Wyrok TK wywoła lawinę pozwów właścicieli warszawskich kamienic wywłaszczonych po wojnie

Artykuł 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest niezgodny z konstytucyjną zasadą ochrony własności i równości obywateli wobec prawa - orzekł TK. Zdaniem sędziów ustawodawca pominął w ustawie właścicieli domów wielorodzinnych i właścicieli działek przeznaczonych pod taką zabudowę. Właściciele tych nieruchomości stracili władanie nimi na skutek bezprawnych decyzji z dniem 5 kwietnia 1958 r. Tego dnia upłynął termin do zaskarżenia decyzji o wywłaszczeniu.

- Ustawodawca wykluczył część właścicieli nieruchomości warszawskich z uprawnienia do żądania odszkodowania - przekonywał na rozprawie adwokat Krzysztof Sokołowski, reprezentujący skarżących.

Zwraca uwagę, że od 1989 roku Skarb Państwa wypłacił zaledwie 150 mln złotych byłym właścicielom w Warszawie, a roszczenia reprywatyzacyjne szacuje się nawet na 40 mld złotych.

- Zysk budżetu miasta jest widoczny - podkreślał Krzysztof Sokołowski.

Nie zgadzał się z nim Andrzej Jakubiak, wiceprezydent Warszawy.

- Usunięciem jednego artykułu z ustawy nie można uregulować reprywatyzacji budynków i gruntów w Warszawie - argumentował.

Dekret z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (tzw. dekret Bieruta) obowiązuje nadal. Przewiduje zwrot mienia w naturze i w formie odszkodowań. Jednak terminy do złożenia wniosków o zwrot nieruchomości lub pieniędzy minęły 5 kwietnia 1958 r. Zaskarżony przepis służy ochronie praw nabytych.

Skarżący Jan S. i Marek S. są spadkobiercami stołecznej kamienicy, która na podstawie przepisów dekretu przeszła na własność gminy. Poprzedni właściciel nieruchomości wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa użytkowania, ale Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy go nie uwzględniło. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził wprawdzie nieważność tej decyzji, ale prezydent Warszawy odmówił skarżącym przyznania prawa do użytkowania wieczystego, bo teren, na którym znajdowała się nieruchomość, został rozdysponowany na cele publiczne.

W tej sytuacji spadkobiercy wystąpili z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za nieruchomość. Prezydent Warszawy nie uwzględnił wniosku, argumentując, że nieruchomość była zabudowana kamienicą wielorodzinną, a nie - jak wymaga tego regulujący sprawę odszkodowań art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami - domem jednorodzinnym. Wojewoda mazowiecki utrzymał w mocy tę decyzję. Podobnego zdania były również sądy administracyjne, które oddaliły skargi spadkobierców, ze skargą kasacyjną włącznie.

W skardze do TK spadkobiercy dowodzili, że art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami prowadzi do nierównego traktowania obywateli znajdujących się w podobnej sytuacji prawnej.

W czasie rozprawy przedstawiciel Ministerstwa Infrastruktury podkreślił, że wypłacenie wszystkim byłym właścicielom nieruchomości odszkodowań w wysokości 40 mld zł spowodowałoby załamanie finansów państwa. Suma ta jest równa trzem budżetom rocznym miasta.

Prokurator Teresa Ostrowska, poseł Witold Pahl i skarżący byli zgodni, że art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami narusza przynajmniej pięć przepisów konstytucji. Łamie zasadę zaufania obywatela do państwa, proporcjonalności, równości, ochrony własności, prawo do odszkodowania przy wywłaszczeniach (art. 2, 21, 31 ust. 3, 32, 64).

Sygn. akt SK 41/09

katarzyna.zaczkiewicz@infor.pl