Strażacy stracili na zmianie przepisów

Wyrokiem z 2 października 2012 r. (K 27/11) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 130 par. 2¹ kodeksu pracy jest niezgodny z art. 32 ust. 1 konstytucji. Z dniem 8 października przepis ten utracił moc, w związku z czym nastąpił powrót do stanu prawnego obowiązującgo do końca 2010 roku. Po tej zmianie święto przypadające w tym samym dniu co dzień wolny z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy znowu obniża wymiar czasu pracy. Dotyczy to jednak tylko osób zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. W myśl art. 2 k.p. pracownikeim jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Zgodnie z art. 5 k.p. jeśli stosunek pracy określonej kategorii pracowników regulują szczególne przepisy, przepisy kodeksu pracy stosuje się w zakresie nieuregulowanym tymi przepisami. W orzecznictwie podkreśla się jednak, że nie jest zasadne stanowisko, w myśl którego stosunki służby (np. w Państwowej Straży Pożarnej) są stosunkami pracy w rozumieniu kodeksu pracy. W pragmatykach służb mundurowych ustawodawca całościowo uregulował status prawny funkcjonariuszy tych służb, określając wyraźnie, które z przepisów prawa pracy mają pomocnicze zastosowanie. W sprawach nieuregulowanych przepisami pragmatyk służb mundurowych stosuje się posiłkowo przepisy prawa pracy tylko na podstawie specjalnych odesłań zawartych w tych pragmatykach, a nie na podstawie art. 5 k.p. (uchwała SN z 18 marca 2008 r., II PZP 3/08, OSNP 2008/17-18/249). Jeśli zatem - po zmianach wprowadzonych w odniesieniu do pracowników w kodeksie pracy - dokonano analogicznych zmian w pragmatykach regulujących prawa i obowiązki służb mundurowych, to późniejsza zmiana w kodeksie nie wpływa na sytuację prawną tych grup zawodowych. Aby zmienić ich sytuację prawną, konieczna jest zmiana dotyczących ich pragmatyk. W tym aspekcie warto zwrócić uwagę na obowiązujące aktualnie regulacje dotyczące czasu służby strażaków. Zgodnie z art. 35 ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej, czas służby strażaka nie może przekraczać przeciętnie 40 godzin tygodniowo w przyjętym okresie rozliczeniowym, nieprzekraczającym 6 miesięcy. Możliwy jest zmianowy lub codzienny rozkład czasu służby strażaka. Zmianowy rozkład czasu służby polega na wykonywaniu zadań służbowych i pełnieniu dyżurów, trwających nie dłużej niż 24 godziny, po których następują co najmniej 24 godziny wolne od służby. Natomiast codzienny rozkład czasu służby strażaka polega na wykonywaniu zadań służbowych po 8 godzin dziennie od poniedziałku do piątku.

Szczegółowo zagadnienia te reguluje rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z 29 grudnia 2005 r. w sprawie pełnienia służby przez strażaków Państwowej Straży Pożarnej. Zgodnie z jego treścią obowiązujący strażaków wymiar czasu służby w przyjętym okresie rozliczeniowym oblicza się mnożąc 40 godzin przez liczbę pełnych tygodni przypadających w okresie rozliczeniowym, a następnie dodając do otrzymanej liczby godzin iloczyn 8 godzin i liczby dni pozostałych do końca okresu rozliczeniowego, przypadających od poniedziałku do piątku. Od 1 lipca 2011 r. dodano ponadto zapis, że każde święto występujące w okresie rozliczeniowym i przypadające w innym dniu niż sobota i niedziela obniża wymiar czasu służby o 8 godzin.

Przed tą zmianą każde święto występujące w okresie rozliczeniowym i przypadające w innym dniu niż niedziela obniżało wymiar czasu służby o 8 godzin. Strażacy stracili więc na zmianie przepisów. Wyrok TK zmieniający art. 130 k.p. nie ma wpływu na ich sytuację prawną. W ich przypadku dla powrotu do starego stanu prawnego, konieczna będzie zmiana rozporządzenia w sprawie pełnienia przez nich służby.

Anna Puszkarska

radca prawny

Podstawa prawna

Art. 2, 5, 130 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 35 ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 12, poz. 68 z późn. zm.)

Par. 16 rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji z 29 grudnia 2005 r. w sprawie pełnienia służby przez strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. nr 266, poz. 2247 z późn. zm.).