O czym pamiętać, pisząc skargę kasacyjną do NSA

Skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. WSA wydaje wyrok, odnosząc się merytorycznie do sprawy. Najczęściej oddala lub uwzględnia skargę. Uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części. Wystarczy, że stwierdzi:

wnaruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

wnaruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

winne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd administracyjny jest także uprawniony do stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego. Jeżeli chodzi o postanowienia kończące postępowania, a więc te, od których również przysługuje skarga kasacyjna, należy wymienić postanowienie o odrzuceniu skargi lub umorzeniu postępowania.

Skargę kasacyjną może wnieść m.in. strona, prokurator czy rzecznik praw obywatelskich po doręczeniu im odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Chodzi zatem o:

wosobę wnoszącą skargę w I instancji,

worgan administracji, którego działanie, bezczynność lub przewlekłość postępowania były przedmiotem skargi,

wpozostałych uczestników postępowania na prawach strony.

Podmioty te wnoszą skargę kasacyjną we własnym imieniu. Pozostali występują w celu ochrony praworządności (prokurator) oraz praw człowieka (np. rzecznik praw obywatelskich).

W przypadku gdy WSA uwzględni skargę, wyrok wraz z uzasadnieniem jest doręczany z urzędu. W sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu jego sentencji. Uzasadnienie sporządza się w terminie czternastu dni od dnia zgłoszenia wniosku.

Od dnia doręczenia stronie wyroku sądu I instancji zaczyna biec 30-dniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Wnosi się ją do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Termin ten wiąże również prokuratora czy rzecznika praw obywatelskich. Jeżeli jednak orzeczenia nie doręcza się stronie, prokurator i rzecznik mogą w ciągu trzydziestu dni od jego wydania wystąpić o sporządzenie uzasadnienia i wnieść skargę kasacyjną w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.

Bez prawnika się nie obejdzie

Skarga kasacyjna objęta jest tzw. przymusem radcowsko-adwokackim. Wynika to przede wszystkim z jej sformalizowanego charakteru, a także z prestiżu tego środka zaskarżenia. Powinna być zatem sporządzona przez profesjonalnego prawnika. Takie rozwiązanie jest korzystne, ponieważ osoba nim niebędąca nie byłaby w stanie prawidłowo przygotować tak wysoko sformalizowanego pisma.

Adwokat i radca prawny mogą sporządzić skargę kasacyjną w każdej sprawie. Inaczej jest w przypadku doradcy podatkowego i rzecznika patentowego. Ten pierwszy jest uprawniony do sporządzenia skargi kasacyjnej w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej z nimi związanej. Z kolei ten drugi może być autorem skargi kasacyjnej wnoszonej w sprawie z zakresu własności przemysłowej.

Gdy środków brak

Należy podkreślić, że przymus radcowsko-adwokacki, podobnie zresztą jak opłaty sądowe, mógłby w pewnych sytuacjach istotnie ograniczać prawo do sądu administracyjnego. Gdyby jednak wymóg posiadania profesjonalnego prawnika czy też obowiązek uiszczenia wpisu sądowego przekraczającego możliwości finansowe skarżącego zamykały w konkretnej sprawie dostęp do sądu, każdy podmiot ma prawo uzyskania zwolnienia od kosztów postępowania oraz uzyskania pomocy profesjonalnego prawnika z urzędu. Funkcję tę spełnia instytucja prawa pomocy (art. 243 - 263 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.).

Prawo pomocy jest często wykorzystywane przez strony postępowań sądowoadministracyjnych. Jego znaczenie wynika stąd, iż niemała część społeczeństwa żyje obecnie na granicy ubóstwa, a ceny usług prawnych niejednokrotnie przekraczają możliwości finansowe przeciętnego obywatela. Pogorszyły się też warunki prowadzenia działalności gospodarczej. Z prawa pomocy mogą korzystać zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej (w tym przedsiębiorcy).

Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

ww zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania,

ww zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane:

ww zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania,

ww zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Niejednokrotnie bywa tak, że dopiero po rozprawie w WSA strona zaczyna interesować się możliwością zaskarżenia niekorzystnego dla siebie orzeczenia. Wtedy zaś dowiaduje się, że do sporządzenia skargi kasacyjnej potrzebny jest adwokat lub radca prawny. Jeżeli strony nie stać na skorzystanie z usług pełnomocnika z wyboru, powinna starać się o prawo pomocy. W takiej sytuacji musi jak najszybciej złożyć wniosek o przyznanie pełnomocnika z urzędu. Jak wspomniano, termin do wniesienia skargi kasacyjnej wynosi 30 dni od doręczenia wyroku sądu I instancji. Jeżeli sąd przyzna stronie adwokata lub radcę prawnego już po upływie 30-dniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, wówczas pełnomocnik powinien wraz ze skargą wnieść wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Sądy z reguły przywracają wówczas takie terminy.

Pełnomocnik z urzędu

Należy dodać, że nowelizacja przepisów dotyczących prawa pomocy, która weszła w życie 10 kwietnia 2010 r. (Dz.U. z 2010 r. nr 36, poz. 196), wprowadziła istotną zmianę odnośnie sposobu umocowania pełnomocnika z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Zgodnie ze znowelizowanymi przepisami ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Dodatkowo, jeżeli strona we wniosku wskazała adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego, to organ właściwego samorządu w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym we wniosku pełnomocnikiem wyznaczy pełnomocnika wskazanego przez stronę.

Trzeba zaznaczyć, że pełnomocnik przyznany z urzędu może odmówić sporządzenia skargi kasacyjnej, jeżeli stwierdzi brak wystarczających podstaw do jej wniesienia. Brak prawnych możliwości pozwalających sądowi na merytoryczną kontrolę opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej oraz pozbawienie sądu wpływu na odmowę wniesienia skargi kasacyjnej może - w niektórych sytuacjach - budzić wątpliwości dotyczące należytej realizacji konstytucyjnych zasad prawa do sądu oraz dwuinstancyjnego postępowania sądowego. Z tego punktu widzenia korzystne byłoby rozważenie zmiany przepisów w kierunku objęcia działań pełnomocnika z urzędu kontrolą sądu administracyjnego. Wyższy standard przewiduje w podobnych sytuacjach kodeks postępowania cywilnego. Tam, jeżeli adwokat lub radca prawny nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić o tym na piśmie stronę oraz sąd, nie później niż w terminie dwóch tygodni poinformowania go o wyznaczeniu. Do zawiadomienia dołącza sporządzoną przez siebie opinię o braku owych podstaw. Opinia ta nie jest załączona do akt sprawy ani doręczana stronie przeciwnej. Jeżeli nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności, sąd zawiadamia o tym właściwy organ samorządu zawodowego, do którego należy adwokat lub radca prawny. W takim przypadku właściwa rada wyznaczy w terminie dwóch tygodni innego adwokata lub radcę prawnego (art. 118 k.p.c.). Warto przypomnieć, że w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, jeżeli pełnomocnikowi nie można zarzucić braku staranności przy ocenie zasadności wniesienia skargi kasacyjnej, to pozostaje uznać, że państwo wywiązało się z obowiązku zapewnienia prawa do sądu w postępowaniu kasacyjnym (zob. orzeczenia: Siałkowska przeciwko Polsce, Staroszczyk przeciwko Polsce oraz Smyk przeciwko Polsce).

Statystyki

Warto wskazać, że w okresie od 1 stycznia 2005 r. do 31 grudnia 2008 r. wojewódzkie sądy administracyjne przyznały wnioskodawcom prawo pomocy (w różnym zakresie) w 27 416 sprawach. Sądy te rozpoznały w tym czasie 50 076 wniosków, przyznając prawo pomocy 27 416 razy (czyli w 54,75 proc. przypadków). Trzeba dodać, że ogólna liczba spraw rozpoznawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne w tym czasie wyniosła 300 838. To oznacza, że prawo pomocy przyznano w różnym zakresie w 9,11 proc. wszystkich spraw przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi. Oznacza to, że w blisko 10 proc. postępowań sądowoadministracyjnych strony korzystały z instytucji prawa pomocy oraz że średnio w co szóstym postępowaniu przed sądem administracyjnym o nią wnioskowano.

Nieco historii

Stosownie do treści art. 236 ust. 2 obowiązującej konstytucji ustawy realizujące zasadę dwuinstancyjnego postępowania sądowego w zakresie dotyczącym postępowania sądowoadministracyjnego musiały zostać uchwalone przed upływem 5 lat od dnia wejścia w życie konstytucji. Do czasu ich wejścia w życie obowiązywały przepisy dotyczące rewizji nadzwyczajnej od orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego do Sądu Najwyższego. Uchwalono zatem ustawy: z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270).

Przyjęcie nowego modelu oznaczało całkowite wyłączenie sądów administracyjnych spod nadzoru judykacyjnego Sądu Najwyższego. Przestała obowiązywać ustawa z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. z 1995 r. nr 74, poz. 368). Uchylono tym samym art. 57 ust. 2 tej ustawy, przyznający m.in. prezesowi NSA uprawnienia do wnoszenia rewizji nadzwyczajnej od prawomocnych orzeczeń NSA.

Nowe przepisy reformujące jednoinstancyjne postępowania sądowoadministracyjne weszły w życie 1 stycznia 2004 r. W każdym województwie działają obecnie wojewódzkie sądy administracyjne, natomiast nadzór judykacyjny nad ich orzecznictwem sprawuje Naczelny Sąd Administracyjny. Realizacja tej funkcji przez NSA następuje m.in. poprzez rozpatrywanie skarg kasacyjnych będących podstawowym środkiem zaskarżania w postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Uwaga

Od zasady, że skargę ma przygotować profesjonalny prawnik, istnieją pewne wyjątki. Przymus radcowsko-adwokacki nie występuje w sytuacji, gdy skargę kasacyjną sporządza sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem albo jeżeli skargę kasacyjną wnosi prokurator czy rzecznik praw obywatelskich. W pozostałych sytuacjach, jeżeli strona postępowania przed sądem administracyjnym chce wnieść skutecznie skargę kasacyjną do NSA, musi skorzystać z pomocy zawodowego prawnika

@RY1@i02/2012/211/i02.2012.211.215000400.803.jpg@RY2@

dr Michał Kowalski, asystent sędziego NSA

dr Michał Kowalski

asystent sędziego NSA