Jak pomóc bezrobotnym powrócić do aktywności zawodowej

Osoba, która straciła pracę, może zarejestrować się w urzędzie pracy jako bezrobotna. Mając taki status, łatwiej jej będzie zdobyć nowe kwalifikacje i znaleźć zatrudnienie, korzystając przy tym ze środków pochodzących z Funduszu Pracy.

Starosta może przyznać bezrobotnemu dotację na rozpoczęcie działalności gospodarczej i związane z nią koszty pomocy prawnej, konsultacji i doradztwa. Od 1 lutego 2009 roku kwota dotacji wynosi równowartość sześciokrotności średniej płacy (obecnie 19,9 tys. zł). O przyznanie jednorazowo środków na podjęcie działalności gospodarczej mogą ubiegać się wyłącznie osoby bezrobotne, zarejestrowane w urzędzie pracy, które spełniają łącznie m.in. następujące warunki:

● w okresie 12 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku nie odmówiły bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji zatrudnienia czy jakiejś innej formy aktywizacji,

● nie otrzymały dotychczas z Funduszu Pracy lub z innych instytucji dysponujących publicznymi pieniędzmi bezzwrotnych środków na podjęcie działalności gospodarczej,

● w okresie 12 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku nie prowadziły działalności gospodarczej.

We wniosku o dotację bezrobotny musi określić kwotę, o jaką się ubiega, rodzaj działalności, którą zamierza podjąć, kalkulację kosztów związanych z jej uruchomieniem dokonaną w ramach wnioskowanej kwoty i środków własnych. Zobowiązany jest też wskazać, jakie działania związane z nową firmą podjął, np. dotyczące pozyskania lokalu, uzyskania niezbędnych pozwoleń czy odbycia szkoleń. Na tym etapie dokonuje też szczegółowej specyfikacji oraz celowości wydatków, wskazuje na formę zabezpieczenia zwrotu środków, przewidywane efekty ekonomiczne prowadzenia działalności, a także informuje o swoim zadłużeniu, jeżeli takie posiada.

Środki na podjęcie działalności gospodarczej przyznaje dyrektor urzędu pracy po zapoznaniu się z opinią komisji ds. opiniowania wniosków, którą jest zobowiązany wcześniej powołać. Warunkiem otrzymania dotacji na rozpoczęcie własnej działalności jest, oprócz zdobycia wymaganej liczby punktów, podpisanie umowy i dostarczenie zabezpieczenia ewentualnego zwrotu przyznanych funduszy.

Od rozstrzygnięcia komisji urzędu pracy, która odmówi bezrobotnemu przyznania dotacji, nie można się odwołać. Stanowisko zajęte w tej kwestii przez komisję nie jest decyzją administracyjną, dlatego nie stosuje się do niego trybów odwoławczych przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego.

Starosta ze środków Funduszu Pracy może zwrócić firmie koszty wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy poniesione w celu przyjęcia do pracy skierowanego bezrobotnego. Refundacja ta nie może być wyższa niż sześciokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia Jest ona przyznawana na wniosek przedsiębiorcy. Do wniosku o zwrot kosztów powinny być dołączone m.in. oświadczenia o:

● niezaleganiu - w dniu złożenia wniosku - z wypłacaniem pracownikom w terminie wynagrodzeń oraz opłacaniem składek i zaliczek na podatek,

● nieposiadaniu nieuregulowanych zobowiązań cywilnoprawnych, również według stanu na dzień wystąpienia z wnioskiem,

● prowadzeniu działalności gospodarczej przez okres co najmniej sześciu miesięcy przed dniem złożenia wniosku, z tym że do tego okresu nie wlicza się czasu jej zawieszenia,

● niekaralności - w okresie dwóch lat przed dniem złożenia wniosku - za przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu (w rozumieniu kodeksu karnego),

● nierozwiązaniu, w okresie sześciu miesięcy przed dniem złożenia wniosku, stosunku pracy z pracownikiem za wypowiedzeniem dokonanym przez wnioskodawcę.

W przypadku nieuwzględnienia wniosku starosta podaje przyczynę odmowy. Po pomyślnym jego rozpoznaniu podpisuje z zainteresowaną firmą umowę. Na jej podstawie zobowiązuje się ona m.in. do:

● zatrudnienia skierowanego bezrobotnego na wyposażonym lub doposażonym stanowisku pracy w pełnym wymiarze czasu pracy przez okres 24 miesięcy,

● utrzymania przez okres 24 miesięcy stanowisk pracy utworzonych w związku z przyznaną refundacją,

● do zwrotu przyznanej refundacji - w przypadku niespełnienia powyższych warunków. Powinno to nastąpić w ciągu 30 dni od otrzymania wezwania starosty. Kwota, jaką firma jest zobowiązana wówczas oddać, obliczana jest proporcjonalnie do okresu niezatrudniania osób tam skierowanych na utworzonych stanowiskach pracy, wraz z odsetkami ustawowymi ustalanymi od dnia uzyskania środków.

Realizowane jest ono na podstawie umowy zawieranej między starostą a pracodawcą lub starostą, pracodawcą i instytucją szkoleniową, wpisaną do rejestru prowadzonego przez wojewódzki urząd pracy. W wielu przypadkach firmy same muszą opracować plan szkolenia dla praktykanta. W trakcie praktyki bezrobotny realizuje program szkolenia ukierunkowany na nabywanie umiejętności praktycznych i zdobywanie wiedzy teoretycznej, niezbędnych do wykonywania zadań zawodowych. Na czas realizacji programu pracodawca wyznacza opiekuna uczestnika przygotowania zawodowego dorosłych, posiadającego kwalifikacje do nauki zawodu.

Przygotowanie zawodowe może odbywać się w jednej z dwóch form: praktycznej nauki zawodu (trwa od roku do półtora) i przyuczenia do pracy (od trzech do sześciu miesięcy). Praktyczna nauka zawodu dorosłych kończy się egzaminem kwalifikacyjnym na tytuł zawodowy, przeprowadzanym przez komisję egzaminacyjną, powoływaną przez kuratora oświaty, lub egzaminem czeladniczym. Uczestnik praktycznej nauki zawodu dorosłych, który zdał egzamin kwalifikacyjny lub czeladniczy z wynikiem pozytywnym, otrzymuje świadectwo. Przyuczenie do pracy dorosłych kończy się egzaminem sprawdzającym przeprowadzanym przez komisję powołaną przez kuratora oświaty lub przez instytucję szkoleniową. Wymiar czasu odbywania przygotowania zawodowego dorosłych nie może przekraczać 8 godzin zegarowych dziennie i 40 godzin zegarowych tygodniowo.

Nabywanie umiejętności praktycznych obejmuje co najmniej 80 proc. czasu praktyki i jest realizowane u pracodawcy. Ma on zapewnić także warunki umożliwiające zdobywanie wiedzy teoretycznej, prowadząc kształcenie teoretyczne bezpośrednio u siebie lub kierując uczestnika do instytucji szkoleniowej wskazanej przez starostę. W przypadku gdy kształcenie teoretyczne realizuje instytucja szkoleniowa, pracodawca jest obowiązany udzielić jego uczestnikowi czasu wolnego w celu obecności na zajęciach w wymiarze przewidzianym programem.

Pracodawca jest zobowiązany do udzielenia uczestnikowi przygotowania zawodowego dorosłych dwóch dni wolnych za każde 30 dni kalendarzowych. Za ostatni miesiąc odbywania przygotowania zawodowego dorosłych jego uczestnik może skorzystać z dni wolnych przed upływem terminu zakończenia tego przygotowania.

W trakcie uczestniczenia w tej formie aktywizacji zawodowej osoba odbywająca praktykę otrzymuje co miesiąc stypendium.

Stażystą może być bezrobotny, który znajduje się w szczególnej sytuacji na rynku pracy. Staż bezrobotnego w firmie ma trwać do pół roku. Młode osoby, które nie ukończyły 25 lat, mogą pozostawać na stażu nawet do roku. Stażysta otrzymuje stypendium szkoleniowe w kwocie odpowiadającej 120 proc. zasiłku dla bezrobotnych.

Staż jest odbywany na podstawie umowy zawartej przez starostę z pracodawcą, według programu w niej określonego. Przy ustalaniu programu powinny być brane pod uwagę predyspozycje psychofizyczne i zdrowotne, poziom wykształcenia i dotychczasowe kwalifikacje zawodowe bezrobotnego. Program ten powinien określać m.in. nazwę zawodu lub specjalności, której dotyczy, zakres obowiązków osoby bezrobotnej, rodzaj uzyskiwanych kwalifikacji lub umiejętności zawodowych, sposób ich potwierdzenia, opiekuna stażysty.

Starosta po zakończeniu programu wydaje osobie biorącej w nim udział zaświadczenie o odbyciu stażu. Na wniosek bezrobotnego pracodawca musi udzielić mu dwóch dni wolnych za każde 30 dni kalendarzowych odbywania stażu. Za dni wolne przysługuje również stypendium.

Jeśli starosta wyrazi zgodę na szkolenie zaproponowane przez bezrobotnego, zapłaci za nie maksymalnie ponad 9 tys. zł (trzy średnie płace). Jeśli to urząd pracy skieruje go na szkolenie, wtedy z Funduszu Pracy poniesie pełne jego koszty, nawet jeśli okażą się wyższe niż kwota odpowiadająca trzem średnim płacom.

Szkolenie odbywa się w formie kursu, realizowanego według planu nauczania obejmującego przeciętnie nie mniej niż 30 godzin zegarowych w tygodniu. Może ono trwać do 6 miesięcy, jednak - w sytuacjach uzasadnionych programem szkolenia w danym zawodzie - nie dłużej niż 12 miesięcy. W przypadku osób bez kwalifikacji zawodowych szkolenie może trwać do 12 miesięcy, a w przypadkach uzasadnionych programem szkolenia w danym zawodzie nawet do 24 miesięcy. Szkolenia te finansowane są przez starostę ze środków pochodzących z Funduszu Pracy.

Osoby uczestniczące w tych zajęciach, oprócz prawa do sfinansowania ich szkoleń, otrzymują również miesięczne stypendium szkoleniowe, pod warunkiem że szkolenie trwa co najmniej 150 godzin miesięcznie.

Starosta, za środki z Funduszu Pracy, ma obowiązek pokrycia kosztów zakwaterowania i wyżywienia bezrobotnego skierowanego na szkolenie odbywane poza miejscem zamieszkania, jeżeli zapis o tym znajdzie się w umowie zawartej przez niego z instytucją szkoleniową. Może również dodatkowo zapłacić za przejazdy pracownika związane ze szkoleniami.

Jeśli bezrobotny sam wybrał sobie szkolenie, może liczyć tylko na częściowy zwrot kosztów zakwaterowania, wyżywienia i dojazdu, i to pod warunkiem że starosta wyrazi zgodę na dofinansowanie tych wydatków.

Starosta - na wniosek bezrobotnego - może sfinansować ze środków Funduszu Pracy koszty egzaminów umożliwiających uzyskanie świadectw, dyplomów, zaświadczeń, określonych uprawnień zawodowych lub tytułów zawodowych oraz koszty uzyskania licencji niezbędnych do wykonywania danego zawodu. Refundacja taka może pokryć ww. wydatki do kwoty przeciętnego wynagrodzenia.

Starosta może ponadto na wniosek bezrobotnego zapłacić z Funduszu Pracy za jego studia podyplomowe. Dofinansowanie nie może jednak przekraczać 300 proc. przeciętnego wynagrodzenia. Umowa zawarta między bezrobotnym a starostą powinna określać nazwę i okres trwania studiów, nazwę uczelni organizującej studia i kwotę dofinansowania. Musi się w niej także znaleźć zobowiązanie osoby bezrobotnej do przedstawienia w urzędzie pracy dyplomu ukończenia studiów. Jeśli bezrobotny nie będzie mógł w ten sposób udokumentować wykorzystania pieniędzy, będzie musiał je zwrócić. Podobnie będzie, gdy osoba zatrudniona z własnej winy przerwie studia lub nie uzyska pozytywnej oceny z końcowego egzaminu.

Oprócz tego starosta ma również prawo na wniosek bezrobotnego udzielić pożyczki na sfinansowanie kosztów szkolenia do wysokości 400 proc. przeciętnego wynagrodzenia obowiązującego w dniu podpisania umowy pożyczki w celu umożliwienia podjęcia lub utrzymania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Pożyczka jest nieoprocentowana, a okres jej spłaty nie może przekroczyć 18 miesięcy od ustalonego w umowie dnia zakończenia szkolenia. W przypadku wykorzystania pożyczki na cele inne niż określone w umowie, niepodjęcia lub nieukończenia szkolenia pożyczka podlega bezzwłocznemu zwrotowi w całości wraz z odsetkami ustawowymi. Odsetki ustawowe ustala się także od kwoty pożyczki niespłaconej w terminie.

Osoby bezrobotne znajdujące się w szczególnej sytuacji na rynku pracy starosta może kierować na roboty publiczne. Organizatorem takich robót może być gmina lub organizacja pozarządowa, do której statutowych zadań należą: ochrona środowiska, kwestie związane z kulturą, oświatą, kulturą fizyczną i turystyką, opieką zdrowotną, zwalczaniem bezrobocia oraz pomocą społeczną, a także spółki wodne i ich związki. Instytucje takie mogą zatrudniać bezrobotnych na okres do sześciu miesięcy. Osoby aktywizowane w ten sposób dzięki swojej pracy na rzecz społeczności lokalnej osiągają korzyści zarówno finansowe, jak i społeczne przez uniknięcie zjawiska bezrobocia długookresowego.

Pracodawca, zapewniając pracę i ponosząc w związku z tym koszty (wynagrodzenie, składki na ubezpieczenie społeczne oraz inne wydatki związane z organizacją pracy), otrzymuje ze środków Funduszu Pracy z powiatowego urzędu pracy refundację kosztów związanych z wynagrodzeniem w wysokości do 50 proc. przeciętnego wynagrodzenia.

Roboty publiczne odbywają się na podstawie umowy zawartej między starostą a organizatorem robót, czyli na przykład gminą, ewentualnie wskazaną przez gminę firmą, w której będą wykonywane roboty publiczne. Z kolei, organizator, u którego będzie odbywała się tego rodzaju inicjatywa, zawiera z bezrobotnymi umowę o pracę.

Gmina może być zobowiązana do zwrotu otrzymanej refundacji. Może to mieć miejsce np. w razie niedotrzymania warunku dotyczącego okresu zatrudnienia pracowników. Należy zauważyć, iż wówczas od całej kwoty uzyskanych środków trzeba będzie zapłacić ustawowe odsetki, liczone od dnia wypłaty pierwszej kwoty udostępnionych środków. Gmina na ich zwrot będzie miała czas wynoszący 30 dni od dnia otrzymania wezwania starosty.

Ten rodzaj aktywizacji zawodowej osób bezrobotnych dotyczy osób bez prawa do zasiłku korzystających z pomocy opieki społecznej. Zgodnie z ustawą o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy takie zajęcia wykonywane są przez bezrobotnych w wymiarze do 10 godz. tygodniowo. Za ich realizację gmina płaci wynagrodzenie w wysokości 6,80 zł na godzinę, z czego powiatowy urząd pracy refunduje 60 proc. tych kosztów.

Podstawą do wykonywania prac społecznie użytecznych jest porozumienie między starostą a gminą. Kierownik ośrodka pomocy społecznej na podstawie ww. porozumienia sporządza listę bezrobotnych bez prawa do zasiłku, którzy mogą być skierowani do wykonywania tego rodzaju prac na terenie gminy, i następnie przesyła ją do właściwego miejscowo powiatowego urzędu pracy.

Gmina, w której są organizowane prace społecznie użyteczne, zgodnie z zawartym porozumieniem przyjmuje skierowaną osobę bezrobotną do organizowanych zajęć. Przed dopuszczeniem jej do pracy musi ją jednak pouczyć o konieczności przestrzegania ustalonego w miejscu wykonywania pracy społecznie użytecznej porządku i dyscypliny.

W terminie do 10. każdego miesiąca za miesiąc poprzedni starosta przekazuje kierownikowi ośrodka pomocy społecznej wykaz bezrobotnych, którzy zostali skierowani do wykonywania prac społecznie użytecznych. W spisie tym znajdują się również osoby, które odmówiły przyjęcia propozycji ich wykonywania. Gmina, w której są organizowane prace społecznie użyteczne, zobowiązana jest do niezwłocznego zawiadomienia starosty i kierownika ośrodka pomocy społecznej o tym, że bezrobotny bez prawa do zasiłku:

● nie zgłosił się do wykonywania prac społecznie użytecznych;

● nie podjął przydzielonej mu pracy;

● opuścił miejsce wykonywania tych prac;

● naruszył porządek i dyscyplinę w miejscu wykonywania pracy społecznie użytecznej.

Przy tego rodzaju zajęciu zatrudnienie mogą znaleźć tylko bezrobotni znajdujący się w szczególnej sytuacji na rynku pracy. Podstawą wykonywania takich prac jest umowa starosty z przedsiębiorcą. Określa ona m.in. liczbę osób oraz okres, na jaki zostaną zatrudnione, a także terminy i wysokość refundacji.

Pracodawcy, który zatrudnił w ramach prac interwencyjnych na okres do sześciu miesięcy skierowanych do niego bezrobotnych, starosta zwraca część kosztów. Mogą to być wydatki poniesione na wynagrodzenia, nagrody bądź z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Pomocy udziela się w wysokości uprzednio uzgodnionej, nieprzekraczającej jednak kwoty ustalonej jako iloczyn liczby osób zatrudnionych w miesiącu w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy oraz kwoty zasiłku dla bezrobotnych, obowiązującej w ostatnim dniu zatrudnienia każdego rozliczanego miesiąca i składek na ubezpieczenia społeczne od refundowanego wynagrodzenia.

Zwrot części kosztów należy się pracodawcy za zatrudnienie skierowanych bezrobotnych co najmniej w połowie wymiaru czasu pracy (na okres do sześciu miesięcy). Refundacja dotyczy wydatków poniesionych na wynagrodzenia, nagrody oraz składki na ubezpieczenia społeczne. Jest ona przyznawana w wysokości uprzednio uzgodnionej, nieprzekraczającej jednak kwoty połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę i składek na ubezpieczenia społeczne od refundowanego wynagrodzenia za każdą osobę bezrobotną.

Za osoby bezrobotne skierowane do pracy, z którymi zostały zawarte umowy o pracę na okres do roku (w pełnym wymiarze czasu pracy), refundacja nie może przekroczyć kwoty zasiłku, obowiązującej w ostatnim dniu każdego rozliczanego miesiąca i składek na ubezpieczenia społeczne od refundowanego wynagrodzenia.

O staż mogą się ubiegać osoby będące w szczególnej sytuacji na rynku pracy, czyli:

● w wieku do 25 lat,

● pozostające bez pracy długotrwale albo po zakończeniu realizacji kontraktu socjalnego, albo kobiety, które nie podjęły zatrudnienia po urodzeniu dziecka,

● powyżej 50. roku życia,

● bez kwalifikacji zawodowych, doświadczenia zawodowego lub wykształcenia średniego,

● samotnie wychowujących co najmniej jedno dziecko do 18. roku życia,

● które po odbyciu kary pozbawienia wolności nie podjęły zatrudnienia,

● niepełnosprawni.

W terminie do 10. każdego miesiąca za miesiąc poprzedni starosta przekazuje kierownikowi ośrodka pomocy społecznej wykaz bezrobotnych, którzy zostali skierowani do wykonywania prac społecznie użytecznych

Osoba, która z własnej winy nie ukończyła szkolenia, jest zobowiązana do zwrotu kosztów kursu. Nie dotyczy to sytuacji, gdy powodem nieukończenia szkolenia było podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

Paweł Jakubczak

pawel.jakubczak@infor.pl

Ustawa z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 69, poz. 415 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 20 sierpnia 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków odbywania stażu przez bezrobotnych (Dz.U. nr 142, poz. 1160).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 17 kwietnia 2009 r. w sprawie dokonywania refundacji kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy dla skierowanego bezrobotnego oraz przyznawania bezrobotnemu środków na podjęcie działalności gospodarczej (Dz.U. nr 62, poz. 512 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 7 stycznia 2009 r. w sprawie organizowania prac interwencyjnych i robót publicznych oraz jednorazowej refundacji kosztów z tytułu opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 5, poz. 25).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 7 kwietnia 2009 r. w sprawie przygotowania zawodowego dorosłych (Dz.U. nr 61, poz. 502).