Jak zarejestrować wzór przemysłowy i na nim zarobić

Wygląd towarów produkowanych przez przedsiębiorców jest nie tylko elementem identyfikującym ich wśród rynkowych rywali, ale także ważnym narzędziem marketingowym, które wpływa na decyzje podejmowane przez konsumentów. Oryginalne i nowe kształty mebli, butów czy sprzętu gospodarstwa domowego stają się często jednym z najważniejszych atutów firmy. Dlatego zewnętrzny wygląd towarów jest często wykorzystywany przez nieuczciwych konkurentów, którzy w nieuprawnionym naśladownictwie widzą szansę na zwiększenie swoich obrotów handlowych. Najlepszym sposobem, aby zabezpieczyć się przed wprowadzaniem do obrotu rynkowego imitacji stosowanych wzorów przemysłowych, jest ich urzędowa rejestracja. Zwiększa ona także znacznie wartość wzoru przemysłowego w razie jego późniejszej odsprzedaży.

Przed zgłoszeniem wzoru przemysłowego najlepiej zapoznać się z podstawowymi zasadami dotyczącymi ochrony prawnej wzorów przemysłowych. Reguluje je ustawa z 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (dalej p.w.p.) oraz rozporządzenie prezesa Rady Ministrów z 30 stycznia 2002 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wzorów przemysłowych.

Prawo własności przemysłowej określa wzór przemysłowy jako nową, posiadającą indywidualny charakter, postać wytworu lub jego części, których nabrał on dzięki określonym cechom linii, konturów, kształtów, użytego materiału, ornamentacji itp. Wytworem jest z kolei każdy przedmiot wytworzony w sposób przemysłowy lub rzemieślniczy, obejmujący w szczególności opakowanie, symbole graficzne oraz kroje pisma typograficznego, z wyłączeniem programów komputerowych. Za wytwór uważa się także przedmiot składający się z wielu wymienialnych części składowych umożliwiających jego rozłożenie i ponowne złożenie (wytwór złożony), czy część składową, jeżeli może być przedmiotem samodzielnego obrotu.

Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dobór cech, takich jak cechy linii, konturów, kształtów, kolorystyka, struktura lub materiał wytworu oraz ornamentyka wskazuje na to, że "postać wytworu" utożsamiać można z jego wyglądem. Nie budzi wątpliwości, że we wzorze przemysłowym chroniony może być tylko aspekt zewnętrzny produktu. Dwie najważniejsze przesłanki zdolności rejestracyjnej zawarte w samej definicji wzoru, a mianowicie "nowość" i jej "indywidualny charakter" decydują o posiadaniu przez wzór zdolności ochronnej (wyrok z 20 lutego 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 2128/2007). Tak więc jako wzór przemysłowy możne chronić wyłącznie wygląd zewnętrzny wytworu, nie zaś sam produkt. Z kolei cechy techniczne lub użytkowe produktu nie mogą być objęte ochroną wynikającą z jego rejestracji. Wzorami przemysłowymi mogą być więc np. zewnętrzne postacie AGD, pojazdów, zabawek, materiałów budowlanych czy kosmetyków.

Aby możliwe było uzyskanie urzędowej ochrony na wzór przemysłowy, musi odznaczać się on indywidualnym charakterem. Będzie tak w sytuacji, gdy ogólne wrażenie, jakie wywołuje on na jego zorientowanym użytkowniku, różni się od ogólnego wrażenia wywołanego na nim przez wzór publicznie udostępniony przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo. Przy ocenie indywidualnego charakteru wzoru przemysłowego bierze się pod uwagę zakres swobody twórczej przy opracowywaniu wzoru.

Dopuszczalna jest także rejestracja wzoru przemysłowego, który stanowi kombinacje cech znanych już z wcześniejszych wzorów. Wystarczy, jeśli ogólne wrażenie, jakie wywiera ten wzór, różni się od wrażenia wywieranego przez porównywane wzory (patrz wyrok WSA w Warszawie z 29 marca 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1716/2006). Wzór musi być też nowy. Jest tak, gdy przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania prawa z jego rejestracji, identyczny wzór nie został udostępniony publicznie przez stosowanie, wystawienie lub ujawnienie w inny sposób.

Na wzór przemysłowy udziela się prawa z rejestracji. Prawo z rejestracji wzoru przemysłowego ogranicza się do wytworów tego rodzaju, dla których nastąpiło zgłoszenie. Co do zasady, przysługuje ono jego twórcy. Bardzo często jest nim jednak osoba, która opracowała taki wzór w ramach obowiązków pracowniczych.

W razie dokonania wzoru przemysłowego w wyniku wykonywania przez twórcę obowiązków ze stosunku pracy, prawo z rejestracji przysługuje pracodawcy, chyba że pracownik umówił się z pracodawcą inaczej. Przepisy chronią też interesy pracownika - twórcy wynalazku przemysłowego, ponieważ przysługuje mu prawo do wynagrodzenia za korzystanie z tego wytworu przez przedsiębiorcę (tu również pracownik może jednak inaczej umówić się z pracodawcą).

Zgłoszenia wzoru przemysłowego dokonuje się przez złożenie do Urzędu Patentowego podania wraz z opisem wzoru przemysłowego (trzy egzemplarze) oraz ilustracją (trzy egzemplarze), przedstawiającymi przedmiot wzoru. Trzeba wypełnić formularz podania o udzielenie prawa z rejestracji na wzór przemysłowy, który można pobrać również w Informacji Ogólnej Urzędu Patentowego RP. Zgłaszający może występować przed Urzędem Patentowym osobiście lub przez pełnomocnika. Pełnomocnikiem w postępowaniu zgłoszeniowym może być tylko rzecznik patentowy.

Jednym z najważniejszych elementów zgłoszenia wzoru przemysłowego jest podanie zawierające opis wzoru wraz z jego ilustracją. Opis powinien przedstawiać wzór przemysłowy na tyle jasno i wyczerpująco, aby na jego podstawie oraz przy pomocy rysunku, fotografii i próbek można go było odtworzyć w każdej przedstawionej w zgłoszeniu odmianie. Musi się w nim znaleźć obowiązkowo określenie wzoru przemysłowego ze wskazaniem przeznaczenia oraz określenie figur ilustracji.

Ponadto musi on opisywać na końcu, po wyrazach cechy istotne wzoru przemysłowego, te cechy postaciowe, które wyróżniają zgłoszony wzór od innych, znanych już wzorów i stanowią podstawę do jego identyfikacji.

Z kolei ilustracja wzoru przemysłowego powinna przedstawiać przedmiot wzoru z wyraźnym wskazaniem cech istotnych wzoru. Udzielenie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego następuje pod warunkiem uiszczenia opłaty za pierwszy okres ochronny. Opłata ta powinna zostać uiszczona z góry (patrz ramka).

Po wpłynięciu zgłoszenia wzoru przemysłowego Urząd Patentowy niezwłocznie nadaje mu kolejny numer, stwierdza datę wpływu oraz zawiadamia o tym zgłaszającego. Zgłoszenie wzoru przemysłowego uważa się za dokonane, jeżeli zawiera co najmniej: podanie, opis i ilustrację (lub próbkę materiału włókienniczego). Potem Urząd Patentowy sprawdza, czy zgłoszenie zgadza się pod względem formalnym.

W przypadku gdy stwierdzi on, że w podaniu nie została wskazana podstawa do uzyskania prawa z rejestracji wzoru przemysłowego, zawiadamia o tym zgłaszającego, wyznaczając mu termin do usunięcia tego braku. W przypadku stwierdzenia braku opłaty za zgłoszenie Urząd Patentowy wzywa zgłaszającego do jej uiszczenia w terminie miesiąca od dnia doręczenia wezwania do uiszczenia opłaty. Nieusunięcie wskazanych braków skutkuje umorzeniem postępowania.

W uzasadnionych przypadkach Urząd Patentowy może wezwać zgłaszającego do nadesłania, w wyznaczonym terminie, dowodów i wyjaśnień dotyczących zgłoszenia wzoru przemysłowego, w szczególności do uzasadnienia prawa do uzyskania prawa z rejestracji albo prawa do uprzedniego pierwszeństwa. Jeśli w toku badania wzoru Urząd Patentowy stwierdzi, że wykorzystanie wzoru przemysłowego byłoby sprzeczne z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami, zawiadamia o tym zgłaszającego i wyznacza mu termin do zajęcia stanowiska co do tych okoliczności, które mogą świadczyć o istnieniu przeszkód do uzyskania prawa z rejestracji.

W razie braku nieprawidłowości zgłoszenia wzoru przemysłowego Urząd Patentowy wydaje decyzję o udzieleniu prawa z rejestracji. Warunkiem jest wspominane już wniesienie opłaty za pierwszy okres ochrony. Urząd wzywa jednocześnie do wniesienia opłaty za publikację. Wydając decyzję o udzieleniu prawa z rejestracji, urząd dokonuje jednocześnie przyporządkowania wzoru odpowiedniej klasie określonej w załączniku nr 3 do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wzorów przemysłowych.

Urząd Patentowy po sprawdzeniu, że należna opłata okresowa została uiszczona w terminie, dokonuje wpisu o udzieleniu prawa z rejestracji do rejestru wzorów przemysłowych oraz sporządza opisy ochronne wzoru i wydaje uprawnionemu z rejestracji wzoru przemysłowego świadectwo rejestracji. Jest ono opatrzone pieczęcią i podpisane przez osobę upoważniona do tego na piśmie przez prezesa Urzędu Patentowego. Świadectwo rejestracji składa się z zaświadczenia o udzieleniu prawa z rejestracji, wskazując uprawnionego, numer rejestracji i określenie przedmiotu wzoru oraz opisu ochronnego.

Prawa z rejestracji wzoru udziela się na 25 lat od daty dokonania zgłoszenia w Urzędzie Patentowym. Okres ten dzieli się na pięcioletnie okresy.

W toku rozpatrywania zgłoszeń wzorów przemysłowych Urząd Patentowy, na wniosek zgłaszającego, może wydać dowód pierwszeństwa. Składa się on z:

● urzędowego zaświadczenia zawierającego oznaczenie zgłaszającego, określenie przedmiotu wzoru przemysłowego, jeżeli został on w zgłoszeniu wskazany, datę i numer zgłoszenia,

● kopii opisu wzoru i jego ilustracji,

● kopii dodatkowych ilustracji i próbek materiałów włókienniczych (w postaci ilustracji), które zgłaszający dołączył do podania w zgłoszeniu.

Urząd Patentowy potwierdza zgodność kopii z oryginałem oraz zamieszcza informację o dokonanej przed wydaniem dowodu pierwszeństwa zmianie zgłaszającego, jeżeli taka zmiana miała miejsce. Na zaświadczeniu urząd zamieszcza adnotację o dacie uprzedniego pierwszeństwa, o jaką zgłaszający ubiega się, w przypadku wcześniejszego wystawienia wzoru przemysłowego na wystawie. Zaświadczenie opatruje pieczęcią i podpisuje osoba upoważniona do tego na piśmie przez prezesa Urzędu Patentowego.

Zgłaszającemu może zostać również wydane postanowienie o odmowie przyznania uprzedniego pierwszeństwa w całości lub w części. Jest to konieczne, jeżeli urząd stwierdzi istnienie okoliczności, o których mowa w art. 48 p.w.p. (m.in. gdy zgłaszający nie jest uprawniony do korzystania z uprzedniego pierwszeństwa).

Wpis do rejestru wzorów przemysłowych daje przedsiębiorcy, podobnie jak w przypadku wzorów użytkowych, prawo do wyłącznego korzystania ze wzoru w sposób zarobkowy lub zawodowy na całym obszarze Polski. Znaczy to, że może zakazać osobom trzecim wytwarzania, oferowania, wprowadzenia do obrotu, importu, eksportu lub używania wytworu, w którym wzór jest zastosowany lub zawarty, albo składowania go w takim celu.

Prawo własności przemysłowej wymienia także sytuacje, w których uprawniony z rejestracji wzoru przemysłowego nie może zakazać osobie trzeciej korzystania ze wzoru. Zgodnie z art. 115 p.w.p. może to nastąpić m.in., gdy jest on przeznaczony do użytku osobistego lub niezwiązanego z działalnością gospodarczą czy wykonuje się go na indywidualne zamówienie naprawy związanej z odtworzeniem części składowej wytworu złożonego, w celu przywrócenia mu pierwotnego wyglądu.

Zaniechanie ochrony wzoru przemysłowego może przedsiębiorcy wyrządzić wielkie szkody, zwłaszcza gdy konkurencja produkuje wyroby gorszej jakości. Powinien on więc śledzić przypadki nieuprawnionego korzystania z jego wzoru przemysłowego na rynku i dochodzić przysługujących mu roszczeń w przypadku naruszenia praw do wzoru przemysłowego.

Niezależnie od rodzaju naruszeń roszczenia mogą być dochodzone za okres rozpoczynający się po dniu dokonania ogłoszenia w Wiadomościach Urzędu Patentowego informacji o udzieleniu prawa, a w przypadku wcześniejszego powiadomienia przez uprawnionego osoby naruszającej prawo o dokonanym zgłoszeniu - od daty tego powiadomienia.

Co istotne, nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu może stanowić utwór w rozumieniu ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie jednak z art. 116 p.w.p. ochrona praw majątkowych do utworu, przewidziana w przepisach prawa autorskiego, nie ma zastosowania do wytworów uzyskanych według wzoru przemysłowego i wprowadzonych do obrotu po wygaśnięciu prawa z rejestracji udzielonego na taki wzór.

Dochodzenie roszczeń cywilnoprawnych z zakresu ochrony własności przemysłowej (pod warunkiem że nie należą do właściwości innych organów) odbywa się w postępowaniu przed sądami powszechnymi. Przedsiębiorca mający prawo z rejestracji może żądać w sądzie przede wszystkim zaprzestania działań grożących naruszeniem jego uprawnień. Uprawniony ze wzoru użytkowego lub wzoru przemysłowego może żądać od naruszającego je podmiotu zaniechania naruszania, wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści, a w razie zawinionego naruszenia również naprawienia wyrządzonej szkody. Może się to odbywać poprzez wypłatę albo zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej opłacie licencyjnej. Poszkodowany przedsiębiorca może się domagać także innego stosownego wynagrodzenia, które w chwili ich dochodzenia byłyby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie ze wzoru użytkowego lub wzoru przemysłowego. Na wniosek powoda sąd, rozstrzygając o dokonanych naruszeniach, może orzec o podaniu do publicznej wiadomości części albo całości orzeczenia lub informacji o orzeczeniu. Sąd ma także prawo orzec o wycofaniu z obrotu albo zniszczeniu naśladowanych towarów lub materiałów służących do ich wytworzenia. Jeśli jednak dopuszczający się naruszenia podmiot działał nieświadomie i orzeczenie wobec niego takiego środka byłoby niewspółmiernie dotkliwe, sąd może poprzestać na nakazaniu mu zapłaty stosownej sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego.

Roszczenia z tytułu naruszenia wzoru przemysłowego ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o naruszeniu swego prawa i o osobie, która naruszyła prawo, oddzielnie co do każdego naruszenia.

Prawa do wzoru przemysłowego można sprzedać na każdym etapie prac - przed jego zgłoszeniem do Urzędu Patentowego, po zgłoszeniu oraz już po zarejestrowaniu. Najkorzystniejszym rozwiązaniem jest sprzedaż rozwiązania już po uzyskaniu ochrony, ponieważ wówczas wartość takiego rozwiązania dla potencjalnego nabywcy jest znacznie większa. Sytuacja ekonomiczna czy też niechęć do uczestniczenia w długotrwałym postępowaniu przed Urzędem Patentowym może jednak skłaniać wynalazców do zbycia praw do rozwiązania jeszcze przed rozpoczęciem procedury przed Urzędem Patentowym.

Przed przystąpieniem do rozmów z potencjalnym nabywcą rozwiązania warto wcześniej rozpoznać zapotrzebowanie rynkowe na dany wzór przemysłowy oraz oczekiwania i potrzeby kontrahenta, po to by ocenić swoją pozycję negocjacyjną. Od niej zależeć bowiem będzie, jak dużo jesteśmy w stanie uzyskać, podpisując umowę.

● podanie i opis wzoru wraz z ilustracją,

● dowód pierwszeństwa, jeżeli zgłaszający ubiega się o przyznanie mu uprzedniego pierwszeństwa,

● oświadczenie zgłaszającego, których odmian wzoru przemysłowego dotyczy dowód pierwszeństwa, jeżeli zgłoszenie zawiera odmiany wzoru (oświadczenie o datach pierwszeństwa),

● oświadczenie zgłaszającego o podstawie do korzystania z uprzedniego pierwszeństwa, jeżeli dowód pierwszeństwa nie opiewa na zgłaszającego,

● dowód uprawnienia lub zezwolenia na używanie w obrocie chronionych oznaczeń, jeżeli zgłoszony, wzór przemysłowy zawiera takie oznaczenia,

● pełnomocnictwo, jeżeli zgłaszający działa przez pełnomocnika.

Co powinno zawierać podanie zgłoszenia:

● nazwisko i imię albo nazwę, adres zamieszkania albo siedzibę zgłaszającego oraz numer identyfikacji podatkowej NIP, a także PESEL albo numer identyfikacyjny REGON, o ile zgłaszający je posiada,

● nazwisko i imię oraz adres pełnomocnika, jeżeli zgłaszający działa przez pełnomocnika,

● nazwę organu administracji rządowej lub państwowej jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy zgłoszenie jest dokonane przez ten organ lub jednostkę w imieniu Skarbu Państwa,

● wniosek o udzielenie prawa z rejestracji,

● nazwisko i imię oraz adres twórcy wzoru przemysłowego,

● wskazanie podstawy do uzyskania prawa z rejestracji, jeżeli zgłaszający nie jest twórcą wzoru przemysłowego,

● spis załączonych dokumentów,

● podpis zgłaszającego lub pełnomocnika, jeżeli zgłaszający działa przez pełnomocnika.

● zabezpiecza przed kopiowaniem bądź podrabianiem wzoru przez konkurentów,

● przyczynia się do zwrotu kosztów poniesionych w związku z tworzeniem i wypromowaniem danego produktu, a w konsekwencji prowadzi do zwiększenia

zysków przedsiębiorstwa,

● zarejestrowane wzory przemysłowe należą do aktywów przedsiębiorstwa, podnosząc tym samym jego wartość,

● zarejestrowane wzory przemysłowe mogą być przedmiotem sprzedaży lub licencji.

Za zgłoszenie wzoru przemysłowego - 300 zł

Od oświadczenia o korzystaniu z pierwszeństwa (za każde pierwszeństwo) - 100 zł

Za przekazanie zgłoszenia wspólnotowego wzoru przemysłowego - 120 zł

Za publikację o udzielonym prawie z rejestracji - 60 zł

Za wydanie duplikatu świadectwa rejestracji (do 10 stron załącznika) - 100 zł

Za poszczególny okres ochrony wzoru przemysłowego:

- pierwsze 5 lat - 400 zł

- od 6 - 10 lat - 1 tys. zł

- od 11 do 15 lat - 2 tys. zł

- od 16 do 20 lat - 3 tys. zł

- od 21 do 25 lat - 4 tys. zł

Opłatę trzeba wnieść na konto Urzędu Patentowego RP NBP O/O Warszawa nr 93101010100025832321000000

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl

Ustawa z 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz.U. 2003 r. nr 119, poz. 1117 z późn. zm.).

Rozporządzenie prezesa Rady Ministrów z 30 stycznia 2002 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wzorów przemysłowych (Dz.U. z 2002 r. Nr 40, poz. 358 z późn. zm.)

Rozporządzenie Rady Ministrów z 29 sierpnia 2001 r. w sprawie opłat związanych z ochroną wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znakó w towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych. (Dz.U. z 2001 r. nr 90, poz. 1000 z późn. zm.).