Majątki ziemskie odebrano właścicielom z mocy prawa

Sąd Najwyższy w dniu wczorajszym odpowiedział na pytanie prawne Sądu Okręgowego w Poznaniu i rozstrzygnął tym samym wątpliwości prawne dotyczące podstaw odbierania majątków ziemskich po 1944 r.

Uchwała trzech sędziów SN wyraźnie stwierdza, że majątki przechodziły na własność państwa z chwilą wejścia w życie dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o reformie rolnej. Oznacza to, że władze administracyjne odbierające majątki nie musiały każdorazowo wydawać oddzielnych decyzji wywłaszczeniowych.

Gdyby SN orzekł inaczej, oznaczałoby to, że to Skarb Państwa musiałby udowadniać przed sądem, że konkretna nieruchomość przeszła na własność państwa na mocy właściwie wydanej decyzji administracyjnej. Wczorajsza uchwała SN zamknęła jednak przed wywłaszczonymi tę łatwiejszą drogę dochodzenia swoich praw. Potwierdza ona bowiem, że to ziemianie muszą w procesach sądowych udowadniać, iż dana nieruchomość, która została im odebrana na cele reformy rolnej, w rzeczywistości nie podlegała przepisom dekretu z 1944 r.

Obecnie przed sądami toczy się wiele procesów o zwrot majątków odebranych właścicielom przez władze PRL. Jest to efekt braku ustawy repatriacyjnej. W ostatnim czasie Ministerstwo Skarbu Państwa przygotowało projekt przewidujący tzw. świadczenia pieniężne dla dawnych właścicieli. Jednak zdaniem samych zainteresowanych projekt nie zmierza do reprywatyzacji. Jako jego główną wadę wskazują brak możliwości zwrotu zawłaszczonych majątków w naturze. Według państwa dokonane przekształcenia własnościowe uniemożliwiają restytucję mienia w naturze, a stan finansów nie pozwala z kolei na wypłatę pełnych odszkodowań.

Zgodnie bowiem z projektem wysokość świadczeń wypłacanych właścicielom przejętych nieruchomości zależałaby nie od ich rzeczywistej wartości, ale od podzielenia przeznaczonej na ten cel kwoty około 20 mld zł przez ogólną wartość przejętego mienia, wynikającą z decyzji wojewodów.

malgorzata.kryszkiewicz@infor.pl