Prawa ze złotej akcji zapewnią bezpieczeństwo obrotu w spółkach

Nowe przywileje z tzw. złotej akcji zapowiada skierowana już do podpisu prezydenta ustawa o szczególnych uprawnieniach ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa oraz ich wykonywaniu w niektórych spółkach kapitałowych oraz grupach kapitałowych prowadzących działalność w sektorach energii elektrycznej, ropy naftowej oraz paliw gazowych. Ma obowiązywać już niedługo, bo od 1 kwietnia 2010 r. Przewidziane w niej szczególne uprawnienia ministra skarbu państwa polegają na tym, że będzie miał on prawo wyrazić sprzeciw wobec uchwały zarządu spółki oraz czynności zarządu spółki rozporządzającej składnikami mienia w sektorach energii elektrycznej, ropy naftowej oraz paliw gazowych, a nie, jak było do tej pory, tylko w stosunku do spółek objętych złotą akcją i znajdujących się na liście opracowanej przez Radę Ministrów.

Zamiast do spółek z listy Rady Ministrów złota akcja będzie więc stosowana do spółek kapitałowych i grup kapitałowych działających w tych sektorach i posiadających mienie, które zostało ujawnione w jednolitym wykazie obiektów, instalacji, urządzeń i usług wchodzących w skład infrastruktury krytycznej. Za grupę kapitałową uważa się jednostkę dominującą wraz z jednostkami zależnymi. W taki sposób definiują ją przepisy ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości.

Gdyby nastąpiło połączenie lub podział spółek objętych złotą akcją, to wówczas minister SP zachowa szczególne uprawnienia w nowych spółkach, które powstały z takiego połączenia lub podziału. Natomiast po otrzymaniu wyciągu z wykazu infrastruktury krytycznej, który obejmuje mienie wchodzące w skład tej infrastruktury, minister powinien powiadomić spółkę o tym, że składniki jej mienia zostały tam ujęte.

Zdarza się też, że w spółce prawa z akcji albo udziałów należących do Skarbu Państwa wykonuje inny minister niż minister skarbu państwa. Wtedy będą mu również przysługiwały szczególne uprawnienia złotej akcji.

Minister będzie mógł wyrazić sprzeciw do uchwał i czynności, które stanowiłyby rzeczywiste zagrożenie dla funkcjonowania ciągłości działania oraz integralności infrastruktury krytycznej, a także mienia spółek prowadzących działalność we wspomnianych sektorach. Będzie miał prawo wnieść go również wobec uchwały, dotyczącej:

● rozwiązania spółki,

● zmiany przeznaczenia lub zaniechania składnika mienia spółki albo

● zmiany przedmiotu przedsiębiorstwa spółki, zbycia albo wydzierżawienia go w całości bądź tylko jego zorganizowanej części oraz ustanowienia na niej ograniczonego prawa rzeczowego.

Oprócz tego sprzeciw może odnosić się do przyjęcia planu rzeczowo-finansowego, planu działalności inwestycyjnej lub wieloletniego planu strategicznego, a nawet przeniesienia siedziby spółki za granicę wtedy, gdy wykonanie takiej uchwały stanowiłoby rzeczywiste zagrożenie dla funkcjonowania ciągłości działania oraz integralności infrastruktury krytycznej.

Ustawa formułuje zasadę, że minister skarbu państwa wnosi sprzeciw w ciągu 14 dni od momentu otrzymania od pełnomocnika do spraw infrastruktury krytycznej (pełnomocnicy tacy mają być zatrudniani w omawianych tutaj spółkach - szerzej o nich piszemy w dalszej części materiału) informacji o podjęciu takiej uchwały lub dokonaniu określonych czynności. Nie może jednak wnieść go później niż w terminie 30 dni od dokonania tych czynności. Sprzeciw musi mieć formę decyzji administracyjnej.

Uchwały zarządu spółki podjęte w wyszczególnionych tutaj sprawach nie podlegają wykonaniu, a czynności prawne nie wywołają skutków prawnych w okresie, w którym ministrowi SP przysługuje prawo do wniesienia sprzeciwu, a także w okresie, w którym strona ma prawo wnieść wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Uchwały nie będą wykonane, a czynności prawne nie wywołają skutków prawnych również wtedy, gdy zostanie złożony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, albo wpłynie skarga na decyzję ministra do sądu administracyjnego. Taka sytuacja będzie trwała aż do chwili zmiany decyzji, jej uchylenia albo stwierdzenia jej nieważności.

Sprawa powinna zostać załatwiona w ciągu 14 dni od otrzymania wniosku o ponowne jej rozpatrzenie. Skutkiem ostatecznej decyzji wyrażającej sprzeciw ministra jest nieważność uchwały albo czynności prawnej, już od chwili podjęcia uchwały lub dokonania czynności prawnej.

Natomiast w razie zaskarżenia ostatecznej decyzji wyrażającej sprzeciw ministra skarbu państwa obowiązywać będzie następująca procedura:

● minister przekaże skargę do właściwego sądu administracyjnego, dołączając akta sprawy i odpowiedź na skargę - powinien zrobić to w ciągu 14 dni od wniesienia skargi przez stronę,

● sąd administracyjny wyznaczy rozprawę na dzień przypadający w terminie 14 dni od przekazania skargi wraz z aktami i odpowiedzią na skargę przez ministra skarbu państwa.

Po wejściu w życie ustawy w spółkach kapitałowych i w grupach kapitałowych, które prowadzą działalność w sektorach energii elektrycznej, ropy naftowej oraz paliw gazowych zostaną zatrudnieni pełnomocnicy do spraw ochrony infrastruktury krytycznej. Powoływać i odwoływać ich będzie zarząd spółki w porozumieniu z ministrem skarbu państwa oraz dyrektorem Rządowego Centrum Bezpieczeństwa.

Pełnomocnicy mają obserwować uchwały i czynności prawne podejmowane przez zarząd i sporządzać dla zarządu spółki raporty, które otrzyma również minister SP. W tym celu muszą przyglądać się działalności spółki i jej organów, a przede wszystkim monitorować uchwały i czynności prawne podejmowane przez zarząd w sprawach związanych z rozporządzaniem składnikami mienia. Będą ich również interesowały uchwały organu spółki w sprawie jej rozwiązania, zmiany przeznaczenia lub zaniechania eksploatacji składnika mienia, zmiany przedmiotu przedsiębiorstwa spółki, zbycia lub wydzierżawienia przedsiębiorstwa spółki albo jego zorganizowanej części oraz ustanowienia na nim ograniczonego prawa rzeczowego. Pełnomocnik będzie również śledził uchwały podejmowane w sprawie przyjęcia planu rzeczowo-finansowego, planu działalności inwestycyjnej lub wieloletniego planu strategicznego oraz przeniesienia siedziby spółki za granicę.

Uzyskane w ten sposób wiadomości umożliwią im przygotowanie odpowiednich informacji dla ministra skarbu państwa oraz dla zarządu i rady nadzorczej spółki na temat ochrony infrastruktury krytycznej.

Pełnomocnicy do spraw ochrony infrastruktury krytycznej mogą ponadto zapewnić zarządowi spółki doradztwo w sprawach istniejącej w spółce infrastruktury krytycznej oraz obserwacje działalności spółki dotyczącej ochrony tej infrastruktury. Z głosem doradczym będą mieli prawo uczestniczyć w posiedzeniach zarządu spółki, ale tylko poświęconych sprawom, które oni śledzą, oraz żądać od organów spółki wszelkich dokumentów, informacji i wyjaśnień na ten temat.

W ciągu trzech dni zarząd spółki będzie musiał poinformować pełnomocnika lub przekazać mu dokumenty dotyczące podejmowanych uchwał albo czynności prawnych dokonanych przez organy spółki i zawiadomić go o każdym planowanym posiedzeniu w tych sprawach.

W związku z przyznanymi uprawnieniami na pełnomocniku będą ciążyły też obowiązki głównie sprawozdawcze. Dla zarządu spółki i rady nadzorczej mają oni sporządzać raport o stanie ochrony fizycznej, technicznej, prawnej, osobowej i teleinformatycznej infrastruktury technicznej oraz o planach odbudowy i przywracania jej do funkcjonowania. Raport dostanie również minister skarbu państwa oraz dyrektor Rządowego Centrum Bezpieczeństwa, a raz na kwartał otrzymają sprawozdanie z wykonywanych obowiązków przez pełnomocnika.

Aby zostać pełnomocnikiem do spraw ochrony infrastruktury krytycznej, trzeba spełniać następujące wymagania:

● mieć wykształcenie wyższe,

● korzystać z pełni praw cywilnych i obywatelskich,

● posiadać poświadczenie bezpieczeństwa, które upoważnia do dostępu do informacji niejawnych oznaczonych klauzulą tajne,

● nieskazitelny charakter i swym dotychczasowym zachowaniem, doświadczeniem zawodowym związanym z przedmiotem działania spółki oraz posiadanymi kwalifikacjami dawać rękojmię prawidłowego wykonywania obowiązków,

● nie być karanym za przestępstwo umyślne lub umyślne przestępstwo skarbowe.

Spółka będzie mogła dochodzić odszkodowania za straty poniesione nawet z powodu wydania przez ministra skarbu państwa zgodnych z prawem decyzji. Ma prawo wówczas domagać się wyrównania straty majątkowej bez korzyści, które poszkodowany mógłby osiągnąć, gdyby strata nie powstała. Wysokość odszkodowania dla spółki będzie więc w tej sytuacji ograniczona. Odszkodowanie wypłaci Skarb Państwa, natomiast decyzje w sprawie odszkodowania podejmie wojewoda. Odszkodowanie powinno zostać wypłacone w ciągu 30 dni od doręczenia decyzji poszkodowanemu.

Poszkodowanemu niezadowolonemu z decyzji będzie przysługiwało prawo wniesienia powództwa do sądu powszechnego. Musi to zrobić w ciągu 30 dni od doręczenia mu decyzji.

W razie szkody spowodowanej niezgodną z prawem decyzją ministra będzie przysługiwać odszkodowanie na zasadach ogólnych

Składają się na nią systemy oraz wchodzące w ich skład powiązane ze sobą funkcjonalnie obiekty, w tym obiekty budowlane, urządzenia, instalacje, usługi kluczowe dla bezpieczeństwa państwa i jego obywateli oraz służące zapewnieniu sprawnego funkcjonowania organów administracji publicznej, a także instytucji przedsiębiorców. Infrastruktura krytyczna obejmuje następujące systemy: zaopatrzenie w energię i paliwa, łączności i sieci teleinformatycznych, finansowe, zaopatrzenia w żywność i wodę, ochrony zdrowia, transportowe i komunikacyjne, ratownicze, zapewniające ciągłość działania administracji publicznej, produkcji składowania, przechowywania i stosowania substancji chemicznych promieniotwórczych, w tym rurociągi substancji niebezpiecznych.

Jednolity wykaz obiektów, instalacji, urządzeń i usług wchodzących w skład infrastruktury krytycznej z podziałem na systemy opracowuje dyrektor Rządowego Centrum Bezpieczeństwa na podstawie szczegółowych kryteriów, jakie pozwalają wyodrębnić te obiekty, biorąc pod uwagę ich znaczenie dla funkcjonowania państwa i zaspokojenia potrzeby obywateli. Robi to przy współpracy z odpowiednimi ministrami odpowiedzialnymi za systemy.

malgorzata.piasecka@infor.pl

Ustawa z 18 marca 2010 r. o szczególnych uprawnieniach ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa oraz ich wykonywaniu w niektórych spółkach kapitałowych oraz grupach kapitałowych prowadzących działalność w sektorach energii elektrycznej, ropy naftowej oraz paliw gazowych, skierowana do podpisu prezydenta. Wejdzie w życie 1 kwietnia 2010 r.

Art. 5 b ust. 7 pkt 1 ustawy z 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz.U. nr 89, poz. 590 z późn. zm.).

Ustawa z 22 listopada 2002 r. o wyrównaniu strat majątkowych wynikających z ograniczenia w czasie stanu nadzwyczajnego wolności i praw człowieka i obywatela (Dz.U. nr 233, poz. 1955).