Tryb postępowania i podstawy są bardzo specyficzne

Skargę kasacyjną wnosi się do wojewódzkiego sądu administracyjnego, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie. Jest na to trzydzieści dni od doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Co do zasady, wpis od skargi kasacyjnej uiszcza się na konto sądu, który wydał wyrok będący przedmiotem zaskarżenia. Wynika to z tego, że nieuiszczenie wpisu jest brakiem formalnym, a wstępną kontrolę skargi kasacyjnej pod względem braków formalnych przeprowadza sąd I instancji. Sąd ten bada ponadto, czy sprawa została wniesiona w terminie oraz czy została sporządzona przez osobę do tego uprawnioną. Najczęściej jest to adwokat lub radca prawny. W sytuacji gdy strona lub profesjonalny pełnomocnik nie uiści wpisu od skargi kasacyjnej, sąd wezwie do jego uiszczenia. Takie rozwiązanie wprowadzono nowelizacją prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z 10 kwietnia 2010 r.

Wysokość wpisów od skarg kasacyjnych reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r. nr 221, poz. 2193 ze zm.). Zgodnie z przyjętą tam regulacją wpis od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi złożonej w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, nie mniej jednak niż 100 zł. Tak więc jeżeli wpis od skargi do WSA wynosił 500 zł, to wpis od skargi kasacyjnej będzie wynosił 250 zł. Jeżeli zaś wpis, który skarżący opłacił, wnosząc skargę do sądu I instancji, wynosił 100 zł, to wpis od skargi kasacyjnej będzie wynosił również 100 zł.

Należy zaznaczyć, że istnieją pewne kategorie spraw, w których nie ma obowiązku uiszczania wpisów sądowych. Nie trzeba ich opłacać, jeżeli strona skarży działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania m.in. w sprawach dotyczących chorób zawodowych, świadczeń leczniczych oraz świadczeń rehabilitacyjnych, ze stosunków pracy i stosunków służbowych czy z zakresu ubezpieczeń społecznych. Wtedy nie ma obowiązku uiszczania wpisu również od skargi kasacyjnej.

Istnieją tu także wyłączenia podmiotowe. O wpisie nie muszą pamiętać np. kurator strony wyznaczony przez sąd dla danej sprawy, a także strona, której przyznano prawo pomocy polegające na zwolnieniu od kosztów sądowych.

Procedura krok po kroku

W sytuacji gdy WSA nie stwierdzi braków formalnych skargi kasacyjnej, przekazuje ją wraz z aktami sądowymi i administracyjnymi do NSA. WSA odrzuca jednak na posiedzeniu niejawnym skargę wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.

Często przyczyną odrzucenia skargi kasacyjnej jest jej sporządzenie osobiście przez skarżącego, tj. z pominięciem tzw. przymusu radcowsko-adwokackiego. Wówczas sąd I instancji odrzuca skargę, wydając stosowne postanowienie. Przysługuje na nie zażalenie do NSA. Musi być ono jednak przygotowane przez adwokata lub radcę prawnego (ewentualnie, w określonych kategoriach spraw, przez doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego).

Strona, która nie wniosła skargi kasacyjnej, może wnieść do WSA odpowiedź na nią w terminie czternastu dni od doręczenia jej skargi kasacyjnej. Po upływie terminu na wniesienie odpowiedzi lub po zarządzeniu doręczenia jej wnoszącemu skargę kasacyjną wojewódzki sąd administracyjny niezwłocznie przedstawia skargę wraz z odpowiedzią i aktami sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie jest objęta przymusem adwokackim. Strona może zatem sporządzić ją osobiście.

Skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma w postępowaniu sądowym, Ma także zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części. Oprócz tego muszą się w niej znaleźć: przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie oraz wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z podaniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.

Po wpłynięciu skargi kasacyjnej do NSA ten bada ją jeszcze raz pod względem formalnym. NSA może odrzucić skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny, albo zwrócić ją temu sądowi w celu usunięcia dostrzeżonych braków. Jeżeli natomiast nie zawiera ona uchybień formalnych, jest kierowana na rozprawę. Na rozprawie NSA generalnie orzeka w składzie trzech sędziów. Czasem jednak skargi kasacyjne rozpoznawane są na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego. Dzieje się tak wtedy, gdy dotyczą one postanowienia sądu I instancji kończącego postępowanie, dotyczącego m. in. odrzucenia skargi. NSA może również na posiedzeniu niejawnym rozpoznać skargę kasacyjną, jeżeli jest ona oparta wyłącznie na podstawie naruszenia przepisów postępowania, uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a strona, która wniosła skargę kasacyjną, zrzekła się rozprawy, pozostałe zaś, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.

Rozprawy są jawne, a stawiennictwo stron i ich pełnomocników nie jest obowiązkowe. Muszą być oni jednak prawidłowo zawiadomieni, w przeciwnym razie sąd odroczy rozprawę.

NSA oddali skargę kasacyjną, gdy nie ma ona usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. W razie uwzględnienia skargi kasacyjnej NSA uchyla zaskarżone orzeczenie w całości lub w części i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie (a gdyby sąd ten nie mógł rozpoznać jej w innym składzie - innemu sądowi). Jeżeli zaś nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, NSA może uchylić zaskarżone orzeczenie i rozpoznać skargę. W tym przypadku orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku.

Wszystkie orzeczenia (wyroki i postanowienia) NSA są prawomocne w momencie ich wydania i nie podlegają dalszemu zaskarżeniu. Sąd ten uzasadnia z urzędu wszystkie wyroki i postanowienia w terminie trzydziestu dni. Najczęściej rozstrzygnięcie doręczane jest pełnomocnikowi strony lub jeżeli strona nie miała pełnomocnika - stronie bezpośrednio.

Granice obowiązują

Postępowanie kasacyjne oparto - w przeciwieństwie do postępowania przez WSA - na zasadzie kontradyktoryjności. Oznacza to, że NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Ta ostatnia zachodzi, jeśli:

wdroga sądowa była niedopuszczalna,

wstrona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany,

ww tej samej sprawie toczy się postępowanie wcześniej wszczęte przed sądem administracyjnym albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona,

wskład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy,

wstrona została pozbawiona możności obrony swoich praw,

wwojewódzki sąd administracyjny orzekł w sprawie, w której jest właściwy Naczelny Sąd Administracyjny.

Postępowanie oparto zatem na zasadzie związania NSA granicami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Ten, w odróżnieniu od sądu I instancji, nie bada całokształtu sprawy z punktu widzenia stanu prawnego, który legł u podstaw zaskarżonego orzeczenia. Bada natomiast zasadność przedstawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Zakres kontroli jest zatem ograniczony wskazanymi tam przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku.

Skargę kasacyjną wolno oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niezwykle ważne jest zatem prawidłowe skonstruowanie skargi kasacyjnej. Z uwagi na przymus radcowsko-adwokacki możliwość sporządzenia skargi kasacyjnej mają jedynie profesjonalni prawnicy. Warto jednak przypomnieć wybrane tezy z orzecznictwa NSA dotyczące tego zagadnienia (zob. ramka - Przegląd orzecznictwa).

Przegląd orzecznictwa

W postanowieniu z 3 kwietnia 2012 r. (sygn. akt II GSK 498/12) NSA stwierdził, że związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego uchybił sąd I instancji, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wykazania dodatkowo, że wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Prawidłowo sformułowany zarzut naruszenia prawa materialnego w postaci błędnej wykładni powinien wskazywać, na czym polega wada interpretacji dokonanej przez WSA. Obejmuje to przede wszystkim określenie, czy nieprawidłowy jest wynik, przebieg procesu wykładni czy też sposób wykorzystania poszczególnych dyrektyw i argumentów wykładni danego przepisu prawnego. Równie istotnym składnikiem argumentacji jest jednak wykazanie, jak w kontekście podniesionych uchybień powinna wyglądać wykładnia prawidłowa, czyli do jakiego wyniku powinna ona doprowadzić oraz ewentualnie, jak powinna przebiegać i w jaki sposób miałyby zostać zastosowane poszczególne dyrektywy wykładni (wyrok NSA z 10 maja 2011 r., sygn. II OSK 350/11).

W uchwale z 15 lutego 2010 r. (sygn. akt II FPS 8/09) NSA uznał, że art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 tej ustawy), jeżeli uzasadnienie orzeczenia WSA nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Z kolei, w uchwale pełnego składu NSA z 26 października 2009 r. (sygn. akt I OPS 10/09) przyjęto, że przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - naruszył WSA, nakłada na NSA obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych. W uzasadnieniu uchwały NSA stwierdził m. in., że przyjęty model skargi kasacyjnej nie godzi w standardy wypracowane w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Procedura sądowoadministracyjna nakłada na uczestników postępowania pewne wymogi formalne, dotyczące choćby wymagań przewidzianych dla pism procesowych. Niemniej nie są to warunki, które nie byłyby konieczne z procesowego punktu widzenia i powodowałyby nieuzasadnione ograniczenia w dostępie do sądu. Ograniczenia takiego nie stanowi także instytucja przymusu radcowsko-adwokackiego. Z punktu widzenia ewentualnych obciążeń finansowych dla strony postępowania jest ona neutralizowana poprzez dobrze rozwinięty system prawa pomocy.