego przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej nie spełnia wymogów lub wnioskodawca składa wniosek o wydanie dowodu osobistego z naruszeniem przepisów. Odmowa wydania dowodu osobistego nastąpi w drodze decyzji administracyjnej, która posiada rygor natychmiastowej wykonalności. Od takiej decyzji będzie przysługiwało odwołanie, które zostanie rozpatrzone w terminie 14 dni od daty jego złożenia.

Nowy dowód osobisty będzie posiadał warstwę graficzną oraz warstwę elektroniczną. Warstwa graficzna zawierająca zdjęcie osoby oraz jej dane osobowe, tak jak dzisiaj, będzie służyła potwierdzaniu tożsamości przy codziennych czynnościach administracyjnych i prawnych.

Dowód osobisty będzie udostępniał dane z warstwy elektronicznej w celu ich porównania z danymi zawartymi w warstwie graficznej. Dostęp do danych elektronicznych będzie następował na żądanie uprawnionych organów lub w sposób zapewniający kontrolę obywatela nad dostępem do danych zapisanych w warstwie elektronicznej dowodu osobistego. W ten sposób nowy dokument będzie będzie uwierzytelniany wraz z jego posiadaczem w systemach teleinformatycznych urzędów i innych instytucji.

W warstwie elektronicznej dowodu osobistego umieszczone zostaną dane zamieszczone w warstwie graficznej dowodu osobistego zapisane w formie elektronicznej wraz z danymi je uwierzytelniającymi.

Dodatkowo znajdą się tam trzy rodzaje danych pozwalających na składanie podpisów elektronicznych i powiązane z nimi certyfikaty: certyfikat dowodu osobistego, certyfikat podpisu osobistego oraz certyfikat ograniczonej identyfikacji. Oprócz tego rodzaju rozwiązań warstwa elektroniczna dowodu osobistego będzie miała przestrzeń umożliwiającą zamieszczenie certyfikatu kwalifikowanego wraz z danymi służącymi do składania bezpiecznego podpisu elektronicznego na podstawie ustawy z 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym oraz przestrzeń na zamieszczenie danych służących do wykorzystania dowodu osobistego jako karty ubezpieczenia zdrowotnego.

Dane posiadacza zapisane w warstwie elektronicznej dowodu osobistego będą zabezpieczone w sposób umożliwiający stwierdzenie, że ich treść została utworzona w trakcie personalizacji dowodu osobistego. Wymagania techniczne dla warstwy elektronicznej dowodu osobistego oraz protokołu komunikacji elektronicznej z dowodami osobistymi, które będą służyć zapewnieniu bezpieczeństwa funkcjonowania dowodów osobistych oraz zapewnieniu ochrony interesów posiadaczy dowodów osobistych, zostaną określone w przepisach wykonawczych.

Zmianie ulegnie zakres danych osobowych umieszczanych w warstwie graficznej dowodu osobistego. Zamieszczone zostaną w nim dodatkowo informacje dotyczące obywatelstwa, co ma na celu ułatwienie posługiwania się dowodem osobistym jako dokumentem podróży.

Jak twierdzą autorzy projektu nowej ustawy, identyfikacja przynależności państwowej osoby posługującej się polskim dowodem osobistym w innych krajach Unii Europejskiej w chwili obecnej nastręcza wiele trudności funkcjonariuszom i urzędnikom tych państw. Spowodowane jest to brakiem bezpośredniego zamieszczenia w dowodzie osobistym informacji o obywatelstwie. Pośrednie wskazanie obywatelstwa przez podanie wyłącznie nazwy państwa wydającego dokument (Rzeczpospolita Polska) nie przesądza, że osoba posługująca się danym dowodem osobistym jest obywatelem polskim, gdyż niektóre państwa europejskie wydają dokumenty tożsamości również obcokrajowcom (np. Włochy, Portugalia). Zamieszczenie w dowodzie osobistym danych dotyczących obywatelstwa pozwoli wyeliminować te trudności.

W warstwie graficznej nowego dowodu osobistego nie znajdzie się już rysopis jego posiadacza, taki jak wzrost czy kolor oczu.

Zakres danych, które zostaną zamieszczone w dowodzie osobistym, pozwoli na jednoznaczną identyfikację obywatela, niezależnie od sposobu wykorzystania tego dokumentu (jako karty identyfikacyjnej czy też do identyfikacji w drodze elektronicznej).

O zaopatrzenie dowodu osobistego w bezpieczny podpis elektroniczny będzie musiał zadbać sam jego posiadacz. Dane służące do składania bezpiecznego podpisu elektronicznego weryfikowanego za pomocą kwalifikowanego certyfikatu będą zamieszczane w dowodzie osobistym przez podmiot świadczący usługi certyfikacyjne, niepodlegający ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, na koszt posiadacza dowodu osobistego. Zamieszczenie w dowodzie osobistym takich danych będzie się odbywało na ryzyko posiadacza dowodu osobistego oraz podmiotu kwalifikowanego. Organy wydające dowód elektroniczne nie będą też ponosiły odpowiedzialności za korzystanie z danych związanych z bezpiecznym podpisem. Jeżeli dojdzie do uszkodzenia dowodu osobistego skutkującego niemożnością korzystania z nich, Skarb Państwa nie będzie ponosił również kosztów związanych z zakupem nowego certyfikatu kwalifikowanego.

Wkrótce zostaną określone także w drodze rozporządzenia wymagania techniczne oraz procedury zamieszczania danych związanych z bezpiecznym podpisem elektronicznym w dowodzie osobistym.

Nowa ustawa o dowodach osobistych została podpisana przez prezydenta w dniu 26 sierpnia 2010 r. i czeka na publikację w Dzienniku Ustaw. Wejdzie w życie z dniem 1 lipca 2011 r.

● dane dotyczące osoby:

- nazwisko

- imię (imiona)

- nazwisko rodowe

- imiona rodziców

- datę i miejsce urodzenia

- płeć

- wizerunek twarzy

- numer PESEL

- obywatelstwo

● dane dotyczące dowodu osobistego:

- serię i numer dowodu osobistego

- datę wydania

- datę ważności

- oznaczenie organu wydającego dowód osobisty.

- nazwisko, nazwisko rodowe i imię (imiona)

- imiona rodziców

- datę i miejsce urodzenia

- adres miejsca zameldowania na pobyt stały (co do zasady)

- płeć, wzrost w centymetrach i kolor oczu

- numer PESEL

- nazwę organu wydającego dowód osobisty, datę wydania i termin ważności

- serię i numer dowodu osobistego

Kiedy będzie konieczne wydanie nowego dowodu osobistego:

● upływ terminu ważności dowodu osobistego

● zmiana danych zawartych w warstwie graficznej dowodu osobistego, z wyjątkiem zmiany nazwy organu wydającego;

● zmiana wizerunku twarzy posiadacza dowodu osobistego w stosunku do wizerunku twarzy zamieszczonego w dowodzie osobistym w stopniu utrudniającym lub uniemożliwiającym identyfikację jego posiadacza

● utrata lub uszkodzenie dowodu osobistego

● przekazanie do organu gminy lub do placówki konsularnej Rzeczypospolitej Polskiej przez osobę trzecią znalezionego dowodu osobistego

● wyłączenie możliwości korzystania z elektronicznych funkcji

● żądanie obywatela - w przypadku wymiany obecnego dowodu osobistego na dowód osobisty elektroniczny.

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl

Ustawa z 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych. Czeka na publikację w Dzienniku Ustaw.