Organ może stwierdzić wygaśnięcie bezprzedmiotowej decyzji

Decyzja administracyjna wiąże strony do chwili stwierdzenia jej nieważności, uchylenia albo wygaśnięcia. Organ orzeka o wygaśnięciu rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy stało się ono bezprzedmiotowe. Obowiązek wydania decyzji w tej sprawie musi wynikać jednak z określonego przepisu prawa materialnego. Przykładem jest art. 37 ust. 1 ustawy z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 243, poz. 1623 z późn. zm.). Przepis ten stanowi o wygaśnięciu pozwolenia na budowę w przypadku, gdy inwestycja nie została rozpoczęta przed upływem 3 lat od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna, albo budowa została przerwana na czas dłuższy niż trzy lata.

Bezprzedmiotowość jest jednym z warunków wygaszenia decyzji. Bezprzedmiotowość o charakterze podmiotowym polega na tym, że przestaje istnieć podmiot stosunku prawnego. Sytuacja taka ma miejsce wtedy, gdy następuje śmierć podmiotu uprawnionego (np. osoby, która uzyskała pozwolenie na broń), zmiana (przekształcenie) podmiotu uprawnionego (np. przedsiębiorcy, któremu udzielono zezwolenia na sprzedaż alkoholu) lub likwidacja uprawnionej jednostki organizacyjnej (np. podmiotu dysponującego pozwoleniem budowlanym). Do grupy tej należy zaliczyć także utratę przez stronę kwalifikacji niezbędnych do wykonywania określonej funkcji. [przykład 1]

Bezprzedmiotowość przedmiotowa oznacza z kolei, że przestaje istnieć przedmiot stosunku prawnego. Ta postać bezprzedmiotowości może zaistnieć np. w razie zniszczenia rzeczy, przekształcenia jej, rezygnacji uprawnionego z realizacji uprawnienia (wyrok WSA w Kielcach z 17 września 2009 r., II SA/Ke 383/08, Lex nr 519040). Bezprzedmiotowość zachodzi również w razie zmiany lub uchylenia w całości lub części podstawy prawnej rozstrzygnięcia organu. W sytuacji uchylenia przepisu, który był podstawą do przyznania określonego uprawnienia na przyszłość, wygaśnięcie takiej decyzji z powodu jej bezprzedmiotowości w rozumieniu art. 162 par. 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) następuje tylko wówczas, gdy w przepisach zmieniających stan prawny przewidziany został taki skutek. Samo uchylenie podstawy prawnej wydanych decyzji powoduje, że z dniem wejścia w życie takiej zmiany prawa przestaje istnieć podstawa prawna do wydawania w przyszłości takich decyzji. Nie powoduje to natomiast wygaśnięcia uprawnień nabytych na podstawie decyzji wydanych w oparciu o istniejącą wówczas podstawę prawną. W takim przypadku decyzje te nie stają się bezprzedmiotowe, gdyż dotyczą one uprawnień wcześniej nabytych na przyszłość (wyrok NSA z 18 czerwca 2008 r., I OSK 953/07, Lex nr 489773).

Bezprzedmiotowość decyzji administracyjnej stanowi przesłankę do stwierdzenia jej wygaśnięcia tylko w sytuacji, gdy występuje łącznie z jedną z dwóch alternatywnie określonych okoliczności. Pierwszą z nich jest istnienie przepisu prawa nakazującego stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji. Organ orzeka o wygaśnięciu decyzji również w przypadku braku wyraźnego przepisu prawa nakazującego stwierdzenie wygaśnięcia decyzji, pod warunkiem jednak że przemawia za tym interes społeczny lub interes strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 4 lutego 2005 r. (VI SA/Wa 627/04, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazał, że stwierdzenie wygaśnięcia decyzji zezwalającej na sprzedaż napojów alkoholowych leży w interesie społecznym w rozumieniu art. 162 par. 1 k.p.a., bowiem ze względu na ograniczoną liczbę punktów sprzedaży napojów alkoholowych nie może istnieć stan niepewności co do tego, które zezwolenia wygasły. Ponadto leży to w interesie strony, która powinna mieć pewność, czy prowadzi działalność na podstawie ważnego zezwolenia.

Stwierdzenie wygaśnięcia decyzji administracyjnej następuje także w przypadku, gdy została ona wydana z zastrzeżeniem dopełnienia przez stronę określonego warunku, a strona go nie dopełniła (art. 162 par. 1 pkt 2 k.p.a.). Przez warunek należy rozumieć klauzulę dodatkową (uboczną) decyzji zamieszczoną w samym rozstrzygnięciu przez organ administracji publicznej jedynie na podstawie wyraźnego przepisu szczególnego. Niezależnie od tego warunek musi być skonkretyzowany oraz wykonalny. W przeciwnym razie w tej części decyzja dotknięta jest wadą nieważności (wyrok NSA Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach, z 10 maja 1995 r., SA/Ka 486/94, LexPolonica nr 309079). [przykład 2]

W art. 162 par. 2 k.p.a. przewidziana jest natomiast instytucja uchylenia decyzji, która wydana została z zastrzeżeniem dopełnienia określonych czynności, a strona ich nie dopełniła. Jest to zlecenie administracyjne. Stanowi ono klauzulę dodatkową decyzji administracyjnej, której źródłem jest zawsze przepis szczególny prawa materialnego. Te mogą jednak przewidywać inne skutki prawne niedopełnienia przez stronę określonych czynności wskazanych w decyzji administracyjnej. W takiej sytuacji art. 162 par. 2 k.p.a. nie znajdzie zastosowania. W uchwale z 24 września 2001 r. (OPS 6/01, ONSA 2002/1/7, http://orzeczenia.nsa.gov.p) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przeprowadzenie okresowego badania technicznego pojazdu przez uprawnionego diagnostę, o czym stanowi art. 82 ust. 2 ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, jest obowiązkiem wynikającym z ustawy, którego niedopełnienie nie uzasadnia uchylenia decyzji o rejestracji pojazdu w trybie art. 162 par. 2 k.p.a.

Przykładem przepisu zezwalającego organom na dodanie do podstawowego rozstrzygnięcia zlecenia administracyjnego jest art. 128 ustawy z 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 239, poz. 2019 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem w pozwoleniu wodnoprawnym ustala się cel i zakres korzystania z wód, warunki wykonywania uprawnienia oraz obowiązki niezbędne ze względu na ochronę zasobów środowiska, interesów ludności i gospodarki. W razie potrzeby w pozwoleniu wodnoprawnym dodatkowo ustala się obowiązek np. wykonania robót lub uczestniczenia w kosztach utrzymania wód stosownie do ich zwiększenia w wyniku realizacji tego pozwolenia. Alternatywnie może być nałożony obowiązek wykonania przedsięwzięć służących zarybianiu wód powierzchniowych lub uczestniczenia w kosztach tych przedsięwzięć, jeżeli w wyniku realizacji pozwolenia wodnoprawnego nastąpi zmniejszenie populacji ryb lub utrudnienie ich migracji.

Stwierdzenie wygaśnięcia decyzji następuje przez wydanie kolejnej decyzji (por. wyrok NSA z 7 lipca 1988 r., II SA 1676/87, ONSA 1989/2/60). Może być ono orzeczone w stosunku do decyzji ostatecznych i nieostatecznych. Wniesienie odwołania wyłącza dopuszczalność stwierdzenia wygaśnięcia decyzji (por. wyrok NSA Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z 5 grudnia 1989 r., SA/Wr 335/89, LexPolonica nr 297693). Postępowanie wszczęte może być z urzędu lub na żądanie strony. Decyzja stwierdzająca wygaśnięcie decyzji ma charakter aktu deklaratoryjnego, wywołując skutki prawne ex tunc, czyli wstecz, od dnia, w którym powstały przesłanki wygaśnięcia decyzji (wyrok WSA w Gliwicach z 1 lipca 2010 r., II SA/Gl 206/10, Lex nr 664579). [przykład 3]

Inwestor samowolnie wybudował budynek. Nadzór budowlany w celu doprowadzenia samowoli do zgodności z przepisami prawa budowlanego w drodze decyzji nałożył obowiązek wykonania określonych czynności, m.in. omurowania cegłą fragmentu drewnianej ściany. Inwestor nie wykonał tych obowiązków, a ponadto wyburzył budynek. Organ stwierdził wygaśnięcie swojej decyzji ze względu na jej bezprzedmiotowość. Nastąpiła bowiem zmiana w zakresie stanu faktycznego stanowiącego przesłankę wydania decyzji (wyrok WSA w Warszawie z 22 czerwca 2006 r., VII SA/Wa 89/06, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wójt przyznał uczniowi pomoc materialną polegającą na refundacji kosztów zakupu pomocy szkolnych. W decyzji wskazał, że refundacja poniesionych kosztów nastąpi po przedstawieniu w określonym terminie faktur i rachunków potwierdzających dokonane zakupy. Matka ucznia nie dopełniła tego warunku w określonym terminie, wobec czego wójt wydał decyzję stwierdzającą wygaśnięcie rozstrzygnięcia w sprawie udzielenia pomocy materialnej dla ucznia (decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z 8 maja 2007 r., SKO 4701/9/07, OwSS 2007/3/48).

Dyrektor powiatowego centrum pomocy rodzinie skierował małoletniego do domu opieki społecznej. Matka odmówiła umieszczenia go w tej placówce. Po kilku miesiącach organ wydał decyzję stwierdzającą wygaśnięcie skierowania. Rozstrzygnięcie stało się bezprzedmiotowe wskutek likwidacji placówki. Matka zaskarżyła tę decyzję do sądu. Ten uznał, że skarga jest niezasadna - wskutek zmiany okoliczności przestał istnieć stosunek prawny skonkretyzowany w skierowaniu. Jeżeli matka wyraża wolę umieszczenia syna w placówce, to powinna złożyć w tej sprawie nowy wniosek. Funkcjonowanie w obrocie prawnym wygaszonej decyzji czyniłoby zaś taki wniosek bezprzedmiotowym, co nie leży w interesie strony i jej syna (wyrok WSA w Gliwicach z 2 lutego 2010 r., IV SA/Gl 562/2009, LexPolonica nr 2238196).

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl

Art. 162 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.).