Trzeba wziąć pod uwagę przyczynę nieposiadania zezwolenia

W sprawie o wymierzenie opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska bez wymaganego pozwolenia lub innej decyzji, na podstawie art. 276 ust. 1 ustawy - Prawo ochrony środowiska, przyczyna braku pozwolenia może mieć znaczenie, jeżeli podmiot korzystający ze środowiska na podstawie wymaganego pozwolenia wystąpił o wydanie pozwolenia na kolejny okres.

Wnioskiem z 6 czerwca 2011 r. rzecznik praw obywatelskich wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych, co do tego, czy w sprawie dotyczącej wymierzenia podwyższonej opłaty za korzystanie ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia (art. 276 ust. 1 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska; dalej: p.o.ś.) samo korzystanie ze środowiska bez pozwolenia stanowi wystarczającą przesłankę wymierzenia tej opłaty, czy też organ administracji publicznej powinien badać również przyczyny braku pozwolenia.

Wskazane we wniosku RPO wyroki sądów administracyjnych, które mają uzasadniać, iż stosowanie art. 276 ust. 1 p.o.ś. wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych, dotyczą różnych stanów faktycznych. Odnoszą się do: sytuacji, gdy kwestia obowiązku poniesienia opłaty podwyższonej dotyczy podmiotu korzystającego ze środowiska na podstawie wymaganego pozwolenia, który wystąpił o kolejne pozwolenie na kolejny okres, lecz pozwolenie takie nie zostało wydane przed upływem czasu, na jaki zostało wydane poprzednie pozwolenie, albo do sytuacji, gdy kwestia obowiązku poniesienia opłaty podwyższonej dotyczy podmiotu, który nie dysponował wymaganym pozwoleniem i korzysta ze środowiska bez wymaganego pozwolenia lub innej decyzji. Wątpliwości dotyczą sytuacji pierwszej.

W ocenie NSA, chociaż niezałatwienie przez właściwy organ w terminie tego rodzaju sprawy nie wyłącza samo przez się zastosowania art. 276 ust. 1 p.o.ś., to nie można jednak całkowicie abstrahować od przyczyn i okoliczności prawnych i faktycznych, które to niezałatwienie sprawy spowodowały. Należy podzielić pogląd wyrażony w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów NSA z 21 grudnia 1998 r. (OPS 13/98; ONSA 1999, nr 2, poz. 46), zgodnie z którym stwierdzenie, iż strona nie ponosi odpowiedzialności prawnej z tego powodu, że nie ma wymaganego pozwolenia może dotyczyć sytuacji wyjątkowej i wymaga oceny indywidualnie w każdej sprawie oraz oczywiście po uwzględnieniu wszystkich okoliczności. .

Do przesłanki "brak wymaganego pozwolenia" należy zastosować nie tylko wykładnię językową, lecze także wykładnię systemową i celowościową. Dlatego też każdą tego rodzaju sprawę należy analizować indywidualnie, rozpatrując przyczyny braku pozwolenia, a w szczególności czy podmiot korzystający ze środowiska wystąpił o wydanie kolejnego wymaganego pozwolenia oraz czy przyczyna braku pozwolenia jest związana z działaniem organu podczas rozpatrywania wniosku o wydanie nowego pozwolenia. Dotyczy to więc okoliczności, kiedy wniosek o wydanie pozwolenia został złożony oraz oceny, czy wniosek spełniał ustawowe wymagania Podmiot korzystający ze środowiska, składając wniosek o wydanie pozwolenia, powinien uwzględnić okres konieczny do wydania pozwolenia, biorąc pod uwagę wymagania stawiane przez ustawodawcę eksploatacji danej instalacji, a w szczególności rodzaj i skalę prowadzonej w niej działalności.

Uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 grudnia 2011 r., II OPS 2/11.

Oprac. Julita Karaś-Gasparska

@RY1@i02/2011/246/i02.2011.246.08800080a.802.jpg@RY2@

Alicja Piskorz, prawnik w Kancelarii Kwaśnicki, Wróbel & Partnerzy

U chwała likwiduje dotychczasowe rozbieżności związane ze stosowaniem art. 276 ust. 1 ustawy - Prawo ochrony środowiska (p.o.ś.). Klasyfikacja przesłanek powodujących podwyższenie wysokości opłat jest kluczowym zagadnieniem, gdyż wysokość tych opłat jest bardzo dotkliwa, i tak np. w 2009 r. opłata za korzystanie ze środowiska bez pozwolenia była wyższa o 500 proc. od opłaty zwykłej. NSA stwierdził, iż w sytuacji, w której wnioskodawca przed upływem terminu ważności dotychczasowego pozwolenia (nie dotyczy to podmiotów składających taki wniosek po raz pierwszy) złożył z odpowiednim wyprzedzeniem wniosek o wydanie nowego pozwolenia i nie zostało ono wydane na czas z przyczyn leżących po stronie organu, wnioskodawca nie powinien ponosić konsekwencji bezczynności lub przewlekłości postępowania w urzędzie. Zatem w okresie między upływem terminu ważności dotychczasowego pozwolenia a uzyskaniem nowego, opłata za korzystanie ze środowiska powinna być ponoszona w takiej wysokości, która obowiązywała w okresie ważności pozwolenia.

Uchwała przyczynia się do jasnej interpretacji przepisów p.o.ś., likwiduje ryzyko ponoszenia wygórowanych opłat przez wnioskodawców w sytuacji, gdy dopełnili wszystkich obowiązków związanych z pozyskaniem nowego pozwolenia, a także zachęca urzędy do usprawnienia procedury wydawania pozwoleń.