Kiedy kierowca straci samochód nieodebrany na czas z parkingu

Od 4 września obowiązywać będzie nowelizacja ustawy - Prawo o ruchu drogowym. Zmienia ona zasady odpowiedzialności za nieprawidłowe poruszanie się po drogach osiedlowych, prywatnych parkingach i innych terenach nienależących do kategorii dróg publicznych. Nowela modyfikuje także procedurę orzekania przepadku pojazdów usuniętych z dróg i nakłada obowiązki związane z przetwarzaniem informacji o emisji CO₂ pojazdów po raz pierwszy zarejestrowanych na terytorium Polski.

Nowelizacja ma usprawnić ruch na drogach i podnieść poziom ich bezpieczeństwa. Będzie to możliwe także dlatego, że zaparkowane na nich pojazdy będą usuwane z drogi nie tylko w sytuacjach, gdy utrudniają ruch lub zagrażają bezpieczeństwu użytkowników dróg.

Obecnie pojazd musi być usunięty na koszt właściciela w przypadku pozostawienia go w miejscu, gdzie jest to zabronione i utrudnia ruch lub w inny sposób zagraża bezpieczeństwu oraz przekroczenia wymiarów, dopuszczalnej masy całkowitej lub nacisku osi określonych w przepisach ruchu drogowego.

Trzecią sytuacją jest nieokazanie przez kierującego dokumentu stwierdzającego zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu lub stwierdzającego opłacenie składki tego ubezpieczenia, jeżeli pojazd ten jest zarejestrowany poza krajem Unii Europejskiej, Szwajcarią lub państwem należącym do Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu.

Nowelizacja przewiduje dodatkowe dwa przypadki obowiązkowego odholowania pojazdu. Nastąpi to w sytuacji pozostawienia pojazdu nieoznakowanego kartą parkingową, w miejscu przeznaczonym dla pojazdu osoby niepełnosprawnej o obniżonej sprawności ruchowej oraz osób wymienionych w art. 8 ust. 2 ustawy - Prawo o ruchu drogowym. Należą do nich kierujący pojazdem przewożącego osobę o obniżonej sprawności ruchowej i pracowników placówek zajmujących się opieką, rehabilitacją lub edukacją osób niepełnosprawnych pozostających pod opieką tych placówek. Auto trafi na hol także w sytuacji pozostawienia go w miejscu obowiązywania znaku wskazującego, że zaparkowany pojazd zostanie usunięty na koszt właściciela.

Nowelizacja doprecyzowała dodatkowo warunki usuwania pojazdu w razie przekroczenia wymiarów, dopuszczalnej masy całkowitej lub nacisku osi. Będzie to dopuszczalne jedynie wówczas, gdy brakuje możliwości skierowania go na pobliską drogę, na której dopuszczalny jest ruch takiego pojazdu. Decyzję o usunięciu pojazdu mogą wydawać policjanci i strażnicy miejscy.

Oprócz tego obowiązująca ustawa - Prawo o ruchu drogowym przewiduje przypadki, w których usunięcie pojazdu jest uzależnione od uznania strażnika miejskiego lub policjanta.

Samochód może odjechać na lawecie na koszt właściciela, jeżeli nie ma możliwości zabezpieczenia go w inny sposób, w przypadku gdy kierowała nim osoba znajdująca się w stanie nietrzeźwości lub w stanie po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu, jak również nieposiadająca przy sobie dokumentów uprawniających do kierowania lub używania pojazdu (prawo jazdy, dowód rejestracyjny). Właściciel może zapłacić za odholowanie jego auta na miejski parking, gdy jego stan techniczny zagraża bezpieczeństwu ruchu drogowego, powoduje uszkodzenie drogi albo narusza wymagania ochrony środowiska (na przykład gdy z silnika wycieka olej).

Obowiązujące wcześniej procedury usuwania pojazdów oraz przejścia ich prawa własności na rzecz Skarbu Państwa były przedmiotem wielokrotnych skarg obywateli, przedsiębiorców prowadzących usługi w zakresie holowania i parkowania. Niezależnie od tego Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 3 czerwca 2008 r. (sygn. akt P 4/06) orzekł niezgodność art. 130a ust. 10 i ust. 11 pkt 3 ustawy - Prawo o ruchu drogowym z konstytucją.

W dotychczasowej praktyce funkcjonowała zasada, że po zatrzymaniu pojazdu do jego właściciela wysyłane było pismo z informacją (pouczeniem), że jeżeli pojazd nie zostanie odebrany z parkingu w okresie sześciu miesięcy, to jego prawo własności przejdzie na rzecz Skarbu Państwa.

Po upływie tego okresu i nieodebraniu pojazdu z parkingu podmiot holujący (parkujący) przesyłał dokumentację do urzędu skarbowego w celu wszczęcia dalszej procedury.

Urząd Skarbowy zwracał się do właściwej komendy powiatowej policji (komendy miejskiej policji) o kopie pism informujących właściciela o trybie postępowania, a po ich otrzymaniu wydawał decyzję o przejęciu pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. Przepisy ustawy regulujące te zasady zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim dopuszczały zabranie prawa własności bez prawomocnego wyroku sądowego.

Trybunał powołał się tutaj na sformułowaną w art. 46 konstytucji zasadę, iż przepadek rzeczy może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu (wyrok z 3 czerwca 2008 r., sygn. akt P 4/06).

Uznał on ponadto, że mechanizm prawny oparty na ww. przepisie przewidującym, że o pozbawieniu danej osoby prawa własności samochodu decydował naczelnik urzędu skarbowego, tj. organ administracji publicznej, sprzeciwiał się konstytucyjnej zasadzie wyłącznej kompetencji sądów do orzekania w przedmiocie wszelkiego rodzaju przepadków rzeczy.

W celu wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego w prawie o ruchu drogowym wprowadzono nową procedurę orzekania przepadku pojazdów usuniętych z drogi. Pojazd usunięty z drogi będzie umieszczany zawsze na parkingu strzeżonym do czasu uiszczenia opłat za jego usunięcie i przechowywanie. Odholowywanie aut oraz prowadzenie parkingu strzeżonego dla pojazdów usuniętych należy do zadań własnych powiatu. Starosta realizuje te zadania przy pomocy powiatowych jednostek organizacyjnych lub powierza ich wykonywanie zgodnie z przepisami o zamówieniach publicznych.

Generalną zasada będzie to, że o przepadku będzie orzekał o tym sąd na wniosek starosty. Szef powiatu będzie mógł to zrobić, jeżeli pojazd nie został odebrany przez osobę uprawnioną w terminie trzech miesięcy od dnia usunięcia. Wcześniej jednak właściciel pojazdu lub osoba uprawniona do jego posiadania powinna otrzymać powiadomienie zawierające pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu. Starosta może wystąpić z wnioskiem do sądu nie wcześniej niż przed upływem 30 dni od dnia powiadomienia.

W sprawach o przepadek pojazdu sąd stwierdzi, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku. W szczególności zbada, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Do wykonania orzeczenia sądu o przepadku pojazdu będzie zobowiązany starosta.

Jednostka prowadząca parking strzeżony, w przypadku nieodebrania pojazdu z parkingu w ciągu 3 miesięcy, powiadomi właściciela pojazdu o tym fakcie. Informację otrzyma także podmiot, który wydał dyspozycję usunięcia pojazdu nie później niż trzeciego dnia od dnia upływu tego terminu.

Nowelizacja przewiduje również wprowadzenie przepisu nakładającego na właściciela pojazdu obowiązek uiszczenia należności za usunięcie, przechowywanie, oszacowanie, sprzedaż lub zniszczenie pojazdu, w przypadku gdy właściciel nie odbierze pojazdu z parkingu w ustawowym terminie.

W takim przypadku starosta w drodze decyzji administracyjnej będzie nakładał obowiązek zapłaty tych należności. W razie niewykonania dobrowolnie decyzji starosty obowiązek uiszczenia stosownych opłat będzie dochodzony w trybie egzekucji administracyjnej przez naczelników urzędów skarbowych.

Nowela z 22 lipca nałożyła także nowe zadania na powiaty. Do ich zadań własnych będzie należało usuwanie pojazdów oraz prowadzenie parkingu strzeżonego dla pojazdów usuniętych w wymienionych w ustawie przypadkach.

Starosta realizuje te zadania przy pomocy powiatowych jednostek organizacyjnych lub powierza ich wykonywanie zgodnie z przepisami o zamówieniach publicznych.

W przepisach przejściowych określono, że w terminie do 12 miesięcy od dnia wejścia w życia ustawy realizacja zadania związanego z usuwaniem i parkowaniem pojazdów będzie mogła odbywać się na dotychczasowych zasadach - tj. zachowując w mocy dotychczasowe wyznaczenia przez starostę jednostek dokonane na zasadach określonych w art. 130a ust. 5e ustawy - Prawo o ruchu drogowym.

Zgodnie z nowymi zasadami, które wyjątkowo będą obowiązywać po 12 miesiącach od ogłoszenia noweli w Dzienniku Ustaw (tj. 20 sierpnia 2011 r.), wszelkie pojazdy usunięte z drogi (np. gdy zostanie on bezprawnie postawiony w miejscu dla inwalidów) będą umieszczane na parkingu strzeżonym do czasu uiszczenia opłat za jego usunięcie i przechowywanie.

Rada powiatu będzie zobowiązana do ustalania stawek opłat za usunięcie i przechowywanie pojazdu na jej terenie. Kwoty te nie będą mogły być zbytnio wygórowane, gdyż ustawa przewiduje maksymalne limity (np. dla samochodu osobowego nie może to być więcej niż 440 zł za usunięcie i 33 zł za każdą dobę przechowywania).

Maksymalne stawki opłat będą obowiązywały w danym roku kalendarzowym i będą ulegały corocznym zmianom w stopniu odpowiadającym wskaźnikowi cen towarów i usług.

● rower lub motorower - za usunięcie 100 zł; za każdą dobę przechowywania 15 zł

● motocykl - za usunięcie 200 zł; za każdą dobę przechowywania 22 zł

● pojazd o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 t - za usunięcie 440 zł; za każdą dobę przechowywania 33 zł

● pojazd o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 t do 7,5 t - za usunięcie 550 zł; za każdą dobę przechowywania 45 zł

● pojazd o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 7,5 t do 16 t - za usunięcie 780 zł; za każdą dobę przechowywania 65 zł

● pojazd o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 16 t - za usunięcie 1150 zł; za każdą dobę przechowywania 120 zł

● pojazd przewożący materiały niebezpieczne - za usunięcie 1400 zł; za każdą dobę przechowywania 180 zł

Katarzyna Sawicka

dgp@infor.pl

Ustawa z 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 152, poz. 1018).