Jak można odwołać się od kary za brak opłaty za parkowanie

Z roku na rok na polskich drogach przybywa samochodów. Jednym z coraz częściej praktykowanych przez władze samorządowe sposobów na rozładowanie korków jest ustanowienie na terenie miast stref płatnego parkowania. Obecnie powstają one nawet w kilkunastotysięcznych miejscowościach. Wprowadzenie opłat za postój w centrach miast to dodatkowy wydatek i obowiązek dla kierowców, którzy muszą dbać o ważność biletów parkingowych.

Opłaty za parkowanie

Z ustanowieniem strefy płatnego parkowania wiąże się powstanie obowiązku uiszczania ustalonych opłat znajdujących się w jej obszarze na drogach publicznych. Uchwała rady gminy (miasta) w sprawie ustanowienia strefy musi zawierać postanowienia dotyczące wysokości stawek opłaty, która wiąże kierowców. Opłata za pierwszą godzinę parkowania pojazdu nie może jednak przekraczać 3 zł. Stawki powinny być też zróżnicowane w zależności od miejsca parkowania.

Radni mogą wprowadzić opłaty abonamentowe lub zryczałtowane oraz zerową stawkę opłaty dla niektórych użytkowników drogi, np. osób zamieszkujących strefę. Przepisy nie określają jednak kryteriów, jakimi obowiązana jest kierować się rada gminy przy doborze użytkowników drogi uprawnionych do korzystania z preferencyjnych zasad ponoszenia opłat za parkowanie w strefie płatnego parkowania. Oznacza to, że samorządy mogą działać w tym zakresie na zasadzie uznaniowości, jednakże w granicach wyznaczonych przez ustawodawcę co do celu, jakiemu generalnie służy wprowadzenie opłat za parkowanie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 kwietnia 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 96/2011). Opłatę za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania pobiera zarząd drogi, a w przypadku jego braku - zarządca drogi. [Przykład 1]

Obowiązek uiszczenia opłaty za parkowanie pojazdu samochodowego w strefie płatnego parkowania jest obowiązkiem wynikającym z mocy samego prawa, tj. z przepisów ustawy o drogach publicznych i wydanej z jej upoważnienia uchwały rady miasta, stanowiącej akt prawa miejscowego obowiązujący każdego na obszarze działania organu, który je ustanowił (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 5 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 215/2011).

Kara za brak biletu

Brak dowodu wniesienia opłaty parkingowej lub upływ czasu, na jaki zostało opłacone parkowanie, powoduje, że kontrolujący strefę pracownicy zarządu dróg zostawiają za wycieraczką samochodu zawiadomienie o obowiązku wniesienia opłaty dodatkowej. Wbrew powszechnym przekonaniom nie jest to mandat karny podobny do tego, który wystawia policja lub straż miejska. Nałożenie opłaty dodatkowej odbywa się w innej procedurze. Nie można odmówić jej przyjęcia, a spory związane z zasadnością jej nałożenia nie są rozpoznawane przez sąd karny, ale przez urzędników.

Możliwość nakładania opłat dodatkowych za bezprawne parkowanie w strefie przewiduje art. 13f ustawy o drogach publicznych. Jej wysokość ustala podejmująca uchwałę o wyznaczeniu strefy rada gminy (rada miasta). Ustawa zastrzega jednak, że nie może być ona wyższa niż 50 zł.

Zarządcy dróg spotykają się często z zarzutami kierowców odnośnie do braku lub nieskutecznego doręczenia zawiadomienia o obowiązku wniesienia dodatkowej opłaty i twierdzą, że powinni dostać je pocztą. Jak podkreślały już niejednokrotnie sądy administracyjne, obowiązek uiszczenia opłaty za parkowanie pojazdu (w tym opłaty dodatkowej) powstaje z mocy prawa. Nie ma więc tutaj potrzeby konkretyzacji tego obowiązku w drodze decyzji administracyjnej i po stronie zarządcy drogi nie powstaje obowiązek doręczania właścicielowi pojazdu takiej decyzji. Sporządzane przez inspektora, w razie stwierdzenia nieuiszczenia opłaty za postój, zawiadomienie dokumentuje jedynie fakt nieuiszczenia opłaty, a zarazem informuje właściciela pojazdu o powstałym obowiązku dokonania opłaty. Zwyczajowe umieszczanie takiej informacji za wycieraczką pojazdu nie narusza jednak konstytucyjnych praw i wolności obywatelskich, w tym prawa do obrony swych interesów. Właściciel pojazdu ma zagwarantowaną możliwość obrony swoich praw między innymi właśnie poprzez złożenie zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 24 czerwca 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 277/2009).

Egzekucja zaległych kar

Zgodnie z art. 40d ust. 2 ustawy o drogach publicznych dodatkowa opłata za brak opłaty parkingowej podlega przymusowemu ściągnięciu w trybie określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Obowiązek jej wniesienia przedawnia się z upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym opłata powinna zostać uiszczona.

Upływ terminu przedawnienia zobowiązania z tytułu opłaty dodatkowej za nieopłacony postój i jego wygaśnięcie powinny być uwzględnione z urzędu jako podstawa umorzenia postępowania egzekucyjnego względem kierowcy. Organy egzekucyjne nie mogą bowiem prowadzić egzekucji należności, która nie istnieje (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 7 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 1001/2010). [Przykład 2]

Chociaż obowiązek zapłaty kary powstaje z momentem włożenia pisma za wycieraczkę, to warunkiem uruchomienia samej procedury egzekucyjnej jest doręczenie po terminie uiszczenia opłaty - upomnienia zawierającego wezwanie do zapłaty kary. Wtedy ukarany może zwrócić się z prośbą o odpowiednie wyjaśnienia. Jeśli trwa już egzekucja, ma prawo wniesienia tzw. zarzutów. Aby skutecznie się bronić, kierowca musi jednak udowodnić, że za parkowanie zapłacił. Dowodem jest bilet parkingowy. A ten, nawet zachowany po dłuższym czasie, może być już nieczytelny.

Ustalanie winnego

Obowiązek uiszczenia opłat za postój w strefie parkowania wynika bezpośrednio z aktów prawa miejscowego. Nie jest konieczne doręczenie wystawionych przez kontrolerów strefy płatnego parkowania raportów stwierdzających brak opłaty za postój pojazdu, by można było przeprowadzić postępowanie egzekucyjne. W razie nieuiszczenia opłaty za parkowanie obowiązek jej uiszczenia obciąża - co do zasady - właściciela pojazdu. Właściciel jest bowiem na ogół korzystającym z drogi, chyba że udowodni, iż pojazd użyczył innej osobie. Tak więc to właściciel pojazdu ma przedstawić dowody wskazujące na to, że inne osoby korzystały z pojazdu i nie uiściły wymaganych opłat parkingowych. Takim dowodem nie może być podanie personaliów kilku bądź kilkunastu osób i sugerowanie, iż to organ powinien wskazać, która z nich ponosi odpowiedzialność za brak poniesionej opłaty (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 869/2009). Z kolei w wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu podkreślił, że organ egzekucyjny jest uprawniony do stosowania domniemania faktycznego, zgodnie z którym za zobowiązanego do uiszczenia opłaty dodatkowej uważa się właściciela pojazdu lub jego użytkownika aż do chwili, gdy ten zwolni się z obowiązku, wskazując faktycznego kierowcę samochodu w dacie parkowania. To na właścicielu pojazdu lub jego użytkowniku spoczywa wobec tego ciężar udowodnienia faktu, z którego wywodzi on korzystne dla siebie skutki prawne (wyrok z 6 lipca 2011 r., sygn. akt III SA/Po 361/2011). [Przykład 3]

Urzędnicy nie mają więc obowiązku prowadzenia specjalnego postępowania wyjaśniającego, dążącego do precyzyjnego ustalenia osoby korzystającej z drogi publicznej przez zaparkowanie samochodu.

PRZYKŁADY

1 Czy strefa płatnego parkowania może być też ustanowiona na wsi

Tak. Strefę płatnego parkowania można ustanowić w każdej gminie, niezależnie od tego, czy ma ona prawa miejskie. Przepisy nie wykluczają sytuacji, w której obejmowała ona będzie obszar całej gminy lub miasta. Rozwiązania takie nie są jednak stosowane w praktyce. Istotnymi warunkami do zorganizowania stref jest to, że muszą one obejmować drogi publiczne i jednocześnie obszar charakteryzujący się znacznym deficytem miejsc postojowych. Taką decyzję muszą uzasadniać potrzeby organizacji ruchu, w celu zwiększenia rotacji parkujących pojazdów samochodowych lub realizacji lokalnej polityki transportowej, w szczególności w celu ograniczenia dostępności tego obszaru dla pojazdów samochodowych lub wprowadzenia preferencji dla komunikacji zbiorowej. Ustanowienie strefy płatnego parkowania odbywa się poprzez podjęcie stosownej uchwały przez radę gminy (miasta). Jest ona przyjmowana na wniosek wójta (burmistrza, prezydenta miasta), zaopiniowany przez organy zarządzające drogami i ruchem na drogach.

2 Czy zaległą należność za parkowanie można ściągnąć po prawie 6 latach

Tak. Procedura ściągania kar finansowych za nieopłacone parkowanie znacznie różni się od egzekucji tradycyjnych mandatów. Obowiązek wniesienia opłaty dodatkowej (tylko potocznie nazywanej przez kierowców mandatem) przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym opłata powinna zostać uiszczona. Oznacza to, że jeśli kierowca został ukarany np. 11 stycznia 2010 r., będzie musiał poczekać na przedawnienie, aż do końca 2015 roku. Tymczasem mandaty nawet za najcięższe przewinienia drogowe tracą swoją ważność najpóźniej po 2 latach. Zgodnie z art. 45 kodeksu wykroczeń karalność wykroczenia ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynął rok. Jeżeli w tym okresie wszczęto postępowanie, karalność wykroczenia ustaje z upływem 2 lat od popełnienia czynu. Z kolei orzeczona kara lub środek karny za wykroczenie nie podlegają wykonaniu, jeżeli od daty uprawomocnienia się rozstrzygnięcia upłynęły 3 lata.

3 Czy sędzia, który ma immunitet, musi zapłacić opłatę dodatkową za parkowanie

Tak. Jak wyjaśnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 4 listopada 2010 r., sygn. akt III SA/Gd 221/2010, immunitet nie chroni przed odpowiedzialnością administracyjną. Pomiędzy odpowiedzialnością karną za wykroczenie z art. 92 kodeksu wykroczeń (niestosowanie się do znaku lub sygnału drogowego), która w stosunku do sędziego może być tylko dyscyplinarna, oraz swoistego rodzaju odpowiedzialnością administracyjną wynikającą bezpośrednio z ustawy o drogach publicznych - art. 13f w postaci opłaty specjalnej za delikt administracyjny w związku z uchyleniem się od uiszczenia opłaty przewidzianej za parkowanie w określonej strefie, jednoznacznie wynika rozłączność. Obowiązek ponoszenia sankcji administracyjnych w przypadkach wskazanych przepisami prawa administracyjnego ciąży na wszystkich obywatelach, bez względu na posiadany przez nich immunitet.

Kto zgodnie z prawem nie musi płacić

Z opłat za parkowanie w płatnej strefie zwolnione są m.in. pojazdy:

● policji, Inspekcji Transportu Drogowego, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Więziennej, służb ratowniczych,

● zarządów dróg,

● Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, a także sił zbrojnych państw obcych, jeżeli umowa międzynarodowa, której Rzeczpospolita Polska jest stroną, tak stanowi,

● wykorzystywane w ratownictwie lub w przypadku klęski żywiołowej,

● szkolne przewożące dzieci do szkoły.

Damian Michalczuk

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 19, poz. 115 z późn. zm.).