Kto może żądać wydania odpisu aktu stanu cywilnego

Czytelnik wystąpił do kierownika urzędu stanu cywilnego o wydanie odpisu zupełnego aktu zgonu swojego dłużnika. Jako dowód przedstawił pokwitowanie odbioru pożyczonej gotówki. Zdaniem czytelnika dokument ten jest mu potrzebny, by wystąpić wobec spadkobierców o zwrot pożyczki. Kierownik urzędu odmówił mu wydania odpisu. Kiedy można odmówić wydania odpisu zupełnego aktu stanu cywilnego?

Odpisy aktów stanu cywilnego wydaje się na wniosek sądu lub innego organu państwowego, osoby, której stan cywilny został w akcie stwierdzony, jej wstępnego, zstępnego, rodzeństwa, małżonka lub przedstawiciela ustawowego. Pozostałym osobom odpisy te wydaje się w przypadku, gdy wykażą one interes prawny takiego żądania. Taki obowiązek nałożony został w art. 83 ust. 2 ustawy z 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego. To, czy osoba ma interes prawny, ocenia kierownik urzędu stanu cywilnego. Wnikliwe rozpatrzenie takiego wniosku jest niezbędne zwłaszcza w przypadku odpisu zupełnego, w którym zawarte są szczegółowe informacje dotyczące stanu cywilnego. Udostępnienie niektórych informacji osobom nieuprawnionym może stanowić bowiem naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych. Osoba występująca o wydanie odpisu zupełnego powinna więc udowodnić istnienie interesu prawnego, np. prowadzenie postępowania spadkowego.

W podobnym stanie faktycznym jak ten, który przedstawił czytelnik, Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się z poglądem sądu I instancji, że kierownik urzędu stanu cywilnego zasadnie orzekł o odmowie wydania odpisu aktu zgonu (wyrok z 18 stycznia 2011 r., II OSK 42/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem NSA powołany przez skarżącego art. 922 k.c. jako podstawa materialnoprawna jego interesu prawnego w żądaniu aktu zgonu nie stanowi o istnieniu interesu prawnego. Stosownie do treści tego przepisu prawa i obowiązki majątkowe zmarłego z chwilą jego śmierci przechodzą na spadkobierców. Sąd podkreślił, że kierownik urzędu, orzekając na podstawie przedstawionego pokwitowania, nie może stwierdzić, że istniał obowiązek majątkowy zmarłego wobec wnioskodawcy. Na jego podstawie nie sposób bowiem ustalić elementów stosunku prawnego, tj. m.in.: podmiotu, treści (uprawnienia i obowiązki) oraz przedmiotu stosunku prawnego. Przedstawione pokwitowanie powyższych elementów nie posiada. Sąd podzielił, więc stanowisko kierownika urzędu, że nie był on właściwy do wiążącego rozstrzygnięcia w przedmiocie istnienia stosunku cywilnoprawnego. Z tego powodu brak było przesłanek do uznania, iż zmarły był dłużnikiem wnioskodawcy. Oznacza to, że art. 922 par. 1 k.c. nie mógł w tej sprawie stanowić podstawy materialnoprawnej istnienia interesu prawnego w żądaniu odpisu aktu zgonu.

Odmowa wydania odpisu aktu stanu cywilnego następuje w drodze decyzji, od której przysługuje odwołanie do wojewody

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl

Art. 83 ust. 2 ustawy z 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 212, poz. 1264).