Nowe przepisy nie ograniczają już zakresu kontroli inspektora

W stanie prawnym obowiązującym do 30 grudnia 2010 r. zakres uprawnień kontrolnych inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego (ITD) - wskazanych w art. 50 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym i dookreślonych w art. 129a ustawy - Prawo o ruchu drogowym - podlegał ograniczeniu do podmiotów wykonujących transport, o którym mowa w art. 1 ustawy o transporcie drogowym. Kontrolowane przez inspektorów ITD mogły być zatem tylko pojazdy, którymi wykonywany był krajowy i międzynarodowy transport drogowy oraz krajowy i międzynarodowy niezarobkowy przewóz drogowy - w rozumieniu ustawy o transporcie drogowym.

Inspektor transportu drogowego dokonał kontroli pojazdu, w wyniku której ustalił, że kontrolowanym pojazdem wykonywano przewóz drogowy - przejazd samochodu specjalnego, na którego podwoziu był zainstalowany dźwig. Podczas kontroli stwierdzono przekroczenie nacisków na osie oraz przekroczenie dopuszczalnej szerokości i długości pojazdu. Kierowca nie okazał także do kontroli wymaganego zezwolenia dla przejazdu pojazdu nienormatywnego. Inspektor nałożył zatem na przedsiębiorcę karę pieniężną. Zdaniem organu przejazd dźwigu należało potraktować jako przewóz na potrzeby własne, przewóz pomocniczy w stosunku do działalności głównej, czyli świadczenia usług dźwigowych.

Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. WSA oddalił skargę przedsiębiorcy. W skardze kasacyjnej podnosił on m.in., że zgodnie z art. 40c ustawy o drogach publicznych przedstawiciel ITD ma prawo wymierzyć karę pieniężną, jednak prawo to obejmuje wyłącznie te pojazdy, które bezpośrednio podlegają kontroli organu, a tak nie było w tym przypadku.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną. Wskazał, że zgodnie z art. 40c ustawy o drogach publicznych w przypadku stwierdzenia, że pojazd przekracza dopuszczalną masę całkowitą, naciski osi, wymiary lub że przejazd pojazdu odbywa się bez zezwolenia wymaganego przepisami o ruchu drogowym, inspektor Inspekcji Transportu Drogowego oraz funkcjonariusz Policji mają prawo wymierzania i pobierania kary pieniężnej, ustalonej zgodnie z art. 13g ust. 2. Skoro uprawnienie wymierzania i nakładania kar pieniężnych w drodze decyzji administracyjnej przysługuje w razie stwierdzenia wskazanych naruszeń, to znaczy, iż uprawnienie to zależy od wyniku przeprowadzonej kontroli. Prawo wymierzania i nakładania kar pieniężnych przysługuje organom ITD tylko wówczas, gdy jednocześnie były one właściwe do przeprowadzenia kontroli.

Sąd kasacyjny wyjaśnił, że art. 50 ustawy o transporcie drogowym, wymieniając wśród zadań inspekcji kontrolę ruchu drogowego (art. 50 pkt 3), jednoznacznie stanowi, że chodzi o kontrolę ruchu drogowego w zakresie transportu, o którym mowa w art. 1, tzn. krajowego i międzynarodowego transportu drogowego oraz niezarobkowego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego. Ustawa o transporcie drogowym definiuje transport drogowy jako podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie przewozu osób lub rzeczy określonymi pojazdami samochodowymi, niezarobkowy przewóz drogowy jako przewóz na potrzeby własne, a przewóz drogowy jako każdą podróż odbywaną po drogach publicznych przez pojazd, z ładunkiem lub bez, używanym do przewozu osób lub rzeczy.

W konkluzji NSA stwierdził, że inspektor ITD nie posiada uprawnienia do przeprowadzenia kontroli, a na podstawie jej wyniku do nałożenia kary pieniężnej, w sytuacji gdy kontrolowanym pojazdem nie był wykonywany transport drogowy ani niezarobkowy krajowy czy międzynarodowy przewóz drogowy.

asystent sędziego NSA

Przedstawione orzeczenie jest istotne przede wszystkim z punktu widzenia tych podmiotów, które zostały ukarane przez organy Inspekcji Transportu Drogowego na podstawie przepisów prawa obowiązujących do 30 grudnia 2010 r. W takiej sytuacji elementem decydującym o kompetencji organów inspekcji w tego typu sprawach było ustalenie, czy kontrolowany pojazd wykonywał transport w rozumieniu art. 1 ustawy o transporcie drogowym, a więc krajowy i międzynarodowy transport drogowy oraz niezarobkowy krajowy i międzynarodowy przewóz drogowy. Tak zakreślona właściwość organów Inspekcji Transportu Drogowego uległa istotnej zmianie od 31 grudnia 2010 r. Zgodnie ze znowelizowanym art. 129a ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, organy te mogą obecnie przeprowadzać kontrolę ruchu drogowego w odniesieniu do kierującego pojazdem, który wykonuje przewóz drogowy w rozumieniu ustawy o transporcie drogowym, a także dodatkowo w stosunku do innych osób, jeżeli w stosunku do nich zachodzi uzasadnione podejrzenie, że kierują pojazdem w stanie nietrzeźwości lub w stanie po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu. Kontrolowane mogą być także osoby naruszające przepisy ruchu drogowego w przypadku zarejestrowania takiego naruszenia przez przyrządy kontrolno-pomiarowe lub inne urządzenia rejestrujące, a także te, które rażąco naruszają przepisy ruchu drogowego lub powodują zagrożenie dla jego bezpieczeństwa. We wspomnianym zakresie Inspekcja Transportu Drogowego ma takie same uprawnienia jak policja.