Syndyk zastępuje upadłego w postępowaniu administracyjnym

Przesłanie przez organ decyzji podmiotowi w upadłości z możliwością zawarcia układu, a następnie dokonanie zmiany sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego na obejmujące likwidację majątku upadłego z jednoczesnym powołaniem syndyka, ale przed doręczeniem tej decyzji stronie, wywołuje ten skutek, że w momencie jej doręczenia zostają ukształtowane prawa i obowiązki upadłego w sposób określony w tej decyzji. Upadły traci uprawnienie do wniesienia środka zaskarżenia na rzecz syndyka z zachowaniem obowiązku, o którym mowa w art. 57 ust. 1 z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1361 ze zm.). Prawo wniesienia skargi na ostateczną decyzję organu administracyjnego przysługuje w takiej sytuacji jedynie syndykowi w terminie otwartym do wniesienia skargi przez upadłego, liczonego od momentu doręczenia decyzji temu ostatniemu.

Sąd rejonowy ogłosił upadłość spółki z możliwością zawarcia układu. Ponadto ustalił, że upadły będzie sprawował zarząd swoim majątkiem, oraz wyznaczył sędziego komisarza i nadzorcę sądowego. Nadzorca poinformował organ, że wstępuje do postępowań sądowych i administracyjnych dotyczących masy upadłości prowadzonych na rzecz lub przeciwko upadłemu. W związku z powyższym Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (WINB) decyzję o nakazie rozbiórki z 19 kwietnia doręczył zarówno pełnomocnikowi spółki (5 maja), jej wspólnikom (22 kwietnia), jak też nadzorcy sądowemu (27 kwietnia). W dniu 28 kwietnia sąd rejonowy zmienił sposób prowadzenia postępowania upadłościowego z postępowania z możliwością zawarcia układu na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego, odwołał nadzorcę sądowego oraz powołał syndyka. Skargę na powołaną wyżej decyzję WINB złożył syndyk w dniu 3 czerwca. Wojewódzki sąd administracyjny odrzucił skargę, uznając, że została ona złożona po terminie, o którym mowa w art. 53 par. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., nr 270) - termin ten bowiem rozpoczął swój bieg w momencie doręczenia decyzji nadzorcy sądowego. Od tego postanowienia syndyk złożył skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu orzeczenia NSA dokonał szczegółowej analizy pozycji nadzorcy sądowego oraz syndyka w świetle przepisów ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze. NSA podkreślił, że działania nadzorcy sądowego nie dotyczą zarządu majątkiem upadłego, gdyż ten albo został pozostawiony upadłemu, albo też przekazany zarządcy. Nadzorca sądowy w ramach prowadzonego nadzoru może w każdym czasie kontrolować czynności upadłego, a także przedsiębiorstwo upadłego oraz kontrolować zabezpieczenie mienia zgodnie z art. 180 prawa upadłościowego i naprawczego. Nadzorca jest przede wszystkim pomocnikiem procesowym upadłego, mającym także obowiązek strzeżenia w procesie (i w każdym innym postępowaniu z udziałem upadłego jako strony) interesu ogółu wierzycieli upadłościowych. Odmienna jest zaś pozycja syndyka, którego powołuje się w razie ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego.

Odrębnie także określono jego rolę w odniesieniu do postępowań sądowych i administracyjnych dotyczących masy upadłości. Zgodnie z art. 144 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego postępowania takie (po ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidacje majątku upadłego) mogą być wszczęte i prowadzone dalej jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci legitymację do występowania w sprawach dotyczących masy, pozostaje natomiast stroną w znaczeniu materialnoprawnym, jako podmiot stosunku prawnego, z którego wyniknął spór. Brak legitymacji formalnej upadłego nie jest równoznaczny z brakiem po jego stronie zdolności prawnej, tj. zdolności bycia podmiotem praw i obowiązków. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, NSA stwierdził, iż wobec faktu doręczenia zaskarżonej decyzji zarówno pełnomocnikowi spółki, jak i nadzorcy sądowemu skutki materialnoprawne tej decyzji, a więc ukształtowanie praw i obowiązków jej adresata, odnieść należało wyłącznie do momentu jej doręczenia spółce. Powołanie przez sąd upadłościowy nadzorcy sądowego, przy jednoczesnym pozostawieniu upadłemu zarządu masą upadłości, uwzględniając jedynie jego kontrolny dla upadłego charakter, nie wpływa w żaden sposób na zakres praw i obowiązków upadłego ani na sposób ich wykonywania przez niego. W dalszym ciągu może on bowiem składać środki zaskarżenia przeciwko kwestionowanym rozstrzygnięciom organów administracyjnych. Dopiero zmiana sposobu prowadzonej upadłości przez sąd i wyznaczenie syndyka powoduje utratę legitymacji formalnej upadłego na rzecz syndyka, którego obowiązkiem będzie przejęcie w tym zakresie uprawnień upadłego i prowadzenie na jego rzecz postępowania. Termin do wniesienia skargi należało zatem liczyć od momentu doręczenia decyzji upadłej spółce, jednak prawo to od momentu ustanowienia syndyka przysługuje wyłącznie syndykowi.

z 17 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 2327/11.

KOMENTARZ EKSPERTA

asystent sędziego NSA

Zgodnie z art. 53 par. 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Przepis ten w zakresie określenia momentu rozpoczęcia biegu trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi wydaje się być jasny. Problemy pojawiają się natomiast w sytuacji, kiedy np. organ doręczy rozstrzygnięcie zarówno stronie, jak też jej pełnomocnikowi w różnych datach, bądź jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, także organowi postępowania upadłościowego. NSA w omówionym orzeczeniu stwierdził, że ogłoszenie upadłości przedsiębiorcy z możliwością zawarcia układu nie powoduje utraty legitymacji procesowej upadłego. Przywołując art. 138 prawa upadłościowego i naprawczego należy zauważyć, że jeżeli ustanowiono zarząd własny upadłego, nadzorca sądowy wstępuje z mocy prawa do postępowań sądowych i administracyjnych dotyczących masy upadłości prowadzonych na rzecz lub przeciwko upadłemu. W takiej sytuacji upadły nadal pozostaje stroną postępowania, a zatem jemu należy doręczać również rozstrzygnięcia organów administracji publicznej. Nadzorca wstępuje do postępowania administracyjnego lub sądowoadministracyjnego na prawach strony, ograniczając w pewnym sensie możliwości upadłego, ale nie pozbawiając go przymiotu strony. Rolą nadzorcy jest dbanie o interesy wierzycieli upadłego. Inaczej jest natomiast w przypadku ogłoszenia upadłości likwidacyjnej. Ustanowiony syndyk zastępuje upadłego w postępowaniu.