Jakie prawa i przywileje ma pacjent w trakcie leczenia w szpitalu

Na leczenie do szpitala pacjent musi uzyskać skierowanie. Wyjątkiem od tej zasady są tylko przypadki tzw. nagłe, gdy nieudzielenie natychmiastowej pomocy może skutkować utratą zdrowia lub życia. Skierowanie do szpitala może być wystawione przez każdego lekarza. Pacjent ma przy tym prawo dokonać wyboru dowolnej placówki na terenie całej Polski. Lekarz kierujący na leczenie szpitalne powinien dołączyć do skierowania wyniki wykonanych wcześniej badań diagnostycznych, umożliwiające potwierdzenie wstępnego rozpoznania. Świadczeniodawca nie ma jednak prawa uzależniać przyjęcia na oddział od wykonania badań niezbędnych do postawienia właściwej diagnozy. Po zakwalifikowaniu chorego do leczenia wszystkie badania bezpłatnie powinien zapewnić mu szpital.

Po przyjęciu do szpitala pacjent wyraża zgodę na hospitalizację. Pisemne oświadczenie chorego potwierdzające jego zgodę dołącza się do historii choroby. W przypadku braku możliwości przyjęcia pacjenta do szpitala jest on wpisywany na listę osób oczekujących (czyli do tzw. kolejki medycznej). Jeżeli chory nie chce czekać np. na zabieg w danej placówce, może na stronie Narodowego Funduszu Zdrowia (www.nfz.gov.pl) sprawdzić czas oczekiwania na wykonanie danej operacji w innych lecznicach.

Kwalifikując pacjenta do leczenia, placówka medyczna potwierdzi jego prawo do ubezpieczenia zdrowotnego. Udając się na leczenie szpitalne, nie należy więc zapominać o zabraniu ze sobą dokumentu potwierdzającego prawo do bezpłatnego leczenia (np. druku RMUA w przypadku osoby pracującej lub legitymacji emeryta). W przypadku braku dowodu ubezpieczenia szpital może obciążyć pacjenta kosztami leczenia. Ten ma możliwość przedstawienia dokumentu potwierdzającego ubezpieczenie zdrowotne w późniejszym terminie, gdy trafia do szpitala w stanie nagłym. Chory wymaga wówczas natychmiastowej pomocy. Dokument taki może być wówczas dostarczony nie później niż 30 dni od daty rozpoczęcia leczenia szpitalnego, a jeśli nie było to możliwe - w ciągu siedmiu dni od zakończenia udzielania mu świadczeń.

Ubezpieczony pacjent ma prawo nie tylko do bezpłatnego leczenia, ale także nie ponosi kosztów zakwaterowania i wyżywienia. Szpital musi mu zapewnić trzy posiłki w ciągu doby i nie ma prawa pobierać za ich wydanie dodatkowych opłat. Potwierdził to w specjalnym komunikacie minister zdrowia. [Przykład 1]

Bezpłatne leki

Pacjent, jeśli jest ubezpieczony, nie musi się zgłaszać do szpitala z własnymi lekami, które musi stale przyjmować. Placówka ma obowiązek zapewnić je choremu bezpłatnie. Szpital nie ma prawa domagać się od rodziny chorego, aby dostarczyła niezbędne leki, argumentując takie żądanie np. trudną sytuacją finansową. Osoba ubezpieczona podczas leczenia w szpitalu ma prawo do nieodpłatnych badań, wyrobów medycznych oraz środków pomocniczych. W trakcie pobytu szpital nie powinien więc wystawiać choremu np. zleceń na pieluchomajtki. Chory ma także prawo do bezpłatnych transfuzji krwi, jeśli te są mu niezbędne. Za leki, opatrunki, krew niezbędne do udzielania świadczenia szpital nie ma prawa pobierać od pacjenta żadnych dodatkowych opłat. [Przykład 2]

Prawo do informacji

Lekarz ma obowiązek udzielić pacjentowi przystępnej informacji o jego stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanym leczeniu, a także o możliwych następstwach zastosowanego leczenia oraz rokowaniu. Ma obowiązek, jeśli istnieje możliwość zastosowania innej, bardziej nowoczesnej metody leczenia (np. mniej inwazyjnego zabiegu) niż ta dostępna w danym szpitalu, poinformować o niej pacjenta. Dane o stanie zdrowia danego chorego może udzielić innym osobom (w tym rodzinie) tylko za zgodą pacjenta. Na jego żądanie można odmówić udzielenia takiej informacji osobom trzecim. Chorzy podczas pobytu w szpitalu mają bowiem prawo do zachowania w tajemnicy informacji o nich, w szczególności o ich stanie zdrowia.

Prawo do informacji medycznej ma każdy pacjent, który ukończył 16 lat. Osoba młodsza ma prawo do informacji w zakresie potrzebnym do prawidłowego przebiegu procesu diagnostycznego i terapeutycznego. W wypadku jednak gdy pacjent taki musi udzielić zgody na wykonanie zabiegu (co dotyczy osób, które ukończyły 13 lat, a planowany zabieg dotyczy przerwania ciąży lub przeszczepu), lekarz musi przekazać mu pełną informację, tak jak to jest w przypadku osób, które skończyły 16 lat. W odniesieniu do osób z zaburzeniami psychicznymi obowiązek informowania jest nieograniczony.

Placówki medyczne mają również obowiązek respektowania prawa do prywatności pacjenta oraz zapewnienia ochrony informacji związanych z jego leczeniem. Dlatego świadczeniodawcy powinni zorganizować obsługę pacjentów w taki sposób, aby nie dochodziło do ujawniania ich danych osobowych. [Przykład 3]

Poszanowanie godności

Podczas udzielania świadczeń zdrowotnych lekarz ma obowiązek szanować intymność i godność osobistą pacjenta. Chory może również decydować, jakie osoby z personelu medycznego przebywają w czasie zabiegu czy badania. Chory ma prawo żądać opuszczenia gabinetu czy sali, gdzie świadczenie jest wykonywane, jeżeli obecność innych osób nie jest uzasadniona względami medycznymi. W czasie zabiegu na sali operacyjnej, w gabinecie lekarskim czy pokoju zabiegowym powinny być obecne tylko osoby z niezbędnego personelu. Członkowie rodziny nie powinni uczestniczyć np. w badaniu pacjenta. Ich obecność jest dopuszczalna tylko na wyraźne życzenie pacjenta i tylko wówczas, gdy nie utrudnia to pracy lekarzowi. Uczestnictwo wszelkich innych osób zawsze wymaga zgody chorego i lekarza. Zasada ta nie dotyczy klinik i szpitali uniwersytetów medycznych, które są uprawnione do kształcenia studentów - przyszłych lekarzy oraz innego personelu medycznego. Udział studentów w pokazowym badaniu pacjenta jest możliwy po uzyskaniu od niego zgody na taką demonstrację.

Badanie tylko za zgodą

Badanie lub udzielenie pacjentowi innego świadczenia zdrowotnego bez jego zgody jest dopuszczalne w sytuacji, gdy jego stan zdrowia jest na tyle poważny, że wymaga udzielenia mu niezwłocznie pomocy medycznej. Taka sytuacja jest dopuszczalna w przypadku tych pacjentów, którym stan zdrowia lub wiek nie pozwalają na porozumienie się z otoczeniem. Lekarz powinien w miarę możliwości swoją decyzję o konieczności podjęcia czynności medycznych skonsultować z innym specjalistą. Brak możliwości uzyskania zgody od chorego, który wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej, musi być odnotowany w jego dokumentacji medycznej.

Wypisanie na żądanie

Wypisanie ze szpitala odbywa się wtedy, gdy stan zdrowia pacjenta nie wymaga dalszego udzielania mu świadczeń szpitalnych. Po zakończeniu leczenia szpital powinien wydać pacjentowi kartę informacyjną, skierowanie na zlecone w niej świadczenia (np. wizytę kontrolną w przychodni), recepty na leki oraz zlecenie na transport, jeśli przysługuje on danej osobie. Pacjent ma prawo wypisania się ze szpitala na własne żądanie. Powinien być wówczas poinformowany przez lekarza o możliwych następstwach zaprzestania leczenia w szpitalu. Osoba ta składa pisemne oświadczenie o wypisaniu ze szpitala na własne żądanie.

Pacjent ma również prawo do wychodzenia ze szpitala na tzw. przepustki. Każdorazowo decyduje jednak o tym lekarz. Pacjent ma obowiązek powrotu do szpitala w dniu wyznaczonym przez lekarza.

Skarga do rzecznika

Chory, którego prawa zostały naruszone, może poskarżyć się na lekarza i jego pracodawcę do rzecznika prawa pacjenta (RPP). Skarga powinna mieć formę pisemną. Można ją przesłać pocztą do warszawskiej siedziby rzecznika lub e-mailem. Na jej podstawie RPP może wystąpić o wyjaśnienia do pracodawcy lekarza. Rzecznik wszczyna postępowanie, jeśli uzna, że istnieje prawdopodobieństwo naruszenia praw pacjenta. W sytuacji, gdy sygnałów o nieprawidłowościach w danej placówce jest więcej RPP może wszcząć postepowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów. Jeżeli świadczeniodawca pomimo wydania przez rzecznika decyzji o uznaniu jego działań za naruszające zbiorowe prawa pacjentów będzie je kontynuował, może na niego zostać nałożona kara pieniężna w wysokości do 500 tys. zł.

Złożenie wniosku do RPP jest wolne od opłat.

PRZYKŁADY

1 Placówka opieki zdrowotnej nie może żądać od chorego i jego rodziny opłat za wyżywienie

Współpłacenie pacjenta za niektóre posiłki jest działaniem bezprawnym. Na gruncie obowiązującego prawa szpitale nie mają prawa pobierać opłat od pacjentów za wyżywienie i zakwaterowanie. Potwierdził to minister zdrowia w swoim stanowisku z 27 czerwca. Zgodnie z art. 5 pkt 34 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.) świadczenie opieki zdrowotnej oprócz leczenia obejmuje także usługi towarzyszące, takie jak zakwaterowanie i wyżywienie. Dotyczy to świadczeń udzielanych w trybie stacjonarnym i całodobowym, a takim jest pobyt w szpitalu. Tym samym szpital, który ma zawartą umowę z NFZ, musi zapewnić choremu wyżywienie i zakwaterowanie.

2 Krew podawana jest bezwarunkowo, a szpital nie może ograniczać prawa do jej uzyskania

NIE. Chory ma prawo do bezpłatnej transfuzji krwi w ilości, jaka jest mu niezbędna do uzyskania właściwego efektu leczenia. Szpital nie może tłumaczyć się wyczerpaniem się jego własnych zapasów oraz tych, które posiada stacja krwiodawstwa. Zgodnie z art. 158 ust. 2 ustawy o działalności leczniczej świadczeniodawca nie może także uzależniać zastosowania w leczeniu krwi od oddania jej przez inną osobę. Pacjentka w tej sytuacji ma prawo poskarżyć się na postępowanie lekarza do jego przełożonego, a jeśli posiada wiedzę, że podobne przypadki w danej placówce zdarzają się nagminnie - także rzecznika praw pacjenta.

3 Dane o stanie zdrowia pacjenta są szczególnie chronione, a dostęp do nich ograniczony

Zdaniem głównego inspektora ochrony danych osobowych na łóżkach pacjentów nie powinny być umieszczane karty gorączkowe. Te zawierają bowiem dane osobowe osób chorych, ale także niektóre informacje o ich stanie zdrowia, a czasami nawet rozpoznanie choroby. Wszystkie te informacje lekarz gromadzi w dokumentacji medycznej pacjenta i nie ma powodu, aby były one dostępne dla osób postronnych, np. rodzin odwiedzających innych pacjentów. Szpital powinien opracować system identyfikacji pacjentów, zapobiegający pomyłkom np. przy wydawaniu leków, ale gwarantującym im poszanowanie ich prawa do prywatności. Od lipca br. placówki szpitalne mają obowiązek zapewnić wszystkim swoim podopiecznym kodowane identyfikatory w postaci bransoletki na rękę, zawierające jego imię i nazwisko oraz numer PESEL.

Beata Lisowska

beata.lisowska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 6 - 40 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 159).