Spółka musi przedstawić dokumenty dotyczące jej aktualnej sytuacji finansowej

Do przyznania pomocy prawnej przed sądem nie wystarczy, że wszystkie rachunki bankowe firmy zostały zajęte, a całe jej mienie nieruchome i ruchome, również zajęte w toku postępowań egzekucyjnych, stanowi obecnie przedmiot licytacji.

Naczelny Sąd Administracyjny, oceniając, czy jedna ze spółek wnosząca o przyznanie prawa pomocy wypełniła ciążący na niej z mocy art. 246 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) obowiązek, orzekł, że sądy administracyjne powinny badać przedłożone dokumenty źródłowe pod kątem aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Dokumenty obrazujące przeszłą sytuację majątkową wnioskodawcy są nieistotne, gdyż uzasadnieniem przyznania prawa pomocy jest teraźniejsza niemożność strony w partycypowaniu w kosztach postępowania sądowo- administracyjnego.

Podobnie jest z rozstrzygnięciami w zakresie prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych - mogą one być argumentem pomocniczym, lecz tylko w sytuacji, gdy dotyczą niemal tego samego stanu faktycznego, który obejmuje sytuację majątkową wnioskodawcy. Sprawy dotyczące stanu faktycznego z przeszłości nie mogą być pomocnicze, gdyż rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy wymaga od sądów administracyjnych oceny teraźniejszych możliwości finansowych wnioskodawcy. W związku z tym ocena wyrażona w rozstrzygnięciu sądów administracyjnych, dotycząca przeszłych możliwości finansowych wnioskodawcy nie może być pomocna przy rekonstruowaniu przez sąd administracyjny teraźniejszych możliwości finansowych. Rekonstrukcję taką można przeprowadzić tylko na podstawie stosownych dokumentów źródłowych, które na podstawie art. 255 p.p.s.a. zobowiązana jest na wezwanie sądu przedłożyć strona.

Jak przypomniał NSA, stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a.

Ciężar dowodu spoczywa na osobie prawnej, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Dokumenty obrazujące przeszłą sytuację majątkową wnioskodawcy są nieistotne, gdyż uzasadnieniem przyznania prawa pomocy jest teraźniejsza niemożność strony w partycypowaniu w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego.

Adam Makosz

Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 307/10.