Za zaległości składkowe spółki cywilnej odpowiadają także całym majątkiem jej wszyscy wspólnicy

Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana.

Stan faktyczny Decyzją z września 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązał J.M. do zapłaty kwoty ok. 200 tys. zł wraz z odsetkami za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jako wspólnika P.s.c. - Z.K., J.M.

J.M. wniósł odwołanie od tej decyzji, zarzucając organowi rentowemu błędne ustalenie wysokości zobowiązań z tytułu zaległych składek oraz naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz. Wystąpił o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez jej uchylenie w części dotyczącej zaległych składek za 2000, 2001 i 2002 rok. Podniósł zarzut przedawnienia zaległych składek oraz stwierdził, że w stosunku do zobowiązań określonych w zaskarżonej decyzji nie została wszczęta egzekucja i nie ustanowiono również zabezpieczenia hipotecznego na nieruchomości.

Sąd okręgowy w wyroku z września 2009 r. w punkcie pierwszym zmienił zaskarżoną decyzję i orzekł, że ubezpieczony J.M. jako wspólnik P.s.c. nie jest zobowiązany do zapłaty składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za maj 2000 r., wrzesień 2000 r., grudzień 2000 r. oraz styczeń 2001 r., w punkcie drugim w pozostałym zakresie odwołanie oddalił.

Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania sądu pierwszej instancji. Decyzją z maja 2002 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązał J.M. do zapłaty kwoty 31 852,08 zł z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jako wspólnika P.s.c. - Z.K., J.M. Identyczną decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w stosunku do Z.K. Decyzje te zostały doręczone obu wspólnikom 10 maja 2002 r. i stały się ostateczne (prawomocne).

W myśl decyzji z 18 września 2007 r. podstawą odpowiedzialności wspólnika spółki cywilnej za zaległości spółki w nieopłaceniu składek na ubezpieczenia społeczne był przepis art. 115 Ordynacji podatkowej, który w niniejszej sprawie znalazł zastosowanie z mocy regulacji art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Sąd stwierdził, że w 2002 r. pozwany wydał decyzję określającą zaległości ubezpieczonego w zapłacie składek jako wspólnika spółki cywilnej, co skutkowało tym, iż z mocy art. 24 ust. 5d ustawy systemowej należności określone decyzją z 8 maja 2002 r. nie uległy przedawnieniu. Jak wynikało to z treści zaskarżonej decyzji, zadłużenie z tytułu nieuregulowanych składek dotyczyło:

wna ubezpieczenia społeczne - maja, września 2000 r., okresów od grudnia 2000 r. do stycznia 2001 r., od kwietnia do maja 2001 r., od lipca do marca 2003 r.,

wza ubezpieczenie zdrowotne - okresu od lipca 2001 r. do maja 2003 r.,

wza Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - od lipca 2001 r. do marca 2003 r.

Zważywszy na regulację art. 118 Ordynacji podatkowej decyzja o odpowiedzialności J.M. mogła zostać wydana w ciągu 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość. Uwzględniając powyższy okres przedawnienia, odpowiedzialność wnioskodawcy J.M. za zaległe składki ograniczyła się do następujących należności: z tytułu ubezpieczeń społecznych za okres od kwietnia 2001 r. do maja 2001 r., od lipca 2001 r. do marca 2003 r.; z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego za okres od lipca 2001 r. do maja 2003 r.; na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od lipca 2001 r. do maja 2003 r. wraz z należnymi od tych świadczeń odsetkami.

Na skutek apelacji J.M. Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku wyrokiem z 13 lipca 2010 r. apelację oddalił jako nieuzasadnioną. Ubezpieczony J. M. zaskarżył opisany wyrok skargą kasacyjną.

Uzasadnienie Skarga kasacyjna okazała się nieuzasadniona. Mając na uwadze okoliczność, że decyzja z 8 maja 2002 r. nie została zaskarżona, to w niniejszej sprawie treść decyzji z 18 września 2007 r. wyznacza przedmiot i zakres rozpoznania. Powyższe stanowisko poparte jest utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, w którym przyjmuje się, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie. Innymi słowy sądy w niniejszej sprawie nie mogły orzekać w zakresie i przedmiocie decyzji z 8 maja 2002 r.

Przechodząc do oceny zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącej naruszenia art. 24 ust. 5d ustawy systemowej, przede wszystkim podkreślić należy, że termin przedawnienia wskazany w przepisie art. 24 ust. 5d ustawy systemowej dotyczy egzekucji należności wynikających z wydanej uprzednio decyzji o odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania składkowe. Zgodnie z nim przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Oczywiste jest, że zobowiązanie objęte zaskarżoną decyzją nie może być oceniane pod kątem terminu przedawnienia, który może się rozpocząć dopiero po jej wydaniu.

Powszechnie w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że decyzja o odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe, a więc i składkowe ma charakter konstytutywny. Odpowiedzialność osoby trzeciej powstaje zatem dopiero w dniu wydania i doręczenia decyzji i wtedy otwiera się możliwość egzekwowania zobowiązania określonego tą decyzją, co do której zastosowanie będzie miał przepis art. 24 ust. 5d ustawy systemowej. Zatem przepis ten aktualizuje się dopiero na etapie postępowania egzekucyjnego, czyli w sytuacji, gdy chodzi o wykonanie zobowiązania wynikającego z prawomocnej decyzji dotyczącej obciążenia osoby trzeciej (w tym przypadku wspólnika spółki cywilnej za zaległości składkowe tej spółki).

Zobowiązanie objęte zaskarżoną decyzją w postępowaniu sądowym mogło być oceniane pod kątem terminu przedawnienia z art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, od momentu wymagalności tych zobowiązań w postaci należności z tytułu składek oraz art. 118 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl tego przepisu nie można wydać decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa, upłynęło 5 lat. Innymi słowy przepis ten znajdując odpowiednie zastosowania na mocy art. 31 ustawy systemowej w prawie ubezpieczeń społecznych, wprowadzając zakaz wydawania decyzji o odpowiedzialności za składki osób trzecich, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym obowiązek zapłaty składek powstał, upłynęło 5 lat. W niniejszej sprawie powyższy zakaz dotyczyłby niezapłaconych składek wymagalnych do 31 grudnia 2001 r. Skarga kasacyjna w swoich podstawach nie zawiera naruszenia art. 118 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co skutkuje tym, że Sąd Najwyższy w myśl art. 398¹³ par. 1 k.p.c. nie jest władny orzekać, wykraczając poza granice zaskarżenia oraz granice podstaw skargi kasacyjnej.

W kwestii zarzutu naruszenia przepisów postępowania, mających wpływ na wynik postępowania, poprzez rozpoznanie tylko jednego odwołania, a nie trzech złożonych przez ubezpieczonego, należy stwierdzić, że:

wpo pierwsze, skarżący nie wskazał, jaki konkretnie został naruszony przepis kodeksu postępowania cywilnego, co już z tego powodu uniemożliwiło Sądowi Najwyższemu dokonanie w skardze kasacyjnej kontroli tego naruszenia,

wpo drugie, sam skarżący przyznaje, że pozostałe dwie decyzje wydane w celu uaktualnienia zabezpieczenia hipotecznego na nieruchomości różnią się od decyzji z 18 września 2007 r. przede wszystkim treścią petitum odwołania, w części identyfikującej konkretną decyzję, a w warstwie uzasadnienia pozostają tożsame.

z 26 maja 2011 r. (sygn. akt II UK 360/10).

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2012/193/i02.2012.193.03300040j.803.jpg@RY2@

Wojciech Ostaszewski, asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Wspólnicy spółki cywilnej odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i pozostałymi wspólnikami za zaległości składkowe spółki (na mocy odpowiednio stosowanego art. 115 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; Dz.U. z 2012 roku, poz. 749 z późn. zm.). Zaznaczyć trzeba, iż odpowiedzialność owa dotyczy również byłego wspólnika, jeśli chodzi o zaległości składkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie, gdy był on wspólnikiem. Odpowiedzialność osób trzecich na podstawie stosowanego odpowiednio art. 115 Ordynacji podatkowej (zgodnie z art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) dotyczy również zaległości składkowych spółki powstałych po jej rozwiązaniu. Współodpowiedzialnymi solidarnie są wtedy osoby będące wspólnikami w momencie rozwiązania spółki (por. J. Strusińska-Żukowska, w: Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz pod red. B. Gudowskiej i J. Strusińskiej-Żukowskiej, Warszawa 2011, komentarz do art. 31, nb 46 - 47).

Jeśli chodzi o możliwość wydania decyzji o odpowiedzialności za składki, to (w myśl stosowanego odpowiednio art. 118 Ordynacji podatkowej) nie można jej wydać jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa, upłynęło 5 lat.