Możliwe jest przekształcanie zakładów pracy chronionej

Przyczyną wątpliwości w tym zakresie jest to, że status zakładu pracy chronionej jest nadawany określonemu podmiotowo pracodawcy w odniesieniu do całości prowadzonej przez niego działalności. Następuje to w drodze decyzji administracyjnej wojewody (do 31 grudnia 1999 r. - pełnomocnika do spraw osób niepełnosprawnych).

Taka decyzja wydawana jest na podstawie art. 30 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych i potwierdza spełnianie wymogów określonych w art. 28 tej ustawy. Dotyczą one zapewnienia odpowiednich warunków pracy i rehabilitacji osób niepełnosprawnych oraz określonej w tym przepisie struktury zatrudnienia.

W przypadku zmian organizacyjnych najbardziej kłopotliwe jest wykazanie spełnienia wymogu wynikającego ze wstępu do wyliczenia zawartego w art. 28 ust. 1 ustawy. Zgodnie z jego treścią przed złożeniem wniosku o wydanie decyzji nadającej status zakładu pracy chronionej pracodawca powinien wykazać, że prowadził działalność gospodarczą przez co najmniej 12 miesięcy, a także że przez co najmniej sześć miesięcy zatrudniał ogółem nie mniej niż 25 pracowników (w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy) i osiągał wymagane wskaźniki zatrudnienia osób niepełnosprawnych.

Pracodawca, który powstał w wyniku przekształcenia lub zasadniczo zmienił formę organizacyjną, tylko pozornie nie może spełnić tego wymogu. Może bowiem nastąpić to także w rezultacie przejścia praw i obowiązków zakładu pracy chronionej na jego następcę prawnego. Pozostaje wówczas ustalenie, czy w danym przypadku należy wystąpić do wojewody o zmianę dotychczasowej decyzji lub o wydanie nowej decyzji nadającej status zakładu pracy chronionej, czy też wystarczy poinformować go o zaistniałej zmianie.

Przekształcenia polegające na zmianie formy organizacyjnoprawnej, bez połączenia lub podziału, uregulowane są w przepisach art. 26 par. 4 i art. 551 par. 1 kodeksu spółek handlowych.

Zgodnie z art. 553 k.s.h. spółka przekształcona wchodzi w ogół praw i obowiązków przysługujących dotychczas spółce przekształcanej i pozostaje podmiotem w szczególności zezwoleń, koncesji oraz ulg, które zostały przyznane spółce przed jej przekształceniem (chyba że ustawa lub decyzja o udzieleniu zezwolenia, koncesji albo ulgi stanowi inaczej). Przejście to dotyczy także statusu zakładu pracy chronionej. Przepisy ustawy o rehabilitacji nie wyłączają jego nastąpienia. Nie sprzeciwia się temu również charakter i treść decyzji nadającej status zakładu pracy chronionej. Spółka, której dotyczy przekształcenie, może nieprzerwanie legitymować się statusem zakładu pracy chronionej.

W tym celu powinna ona wystąpić do wojewody o zmianę decyzji, na mocy której legitymowała się tym statusem przed dokonaniem przekształcenia. Wojewoda wyda taką decyzję, jeżeli po przekształceniu spółka nadal spełnia warunki określone w art. 28 pkt 1-3 ustawy o rehabilitacji dotyczące struktury zatrudnienia oraz warunków pracy i rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Z uwagi na ciągłość prawną spółki przekształcanej i przekształconej spółka przekształcona może także wykazać się 12-miesięcznym prowadzeniem działalności gospodarczej oraz sześciomiesięcznym zapewnianiem odpowiedniej struktury zatrudnienia. Zaliczeniu na poczet tych okresów podlegają bowiem okresy spełniania tych warunków przez spółkę przed jej przekształceniem.

Kolejnym rodzajem przekształcenia, którego skutkiem jest przejście statusu zakładu pracy chronionej, jest przekształcenie spółdzielni inwalidów lub spółdzielni niewidomych, której przyznano taki status - w spółdzielnię socjalną. W myśl art. 28 ust. 1a ustawy o rehabilitacji w takim przypadku spółdzielnia socjalna może uzyskać status zakładu pracy chronionej, jeżeli wystąpi do wojewody z wnioskiem o jego nadanie w terminie trzech miesięcy od daty jej wpisu do KRS. Także ten rodzaj przekształcenia nie zakłóca nieprzerwanego legitymowania się statusem zakładu pracy chronionej.

Zgodnie z art. 492 par. 1 k.s.h. połączenie spółek prawa handlowego w taki sposób, aby połączoną spółką była spółka kapitałowa (z o.o. lub akcyjna), może być dokonane poprzez:

● przeniesienie całego majątku spółki (przejmowanej) na inną spółkę (przejmującą) za udziały lub akcje, które spółka przejmująca wydaje wspólnikom spółki przejmowanej (łączenie się przez przejęcie);

● zawiązanie spółki kapitałowej, na którą przechodzi majątek wszystkich łączących się spółek za udziały lub akcje nowej spółki (łączenie się przez zawiązanie nowej spółki).

Połączona spółka (przejmująca albo nowo zawiązana) wstępuje z dniem połączenia we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej albo spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki. Zgodnie z art. 494 par. 2 k.s.h. na spółkę połączoną przechodzą w szczególności zezwolenia, koncesje oraz ulgi, które zostały przyznane spółce przejmowanej albo którejkolwiek ze spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki (chyba że ustawa lub decyzja o udzieleniu zezwolenia, koncesji lub ulgi stanowi inaczej). Przejście to dotyczy także statusu zakładu pracy chronionej.

W takich przypadkach możliwe są trzy sposoby postępowania: wstrzymanie się od złożenia wniosku do wojewody bądź złożenie wniosku o zmianę decyzji lub o wydanie nowej. Zależy to od roli zakładu pracy chronionej w procesie połączenia (patrz przykłady).

Transgraniczne połączenie spółek kapitałowych lub spółek komandytowo-akcyjnych legitymujących się statusem zakładu pracy chronionej ze spółką zagraniczną, o której mowa w art. 2 pkt 1 Dyrektywy 2005/56/WE, może łączyć się ze wskazanymi poniżej trudnościami.

Spółka przekształcona nie zawsze będzie zdolna do wykazania się spełnieniem warunku dotyczącego przystosowania obiektów i pomieszczeń zakładu pracy do potrzeb osób niepełnosprawnych, co - zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy - potwierdza Państwowa Inspekcja Pracy. Jeżeli pomieszczenia i obiekty tej spółki miałyby znajdować się poza terytorium Polski, to nie we wszystkich przypadkach PIP mogłaby przeprowadzić kontrolę w trybie art. 22 ust. 2 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy. Jeszcze bardziej problematyczne mogłoby być prowadzenie kontroli przez wojewodę. Analogiczne problemy mogą wystąpić także w razie przekształceń spółek legitymujących się statusem zakładu pracy chronionej w spółki europejskie. Należy zatem zwrócić uwagę na tę kwestię przy planowaniu reorganizacji.

W pozostałym zakresie sukcesja statusu zakładu pracy chronionej dokonuje się na takich samych zasadach, jak w przypadku przekształcenia lub połączenia spółek krajowych. Przekształcona lub połączona spółka, spełniająca warunki określone w art. 28 pkt 1-3 ustawy o rehabilitacji, powinna w razie potrzeby wystąpić do wojewody miejscowo właściwego ze względu na jej siedzibę z wnioskiem o wydanie nowej decyzji lub o zmianę decyzji o nadaniu statusu zakładu pracy chronionej.

W myśl art. 96 prawa spółdzielczego spółdzielnia legitymująca się statusem zakładu pracy chronionej może połączyć się z inną spółdzielnią. Z innych przepisów tej ustawy wynika jednak, że mowa tu wyłącznie o połączeniu przez przejęcie. Z uwagi na treść art. 101 prawa spółdzielczego sukcesja statusu zakładu pracy chronionej dotyczy co do zasady sytuacji, w której to spółdzielnia przystępująca do przejęcia innej spółdzielni legitymuje się tym statusem.

Po dokonaniu przejęcia spółdzielnia ta może poinformować wojewodę o przejęciu - jeżeli w wyniku przejęcia nie uległy zmianie elementy decyzji o nadaniu statusu zakładu pracy chronionej (np. nie zmieniła się nazwa, siedziba czy miejsca prowadzenia działalności). W przeciwnym przypadku powinna złożyć wniosek o jej zmianę.

Zgodnie z art. 529 k.s.h. podział spółki kapitałowej prowadzącej zakład pracy chronionej może być dokonany przez:

● przeniesienie całego majątku spółki dzielonej na inne spółki za udziały lub akcje spółki przejmującej, które obejmują wspólnicy spółki dzielonej (podział przez przejęcie);

● zawiązanie nowych spółek, na które przechodzi cały majątek spółki dzielonej za udziały lub akcje nowych spółek (podział przez zawiązanie nowych spółek);

● przeniesienie całego majątku spółki dzielonej na istniejącą i na nowo zawiązaną spółkę lub spółki (podział przez przejęcie i zawiązanie nowej spółki);

● przeniesienie części majątku spółki dzielonej na istniejącą spółkę lub na spółkę nowo zawiązaną (podział przez wydzielenie).

Skutkiem podziału jest - zgodnie z art. 531 par. 1 i 2 k.s.h. - przejście statusu zakładu pracy chronionej. Spółki przejmujące lub spółki nowo zawiązane powstałe w związku z podziałem wstępują z dniem podziału bądź z dniem wydzielenia w prawa i obowiązki spółki dzielonej, określone w planie podziału. Na te spółki przechodzą (z dniem podziału bądź z dniem wydzielenia) w szczególności zezwolenia, koncesje oraz ulgi, pozostające w związku z przydzielonymi im w planie podziału składnikami majątku spółki dzielonej, które zostały przyznane spółce dzielonej (chyba że ustawa lub decyzja o udzieleniu zezwolenia, koncesji lub ulgi stanowi inaczej).

Należy pamiętać, że status zakładu pracy chronionej jest przyznawany określonemu pracodawcy w odniesieniu do całej jego działalności. Sukcesja administracyjna nie może powodować podziału tego statusu na kilka podmiotów. Z tego względu - mimo że status zakładu pracy chronionej podlega przejściu - jest to możliwe tylko w odniesieniu do jednej ze spółek przejmujących lub nowo zawiązanych, powstałych w związku z podziałem. Status zakładu pracy chronionej powinien zostać przypisany w planie podziału jednej ze wskazanych wyżej spółek. Nieprzypisanie go żadnej z nich powoduje jego wygaśnięcie.

Zgodnie z art. 108 par. 1 prawa spółdzielczego spółdzielnia posiadająca status zakładu pracy chronionej może podzielić się w ten sposób, że z jej wydzielonej części zostanie utworzona nowa spółdzielnia. Kwestie związane z sukcesją praw i obowiązków reguluje art. 111 tej ustawy. Zgodnie z jego treścią na skutek podziału spółdzielni na powstającą spółdzielnię przechodzą z chwilą jej zarejestrowania składniki majątkowe oraz prawa i zobowiązania wynikające z planu podziału.

Tak jak w przypadku podziału spółek, nie jest możliwe, aby w wyniku podziału spółdzielni status zakładu pracy chronionej został rozdzielony na kilka podmiotów. Może on przejść tylko na tę spółdzielnię, której przypisano go w planie podziału.

W myśl art. 30 ust. 2a ustawy o rehabilitacji wojewoda może przyznać status zakładu pracy chronionej - bez konieczności zachowania 12-miesięcznego okresu prowadzenia działalności gospodarczej i sześciomiesięcznego okresu zapewnienia odpowiedniej struktury zatrudnienia - w dwóch przypadkach przejęcia całości zakładu pracy chronionej prowadzonego przez osobę fizyczną.

Pierwszy z tych przypadków dotyczy przejęcia wraz ze wszystkimi pracownikami zakładu pracy chronionej w upadłości lub w likwidacji albo zagrożonego likwidacją lub upadłością (z dowolnego powodu). Nie dotyczy to przejęcia dokonanego na podstawie k.s.h. lub prawa spółdzielczego, gdyż z tych aktów bezpośrednio wynika zakres sukcesji.

Natomiast drugi przypadek dotyczy przejęcia w drodze darowizny od małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synowej, rodzeństwa, ojczyma, macochy lub teściów zakładu pracy chronionej prowadzonego przez jedną lub więcej osób fizycznych. Rozwiązanie to dotyczy na ogół sytuacji, w której dotychczasowy przedsiębiorca ze względu na stan zdrowia, wiek lub inną zmianę planów życiowych nie zamierza kontynuować działalności, przekazując przedsiębiorstwo jednemu lub wielu członkom rodziny.

W obu powyższych sytuacjach decyzja o przyznaniu statusu zakładu pracy chronionej jest wydawana pod warunkiem utrzymania przez jej adresata zatrudnienia pracowników przejętego zakładu pracy chronionej w okresie roku od dnia wydania tej decyzji. Niespełnienie tego warunku powoduje wydanie decyzji stwierdzającej utratę statusu.

Natomiast w razie przejęcia praw i obowiązków zmarłej osoby fizycznej prowadzącej zakład pracy chronionej spadkobiercy mogą wystąpić do wojewody o wydanie decyzji przyznającej taki status poszczególnym osobom lub spółce utworzonej przez spadkobierców - bez konieczności zachowywania okresów wskazanych w art. 28 ust. 1 ustawy oraz bez konieczności spełnienia warunku utrzymania zatrudnienia w okresie roku.

W przypadku zmiany danych wykazanych w decyzji o przyznaniu statusu zakładu pracy chronionej należy złożyć wniosek o wydanie nowej decyzji lub wniosek o jej zmianę. Zakres wniosku powinien być uzależniony od rodzaju i podstawy prawnej reorganizacji zakładu. Wojewoda ma w każdym przypadku obowiązek przeanalizowania zakresu wniosku, a w razie wątpliwości wezwie pracodawcę do jego doprecyzowania.

Wniosek o wydanie nowej decyzji powinien zostać złożony nie później niż w dniu dokonania przekształcenia. Wynika to z redakcji art. 28 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, w którym zostały wymienione warunki uzyskania statusu zakładu pracy chronionej, przy czym jednym z nich jest złożenie wniosku. W świetle art. 30 ust. 1 tej ustawy status może być przyznawany z mocą wsteczną, ale nie wcześniej niż od daty, w której pracodawca spełniał wszystkie warunki wymienione w art. 28 ust. 1 ustawy (a więc także złożył wniosek).

Wyjątek w tym zakresie stanowi przepis art. 28 ust. 1a ustawy o rehabilitacji, z którego wynika, że spółdzielnia socjalna, w którą przekształciła się legitymująca się statusem zakładu pracy chronionej spółdzielnia inwalidów lub spółdzielnia niewidomych, może wystąpić z wnioskiem o nadanie statusu zakładu pracy chronionej w terminie trzech miesięcy od daty jej wpisu do KRS.

Natomiast wniosek o dokonanie zmiany w decyzji (np. w zakresie miejsc prowadzenia działalności) może być złożony w dniu dokonania przekształcenia lub w terminie 14 dni od tej daty. Taka zmiana nie wywiera wpływu na możliwość legitymowania się przez dany podmiot statusem zakładu pracy chronionej. Wnioski należy składać do wojewody właściwego ze względu na siedzibę wnioskodawcy.

Prowadzący zakład pracy chronionej ma obowiązek informowania wojewody o każdej zmianie dotyczącej spełnienia warunków i realizacji obowiązków koniecznych do dalszego legitymowania się tym statusem, określonych w art. 28 i art. 33 ust. 1 i 3 ustawy o rehabilitacji. W tym celu należy złożyć informację INF-WZ, w terminie 14 dni od dnia wystąpienia zmiany.

Spółka A prowadząca zakład pracy chronionej w Warszawie i Białymstoku przejęła spółkę B zajmującą się produkcją w Małkini. W tej sytuacji spółka A wystąpiła do wojewody o zmianę decyzji nadającej jej status zakładu pracy chronionej - poprzez zaktualizowanie wykazu miejsc prowadzenia przez nią działalności.

Spółka A, prowadząca zakład pracy chronionej, przejęła spółkę B, która wykonywała działalność w obiektach spółki A. Nie ma to wpływu na treść decyzji nadającej status zakładu pracy chronionej spółce A, w związku z czym nie musi ona występować do wojewody o jej zmianę. Spółka A może natomiast ewentualnie przedstawić wojewodzie informację INF-WZ, podając dane dotyczące przekształcenia w części: Uwagi.

Spółka A prowadząca zakład pracy chronionej została przejęta przez spółkę B. Spółka B - jako podmiot, który uprzednio nie legitymował się tym statusem - wystąpiła do wojewody z wnioskiem o wydanie decyzji nadającej jej status zakładu pracy chronionej. W celu wyłączenia obowiązku wykazywania się okresami prowadzenia działalności gospodarczej oraz utrzymywania struktury zatrudnienia, o których mowa w art. 28 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, spółka B powołała się na przepisy art. 494 par. 1 i 2 k.s.h.

Spółka A, prowadząca zakład pracy chronionej, połączyła się ze spółką B, tworząc spółkę C. Ponieważ spółka C jest nowo powstałym podmiotem, powinna wystąpić do wojewody z wnioskiem o wydanie decyzji potwierdzającej spełnienie przez nią warunków, o których mowa w art. 28 ustawy o rehabilitacji. W celu wyłączenia obowiązku wykazywania się 12-miesięcznym prowadzeniem działalności gospodarczej oraz sześciomiesięcznym utrzymywaniem określonej struktury zatrudnienia spółka C powinna powołać się na przepis art. 494 par. 1 i 2 k.s.h Może ona otrzymać status zakładu pracy chronionej od dnia przekształcenia.

Ze spółki A, legitymującej się statusem zakładu pracy chronionej, wydzielono spółkę B. Spółka A zamierza się nadal legitymować tym statusem. Jeżeli wciąż spełnia warunki, o których mowa w art. 28 ustawy o rehabilitacji (oraz nie uległy zmianie nazwa, miejsca prowadzenia działalności ani inne elementy wykazane w decyzji wojewody), to może poinformować wojewodę tylko o zaistniałej zmianie. Jeżeli jednak uległy zmianie np. siedziba lub miejsce prowadzenia działalności, powinna wystąpić do wojewody z wnioskiem o wydanie decyzji zmieniającej decyzję nadającą jej status zakładu pracy chronionej.

Spółka A, legitymująca się statusem zakładu pracy chronionej, dokonała podziału przez wydzielenie spółki B i sama także kontynuuje działalność. Z planu podziału wynika, że statusem zakładu pracy chronionej ma się legitymować spółka B. Spółka A zrezygnowała z tego statusu. Wobec powyższego spółka B wystąpiła o zmianę decyzji wydanej spółce A.

W tej sytuacji wojewoda powinien wezwać nowo powstałą spółkę B do doprecyzowania wniosku, gdyż spółka ta nie może żądać zmiany decyzji dotyczącej innego podmiotu. Jeżeli spółka B wskaże, że chodziło jej o wydanie nowej decyzji, z uwzględnieniem sukcesji praw wynikającej z przepisów k.s.h., to - zakładając że spełnia ona warunki określone w art. 28 ust. 1 pkt 1-3 ustawy o rehabilitacji - wojewoda przyzna jej ten status bez konieczności uwzględniania warunków dotyczących okresów prowadzenia działalności i okresów utrzymania określonej struktury zatrudnienia.

Spółka A, legitymująca się statusem zakładu pracy chronionej, z siedzibą w Ełku została przejęta przez spółkę B z siedzibą w Suwałkach. Spółka B powinna wystąpić z wnioskiem o nadanie statusu zakładu pracy chronionej do wojewody podlaskiego, a nie do wojewody warmińsko-mazurskiego.

specjalista do spraw pomocy publicznej Lege Artis Konsulting

Art. 28 i art. 30 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 14, poz. 92 z późn. zm.)

Art 494, art. 531 i art. 553 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).

Art. 101 i art. 111 ustawy z 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 188, poz. 1848 z późn. zm.).

Art. 22 ust. 2 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. nr 89, poz. 589 z późn. zm.).