Nie można nakładać na firmę kary bez uzasadnionej podstawy

Niestwierdzenie przez sąd okręgowy podstaw do nałożenia kary pieniężnej na przedsiębiorcę za udzielenie w toku postępowania wyjaśniającego informacji wprowadzającej w błąd powinno prowadzić do usunięcia wadliwej decyzji z obrotu prawnego w drodze wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję.

Prezes Urzędu Konkurencji i Konsumentów na podstawie art. 106 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymierzył (decyzją) spółce akcyjnej karę pieniężną w wysokości 150 tys. zł za udzielenie w toku postępowania wyjaśniającego wprowadzającej w błąd informacji, dotyczącej działań podejmowanych przez tę spółkę w celu wykonania decyzji prezesa z 2004 r. Od decyzji z 2008 r. spółka wniosła odwołanie. Sąd okręgowy je oddalił. Od wyroku apelację wniosła powodowa spółka.

Sąd apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchylił decyzję prezesa UOKiK z 2008 r. Istotą sprawy jest spór między organem administracji publicznej, właściwym w sprawach ochrony konkurencji i konsumentów, a przedsiębiorcą energetycznym, dotyczący dopuszczalności nałożenia na przedsiębiorcę kary pieniężnej z tytułu udzielania w toku postępowania wyjaśniającego wprowadzającej w błąd informacji dotyczącej działań podejmowanych przez tego przedsiębiorcę, mających na celu wykonanie wcześniejszej decyzji prezesa UOKiK. Chodzi o karę przewidzianą w art. 106 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tego względu trafnie skarżąca podniosła w apelacji, że sąd okręgowy wyrokował częściowo co do zagadnienia, które nie było przedmiotem odwołania ani też nie było przedmiotem spornej decyzji.

W niniejszym postępowaniu powódka żądała bowiem zbadania przez sąd I instancji legalności nałożonej na nią przez pozwanego kary pieniężnej z tytułu udzielenia informacji rzekomo wprowadzającej w błąd. Natomiast ani przedmiotem postępowania administracyjnego, zakończonego zaskarżoną decyzją, ani przedmiotem odwołania nie była możliwość ukarania powódki karą pieniężną za nieudzielenie prezesowi UKOiK informacji. W przedmiotowej sprawie prezes UOKiK w lutym 2008 r. wydał postanowienie, w którym wyraźnie zostało stwierdzone, że dotyczy ono wszczęcia postępowania w sprawie nałożenia kary za udzielenie w toku postępowania wyjaśniającego wprowadzającej w błąd informacji i do takiego zarzutu przedsiębiorca ustosunkował się zaprzeczając temu, by swymi wyjaśnieniami udzielał prezesowi UOKiK wprowadzającej w błąd informacji i zakwestionował istnienie podstaw do nałożenia na niego kary pieniężnej za tego rodzaju czyn. Nie zostało natomiast nigdy wydane postanowienie o wszczęciu postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej za nieudzielanie informacji.

Z uzasadnienia wyroku sądu okręgowego wynika, że sąd ten przychylił się do twierdzeń i argumentów powódki, zawartych w uzasadnieniu odwołania co do tego, iż treść wyjaśnień nałożonych na powódkę w toku postępowania wyjaśniającego nie miała na celu wprowadzenia prezesa UOKiK w błąd. Oznaczało, to że sąd okręgowy nie stwierdził podstaw do nałożenia kary pieniężnej za udzielenie w toku postępowania wyjaśniającego informacji wprowadzającej w błąd. Słusznie zatem w ocenie sądu apelacyjnego skarżąca wywodzi, iż taki wniosek prowadzić powinien do usunięcia wadliwej decyzji z obrotu prawnego w drodze wyroku uwzględniającego odwołanie, tj. wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję. Tymczasem sąd okręgowy, pomimo przyznania racji powódce, oddalił odwołanie wywodząc, iż dopatrzył się innego naruszenia ww. ustawy, tj. art. 50, który zobowiązuje przedsiębiorców do przedkładania prezesowi UOKiK wszelkich koniecznych informacji i dokumentów, nie złożenia wymaganych informacji, które to naruszenie dawałoby podstawę prezesowi UOKiK w oparciu o ten sam przepis prawny, tj. art. 106 ust. 2 pkt 2 nałożenia kary pieniężnej za niezłożenie informacji.

Sąd okręgowy uznał zatem, iż wprawdzie nie miało miejsce zachowanie powódki, które uzasadniałoby nałożenie kary, o którym mowa w zaskarżonej decyzji, nie mniej skoro istniały przesłanki do wymierzenia kary za inny czyn (zaniechanie), to kwestionowania decyzja niejako odpowiada prawu i z tego względu oddalił odwołanie, co uczynił z naruszeniem art. 479^31a par. 1 i 3 k.p.c.

Wobec stwierdzenia, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na uznanie, iż powodowemu przedsiębiorcy można było zarzucić udzielenie informacji wprowadzającej w błąd, uznać należy, iż wyrok sądu okręgowego nie jest trafny. Z treści spornej decyzji wynika, iż zdaniem prezesa użyte przez powódkę sformułowania w formie bezosobowej (np. "podjęto czynności mające na celu wykonanie decyzji") i jednoczesne przedstawienie do akt postępowania wyjaśniającego pisma innego podmiotu było próbą wywołania wrażenia, iż pismo pochodzi od powódki. Mogło to wprowadzić w błąd co do jego autorstwa i w rezultacie do tego, iż czynności faktycznie podjęte przez ten inny podmiot mogły zostać uznane za czynności powodowego przedsiębiorstwa i przede wszystkim na tej podstawie prezes nałożył na powódkę karę pieniężną.

Natomiast zdaniem sądu apelacyjnego uważna lektura pisma powódki nie dawała podstaw do wyciągnięcia takiego wniosku. Nie można zatem powódce stawiać zarzutu wprowadzenia w błąd. Polega ono na podjęciu przez sprawcę podstępnych zabiegów prowadzących do wywołania u pokrzywdzonego mylnego wyobrażenia o rzeczywistości. Jest to postać oszustwa. W ocenie sądu apelacyjnego nie można przypisać pismu powódki takiego charakteru.

Opinia

Lidia Sularzycka

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Nałożenie na przedsiębiorcę kary pieniężnej z art. 106 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzedzone powinno być wszczętym z urzędu na podstawie art. 49 ust. 1 ww. ustawy stosownym postępowaniem w sprawie nałożenia kary pieniężnej. Wszczynając takie postępowanie prezes UOKiK wydaje postanowienia, w treści którego określa czyn (bądź zaniechanie) podlegający badaniu. Przedsiębiorcy nie służy zażalenie na takie postanowienie, ma on jednak możliwość, po doręczeniu mu takiego postanowienia wraz z uzasadnieniem, odnieść się do stawianych zarzutów. W świetle judykatury przepisy upoważniające organ administracji publicznej do nakładania kar pieniężnych podlegają ścisłej wykładni, ograniczając ryzyko nałożenia kary pieniężnej na przedsiębiorcę bez uzasadnionej podstawy faktycznej i prawnej. A w zakresie, w jakim dochodzi do wymierzenia przedsiębiorcy kary pieniężnej, zasady sądowej weryfikacji prawidłowości orzeczenia organu regulacji w tym zakresie powinny odpowiadać wymogom analogicznym do tych, jakie obowiązują sąd orzekający w sprawie karnej.