Kiedy starosta jest zobowiązany do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości

W 2001 roku czytelnikowi wywłaszczono nieruchomość w celu wybudowania na niej szpitala. Przez ten okres nigdy nie zrealizowano inwestycji. Czytelnik wystąpił o zwrot gruntu, który stał się zbędny na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Starosta odmówił. Wskazał, że gmina nie jest już właścicielem tego gruntu. Przekazana ona została fundacji w drodze darowizny. Czy starosta mógł wydać taką decyzję?

W opisanej sytuacji starosta nie mógł wydać decyzji odmownej. Powinien podjąć wszystkie niezbędne działania w celu odzyskania władania wywłaszczoną nieruchomością. Zastosowanie ma tu art. 229 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej: ustawa). Zgodnie z tym przepisem roszczenie zwrotu wywłaszczonej działki nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy (czyli przed 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Wywłaszczanie gruntu czytelnika nastąpiło natomiast w 2001 roku. W tym przypadku jedyną przesłanką warunkującą zwrot wywłaszczonej nieruchomości na rzecz byłego właściciela jest zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w rozumieniu przepisu art. 136 i 137 ustawy.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) w wyroku z 17 lutego 2012 r. (I OSK 1952/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w przypadku gdy gmina utraciła władanie nad wywłaszczonym gruntem, który stał się jej zbędny na realizację celu publicznego, starosta powinien zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu tego gruntu. Zawieszenie procedury powinno mieć miejsce do czasu, kiedy ponownie działka znajdzie się we władaniu tej jednostki samorządowej. NSA podkreślił, że gdy gmina utraciła własność wywłaszczonej nieruchomości, skutków tych niezgodnych z prawem działań nie można przerzucać wyłącznie na byłego właściciela (następcę prawnego) nieruchomości. Zdaniem sądu to przede wszystkim na staroście spoczywa obowiązek doprowadzenia do stanu, w którym gmina na powrót będzie władać nieruchomością podlegającą zwrotowi.

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 136, art. 137, art. 229 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 z późn. zm.).