Sąd Najwyższy: ważny wyrok w sprawie wadium

Przepis art. 46 ust. 4a ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r. Nr 113 poz. 759 z późn. zm.) nakłada na zamawiającego obowiązek zatrzymania wadium wraz z odsetkami, jeżeli wykonawca w odpowiedzi na wezwanie zamawiającego, o którym mowa w art. 26 ust. 3 ustawy Prawo zamówień publicznych, nie złożył dokumentów lub oświadczeń, o których mowa w art. 25 ust. 1 tej ustawy, lub pełnomocnictw, chyba że udowodni, że wynika to z przyczyn nie leżących po jego stronie.

Opinia UZP

Przepis ten praktycznie od początku jego wprowadzenia budził szereg wątpliwości odnośnie sytuacji w których zamawiający ma obowiązek zatrzymania wadium. W celu ograniczenia niejasności odnośnie sposobu stosowania normy wyrażonej w art. 46 ust. 4a Urząd Zamówień Publicznych wydał opinię (www.uzp.gov.pl).

Urząd Zamówień Publicznych w wydanej opinii wyjaśniał między innymi, iż obowiązek zamawiającego zatrzymania wadium na podstawie art. 46 ust. 4a ustawy PZP nie zachodzi w przypadku, gdy nie złożenie przez wykonawcę żądanych przez zamawiającego dokumentów, na podstawie art. 26 ust. 3 ustawy PZP było następstwem okoliczności, na które obiektywnie rzecz ujmując, przy dochowaniu należytej staranności, wykonawca nie miał i nie mógł mieć wpływu.

Podstawa do zatrzymania wadium na podstawie art. 46 ust. 4a ustawy PZP zachodzi wyłącznie w przypadku zawinionego zaniechania złożenia żądanych dokumentów przez wezwanego wykonawcę.

Wykładnia celowościowa

Zaprezentowane w wydanej opinii stanowisko Urzędu Zamówień Publicznych potwierdza wyrok Sądu Najwyższego z 7 lipca 2011 r. (sygn. akt. II CSK 675/10). Sąd Najwyższy wskazał przesłanki, według których należy oceniać zasadność zatrzymania wadium przez zamawiającego na podstawie art. 46 ust. 4a ustawy PZP. Wskazał, że przepis art. 46 ust. 4a ustawy Prawo zamówień publicznych należy interpretować z uwzględnieniem reguł wykładni celowościowej. Zamawiający ma prawo zatrzymać wadium wraz z odsetkami, gdy wykonawca nie składa wymaganych dokumentów lub oświadczeń. Celem wprowadzenia art. 46 ust. 4a ustawy PZP było przeciwdziałanie zmowie wykonawców. W konsekwencji zatrzymanie wadium może nastąpić jedynie wówczas, gdy dokument w ogóle nie został złożony, nie zaś w sytuacji gdy jest obarczony wadami. O istnieniu ryzyka zmowy wykonawców, co ma utrudniać między innymi norma art. 46 ust. 4a, można mówić w przypadku całkowitej bierności wykonawcy, gdyby umyślnie i celowo nie podporządkował się wezwaniu zamawiającego. Przyjęcie odmiennego stanowiska i uznanie, że do zatrzymania wadium może dojść w każdej sytuacji, gdy wykonawca nie wypełni należycie wezwania zamawiającego, stwarza pole do nadużyć ze strony zamawiającego. Możliwe staje się wówczas wykorzystywanie instytucji wadium jako sposobu na uzyskanie nienależytego przysporzenia. Odmiennej wykładni nie dałoby się pogodzić z dyrektywą zacieśniającego tłumaczenia regulacji wyjątkowych (exceptiones non sunt extentendae) o szczególnie restrykcyjnym charakterze, do których niewątpliwie należy zaliczyć art. 46 ust. 4a ustawy PZP.

Konsekwencje wyroku

Uwzględniając stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego za pozbawione podstaw prawnych należy uznać działanie zamawiającego, który uznaje, że każde uchybienie wykonawcy w realizacji wezwania do uzupełnienia dokumentów w trybie art. 26 ust. 3 ustawy PZP, skutkuje powstaniem po stronie zamawiającego prawa do zatrzymania wadium.

Podstawa do zatrzymania wadium na podstawie art. 46 ust. 4a ustawy PZP zachodzi wyłącznie w przypadku zawinionego zaniechania złożenia żądanych dokumentów przez wezwanego wykonawcę

Marek Okniński