Zainteresowany może wnieść skargę na bezczynność organu

Postanowienia wydane w zakresie uznania za bezzasadne zażalenia, o którym mowa w art. 37 ust. 1 kodeksu postępowania administracyjnego, oraz ponaglenia, o którym mowa w art. 141 par. 1 Ordynacji podatkowej, a więc dotyczące niezałatwienia w terminie sprawy administracyjnej nie mogą być przedmiotem skargi do sądu administracyjnego. Nieuwzględnienie takiego zażalenia (ponaglenia) stanowi podstawę do wniesienia ewentualnej skargi na bezczynność organów administracji.

Wojewódzki sąd administracyjny odrzucił skargę przedsiębiorcy na postanowienie ministra finansów dotyczące uznania za bezzasadne zażalenia na niezałatwienie w terminie sprawy dotyczącej zmiany decyzji wydanej w zakresie zastąpienia lokalizacji punktu gry na automatach o niskich wygranych. Zdaniem sądu zaskarżone postanowienie nie mieści się w kategorii spraw podlegających zaskarżeniu skargą do sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 3 par. 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jest to bowiem rozstrzygnięcie dokonane w ramach nadzoru organu odwoławczego nad organem I instancji. Tym samym rozstrzygnięcie to nie może być zaskarżone do sądu administracyjnego. Postępowanie prowadzone wskutek wniesienia zażalenia na podstawie art. 37 par. 1 k.p.a. nie ma bowiem cech samodzielnego postępowania administracyjnego, a jeżeli po jego rozpatrzeniu jest wydane postanowienie, to ma ono charakter incydentalny.

W skardze kasacyjnej przedsiębiorca podnosił, że tylko uznanie postanowienia wydanego na skutek rozpatrzenia ponaglenia złożonego w trybie art. 141 par. 1 Ordynacji podatkowej za postanowienie kończące postępowanie umożliwia kontrolę bezczynnego organu administracji.

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 141 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej na niezałatwienie sprawy we właściwym terminie lub terminie ustalonym na podstawie art. 140 tej ustawy stronie służy ponaglenie do ministra właściwego do spraw finansów publicznych, jeżeli sprawa nie została załatwiona przez dyrektora izby skarbowej lub dyrektora izby celnej. Ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie jest specyficznym środkiem ochrony praw strony w postępowaniu podatkowym. Przysługuje ono na czynność organu administracyjnego, która w tym przypadku będzie przybierała postać swoistego milczenia administracji.

W ocenie sądu kasacyjnego istotą przyjętego w Ordynacji podatkowej rozwiązania jest spełnienie dwóch celów. Po pierwsze, przez rozpoznanie ponaglenia w indywidualnej sprawie może dojść do wyznaczenia organowi właściwemu w sprawie dodatkowego terminu na załatwienie sprawy. Po drugie, organ wyższego stopnia zostaje poinformowany o uchybieniach w pracy organu niższego stopnia. Stwierdzenie tego typu uchybienia powinno prowadzić do podjęcia działań zmierzających do poprawienia terminowości załatwiania spraw administracyjnych. Rozpatrując ponaglenie, organ wyższego stopnia może podejmować rozstrzygnięcia i działania wyłącznie wskazane wprost w art. 141 par. 2 Ordynacji podatkowej. Przepis ten normuje wyczerpująco uprawnienia organu wyższego stopnia w przypadku uznania ponaglenia za uzasadnione. Uznaje się, że w przypadku uznania ponaglenia za nieuzasadnione organ powinien orzec w tym przedmiocie w formie postanowienia. Wydanie zaś takiego postanowienia będzie uzasadniało wniesienie skargi do sądu administracyjnego na bezczynność administracji.

Zdaniem NSA z uregulowań zawartych w art. 141 par. 1 i 2 Ordynacji podatkowej oraz wyrażonych na gruncie tych unormowań poglądów wynika, że ponaglenie to nie stanowi środka zaskarżenia. Ponaglenie z art. 141 par. 1 Ordynacji podatkowej nie służy bowiem kontroli rozstrzygnięć podjętych w postępowaniu administracyjnym, lecz ma na celu spowodowanie, aby rozstrzygnięcie takie w ogóle zostało podjęte. Przysługuje bowiem "na niezałatwienie sprawy we właściwym terminie lub terminie ustalonym na podstawie art. 140 Ordynacji podatkowej". Spełnia zatem identyczną funkcję jak zażalenie przewidziane w art. 37 k.p.a. Środek ten musi zostać wniesiony przed wniesieniem skargi na bezczynność.

asystent sędziego NSA

Przedstawione zagadnienie, choć zaistniałe na gruncie sprawy z zakresu zmiany lokalizacji punktu gry na automatach o niskich wygranych, ma walor uniwersalny. Zarówno zażalenie przewidziane w art. 37 k.p.a., jak i ponaglenie, o którym mowa w art. 141 par. 1 Ordynacji podatkowej, są swoistymi środkami prawnymi. Oznacza to, że nie dotyczą one konkretnej czynności lub aktu administracyjnego podjętego w toku ogólnego postępowania administracyjnego lub postępowania podatkowego, ale są specyficznymi środkami prawnymi służącymi stronie do obrony przed nieterminowym załatwianiem spraw administracyjnych (również podatkowych). Brak możliwości zaskarżenia postanowień organów wydanych w tych trybach do sądu administracyjnego nie pozbawia w istocie zainteresowanego ochrony sądowej. Przyjmuje się bowiem, że niezależnie od treści rozstrzygnięcia organu rozpatrującego jeden z tych środków, strona może wnieść w tym zakresie skargę na bezczynność do sądu administracyjnego i w tym trybie kwestionować stanowisko organów rozpatrujących zażalenie lub ponaglenie.