Wydatki z funduszu rehabilitacji mogą być pomocą de minimis

Obowiązek uzyskania zaświadczenia dotyczy wyłącznie sytuacji, w których uzyskano z ZFRON pomoc publiczną w rozumieniu art. 107 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (poprzednio art. 87 traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską), czyli bezpośrednie lub pośrednie przysporzenie z poakcesyjnych środków publicznych na rzecz określonego przedsiębiorstwa.

W przypadku ZFRON sytuacja jest jednak o tyle nietypowa, że ocenienie, czy zostały spełnione te warunki, jest możliwe dopiero w dniu wydatkowania środków pochodzących ze środków publicznych w sposób stanowiący przysporzenie dla zakładu pracy chronionej. Dzień ten jest jednocześnie dniem udzielenia pomocy, co przesądza o tym, które przepisy należy stosować dla oceny zgodności wydatku z obowiązującymi przepisami (stosuje się przepisy obowiązujące w dniu dokonania wydatku). Ma to szczególne znaczenie w odniesieniu do pracodawców występujących o zaświadczenia z opóźnieniem.

Występując o wydanie zaświadczenia, dysponent ZFRON przedstawia informację o dokonaniu wydatku oraz:

● uzyskane zaświadczenia o pomocy de minimis (otrzymanej w okresie obejmującym bieżący rok kalendarzowy oraz dwa poprzedzające go lata kalendarzowe), oświadczenie o wielkości pomocy de minimis uzyskanej w tym okresie albo oświadczenie o nieskorzystaniu w tym czasie z pomocy de minimis,

● informacje o każdej pomocy innej niż de minimis, otrzymanej w odniesieniu do tych samych kosztów (w celu wyłączenia podwójnego finansowania oraz nieprzekroczenia pułapów dopuszczalnych dla tej pomocy),

● oświadczenie, że nie znajduje się w trudnej sytuacji ekonomicznej.

O wydanie zaświadczenia należy wystąpić w terminie 30 dni od dnia dokonania wydatku. Termin ten ma jednak charakter instrukcyjny. Nawet w razie jego niezachowania organ udzielający pomocy ma obowiązek wydania zaświadczenia, jeśli wydatek spełniał warunki do uznania go za pomoc z ZFRON i był dokonany zgodnie z przepisami krajowymi i wspólnotowymi.

Niezależnie od oceny pracodawcy organ wydający zaświadczenie musi samodzielnie ustalić, czy wydatek ze środków ZFRON spełnia wymogi wynikające z art. 107 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (co warunkuje uznanie go za pomoc de minimis).

Organ ustala zatem, z jakiego źródła został sfinansowany wydatek, czy spełnia warunki określone w odpowiednim rozporządzeniu KE, czy został dokonany bez przekroczenia maksymalnej intensywności pomocy oraz czy jest zgodny z przepisami krajowymi.

Zaświadczenie można wydać tylko w przypadku, gdy wydatku dokonano z poakcesyjnych środków publicznych zasilających ZFRON, w sposób stanowiący przysporzenie korzyści dla przedsiębiorcy. W przeciwnym razie organ udzielający pomocy powinien odmówić wydania zaświadczenia.

Badanie źródła finansowania służy przede wszystkim ustaleniu, czy dany organ jest właściwy do wydania zaświadczenia w tej sprawie. Może on bowiem wystawić zaświadczenie tylko w odniesieniu do wydatków (lub ich części) poniesionych ze środków, które powinny były wpłynąć do tego organu, a nie wpłynęły w związku z korzystaniem przez pracodawcę ze zwolnienia związanego ze statusem zakładu pracy chronionej.

Ustalenie, z jakiego źródła sfinansowano wydatek, ma znaczenie także dla określenia intensywności pomocy. Intensywność pomocy de minimis wynosi do 100 proc. poniesionych wydatków. Suma pomocy publicznej z jednego źródła ZFRON nie może jednak przekroczyć 81 proc. zwolnienia przysługującego zakładowi pracy chronionej na podstawie art. 31 ustawy o rehabilitacji (zwolnienia z opłat i podatków od nieruchomości, rolnego, leśnego, od czynności cywilnoprawnych) lub art. 38 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (zwolnienie z obowiązku odprowadzania części zaliczek).

Natomiast wspólnotowe warunki dotyczące pomocy to przede wszystkim zakaz przekroczenia limitu pomocy przez sumę kwot pomocy, której ma dotyczyć zaświadczenie. Dla podmiotów działających w sektorze drogowego przewozu towarów limit pomocy de minimis (uzyskanej w bieżącym roku oraz dwóch poprzedzających go latach kalendarzowych) wynosi 100 tys. euro, a dla pozostałych podmiotów objętych rozporządzeniem nr 1998/2006 - 200 tys. euro.

Pracodawca nie może także podlegać wyłączeniom podmiotowym (art. 1 ust. 1 lit. a)-f) i h rozporządzenia 1998/2006), a wydatek - przedmiotowym (art. 1 ust. 1 lit. g) tego rozporządzenia) - patrz przykłady.

Dla spełnienia warunków wynikających z przepisów krajowych wymagane jest, aby wydatek był dokonany ze środków ZFRON na cel określony w art. 33 ust. 4 ustawy o rehabilitacji, w zakresie określonym w katalogu zawartym w par. 2 ust. 1 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych.

Dodatkowo, w odniesieniu do wydatków poniesionych od 22 lipca 2009 r., nie uznaje się za dokonanie z ZFRON wydatku, który został sfinansowany ze środków niezgromadzonych na rachunku ZFRON, a następnie był zrefundowany ze środków ZFRON.

Wydanie zaświadczenia nie jest czystą formalnością. Wprawdzie organ udzielający pomocy nie decyduje o tym, co w ramach danego tytułu sfinansuje pracodawca, ale może nie wydać zaświadczenia, wskazując, że nie zostały spełnione wymogi pozwalające uznać dany wydatek za zgodnie z prawem udzieloną pomoc de minimis. Jeżeli taki wydatek był pomocą publiczną, to pracodawca ma obowiązek zwrotu nienależnie uzyskanej pomocy (a w znacznej części przypadków także obowiązek dokonania wpłaty określonej w art. 33 ust. 4a ustawy o rehabilitacji).

Wydając zaświadczenie, właściwy organ potwierdza swoim autorytetem - w ramach kompetencji nadanych mu w art. 5 ustawy o postępowaniu w sprawach pomocy publicznej - że dany wydatek, stanowiący przysporzenie korzyści dla pracodawcy, stanowi udzieloną mu pomoc de minimis. Organ składa w tym przypadku oświadczenie wiedzy, że dana kwota w określonym dniu została wydatkowana na dany cel - zgodnie z przepisami regulującymi udzielanie tej pomocy.

Z tego względu, jeżeli dokumenty i dane przedstawione przez pracodawcę nie są zdaniem organu jednoznaczne, może one przeprowadzić postępowanie wyjaśniające.

W ramach limitu pomocy de minimis pracodawca prowadzący zakład pracy chronionej uzyskał dotychczas pomoc o wartości 186 tys. euro. Następnie wystąpił on o zaświadczenie na wydatek ze środków ZFRON, poniesiony na modernizację bazy rehabilitacyjnej, w kwocie 20 tys. euro. Łączna kwota uzyskanej i wnioskowanej pomocy w ramach limitu nie może przekroczyć 200 tys. euro. Jeżeli łączna kwota wnioskowanej i uzyskanej pomocy przekracza tę kwotę, to pomoc de minimis nie może być udzielona nawet w odniesieniu do części, która nie przekracza tego pułapu.

Zakład pracy chronionej, wobec którego wszczęto postępowanie naprawcze, zachował ZFRON. Ze środków ze zwolnienia od podatku od nieruchomości sfinansowano koszty szkolenia zawodowego osoby niepełnosprawnej. Zakład pracy chronionej nie może jednak uzyskać zaświadczenia o pomocy de minimis, gdyż zgodnie z art. 1 ust. 1 lit. g) rozporządzenia 1998/2006 taka pomoc nie może być przyznawana podmiotom gospodarczym znajdującym się w trudnej sytuacji ekonomicznej.

Pracodawca prowadzący zakład pracy chronionej finansował raty za samochód do przewozu osób niepełnosprawnych ze środków ZFRON, pochodzących z poakcesyjnego zwolnienia od podatku leśnego. Nabycie samochodu stanowi przysporzenie korzyści dla firmy, w związku z czym kwota każdej z rat jest pomocą publiczną.

Pracodawca prowadzący zakład pracy chronionej finansuje ze środków ZFRON - pochodzących ze zwolnienia z podatku od nieruchomości - przystosowanie otoczenia stanowiska pracy do potrzeb niepełnosprawnego pracownika. Jeżeli przystosowanie sfinansowane z ZFRON pokrywa się z zakresem wynikającym z art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, to stanowi dla zakładu pracy chronionej pomoc publiczną, nawet gdy część wyposażenia przekazano pracownikowi.

12 lutego 2010 r. do urzędu gminy zgłosił się pracodawca prowadzący zakład pracy chronionej, produkujący opakowania, który w ramach limitu pomocy de minimis uzyskał 100 tys. euro. Ponadto dokonał on wydatku w wysokości 50 tys. euro ze środków ZFRON, pochodzących ze zwolnienia z podatku od nieruchomości. Jeżeli wydatkował te środki w 2010 r., to nie przekroczył 200 tys. euro limitu pomocy (art. 2 ust. 2 rozporządzenia KE 1998/2006) i można wydać mu zaświadczenie. Gdyby jednak dokonał wydatku w 2005 r., czyli pod rządami rozporządzenia KE 69/2001, to nastąpiłoby przekroczenie pułapu pomocy de minimis wynoszącego wówczas 100 tys. euro i należałoby odmówić wydania mu zaświadczenia.

Pracodawca prowadzący zakład pracy chronionej skorzystał ze zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych, wpłacając 90 proc. kwoty tego zwolnienia na ZFRON. Z tych środków oraz ze środków pochodzących ze zwolnienia od podatku rolnego wydał 1200 euro na kurs mistrzowski dla niepełnosprawnego pracownika. Pracodawca wystąpił do urzędu gminy o wydanie zaświadczenia o pomocy de minimis. Urząd gminy był jednak organem udzielającym pomocy tylko co do kwoty wydatku pokrytej ze zwolnienia od podatku rolnego. W odniesieniu do części wydatku pokrytej ze środków pochodzących ze zwolnienia od podatku od czynności cywilnoprawnych zaświadczenie powinien wydać urząd skarbowy.

O zaświadczenie wystąpił zakład pracy chronionej eksportujący swoje wyroby, który z poakcesyjnych środków publicznych ZFRON sfinansował wyposażenie dwóch nowych stanowisk pracy: księgowej i specjalisty ds. dystrybucji i eksportu. Zaświadczenia o pomocy de minimis nie można wydać w odniesieniu do wyposażenia stanowiska specjalisty ds. dystrybucji i eksportu. Zgodnie z art. 1 ust. 1 lit. d) rozporządzenia 1998/2006 nie można bowiem udzielić takiej pomocy na tworzenie i prowadzenie sieci dystrybucyjnej lub inne wydatki bieżące związane z prowadzeniem działalności eksportowej. Natomiast stanowisko księgowej może być wyposażone w ramach pomocy de minimis - nawet jeśli księgowa jest zatrudniona w firmie eksportującej własne produkty.

Luiza Klimkiewicz

specjalista do spraw pomocy publicznej

Lege Artis Konsulting

Art. 31, art. 33 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 14, poz. 92 z późn. zm.).

Par. 2, par. 8-10 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz.U. nr 245, poz. 1810 z późn. zm.).

Art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1998/2006 z 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis (Dz.Urz. UE L 379 z 28 grudnia 2006 r., str. 5).