Uczelnie zamiast na stypendia wydają pieniądze na swoje długi

Jakie są najczęstsze uchybienia uczelni przy przyznawaniu stypendiów?

Należy do nich nieprzestrzeganie procedury. Przede wszystkim chodzi tu o naruszenia związane ze stosowaniem kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a). Komisja stypendialna, rozpatrując niekompletny wniosek o udzielenie świadczenia, nie wzywa do jego uzupełnienia, ale wydaje decyzję. Co więcej, zdarza się, że rozstrzygnięcie jest pozytywne, chociaż beneficjent nie przedłożył np. zaświadczenia o dochodach. Z kolei decyzje negatywne nie są uzasadniane i trudno studentowi zweryfikować i ocenić postępowanie komisji. Przy stypendiach socjalnych często błędnie oblicza się dochód w rodzinie, przy naukowych zaś - organy uznaniowo oceniają zgłaszane przez studentów osiągnięcia.

Jakie zmiany powinny wprowadzić uczelnie w swoich regulaminach stypendialnych?

Regulaminy nie muszą powielać przepisów z innych ustaw czy rozporządzeń. Często jednak pracownicy uczelni wyrażają przekonanie, że lepiej dla studenta, jeśli w jednym dokumencie stypendialnym ma on wszystkie przepisy. Kłopot jest wtedy, gdy zmienia się artykuł ustawy i trzeba nowelizować regulamin.

Jakie ma pan konkretne propozycje?

Należy dostosować regulaminy do ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i k.p.a. Przykładowo uczelnie wprowadzają termin złożenia wniosku o stypendium socjalne. Już w 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że powinien on mieć charakter instrukcyjny (sygn. akt I OSK 646/06). Wątpliwości mogą budzić kryteria stypendiów o charakterze naukowym. Czasami można mieć wrażenie, że szkoły wyższe ograniczają prawa studentów i doktorantów do pomocy materialnej. Uczelnie powinny również uporządkować sprawy organizacyjne, np. często decyzje wydają prorektorzy bez stosownego upoważnienia i są one bez trudu podważane przez sądy administracyjne.

Czy student, który nie zgadza się z zasadami przyznawania stypendium, ma szanse w sądzie?

Tak, i to duże. Wynika to z nakazu odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a. Jeśli więc komisja stypendialna naruszy określone standardy postępowania, to należy się spodziewać, że wojewódzki sąd administracyjny uchyli takie rozstrzygnięcie.

Jak wygląda droga kwestionowania złej decyzji o nieprzyznaniu świadczenia?

Przede wszystkim student powinien otrzymać rozstrzygnięcie w swojej sprawie z uczelni. Dopiero wtedy może się odwołać. Następnie może złożyć skargę do sądu administracyjnego - za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, najczęściej będzie to rektor jego szkoły.

Z raportów Najwyższej Izby Kontroli wynika, że niektóre uczelnie przetrzymują na swoich kontach środki na stypendia, zamiast je wypłacać studentom. Po co to robią?

Uczelnie liczą na odsetki z lokat, chociaż akurat te wpływy powinny powiększać ewentualnie fundusz pomocy materialnej. Czasem jest też tak, że z dotacji na pomoc materialną finansują bieżące potrzeby czy inwestycje. Liczą, że po otrzymaniu dodatkowych środków zwrócą pieniądze pożyczone od studentów. Zdarza się również, że szkoły wyższe kumulują fundusze w ramach rezerwy przeznaczonej na wypłatę świadczeń w kolejnym roku, ale te zasoby przy dobrym rozeznaniu potrzeb studentów nie powinny przekraczać 10 proc.

W połowie czerwca organizuje pan konferencję. Czego będzie dotyczyć?

Będzie to już druga konferencja szkoleniowa dotycząca pomocy materialnej. Jej inicjatorami są doktoranci i studenci Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Chodzi tu o pomoc przyznawaną w szkołach wyższych i instytutach naukowych, czyli stypendia socjalne i dopłaty mieszkaniowe, wsparcie dla najlepszych doktorantów, osób niepełnosprawnych oraz zapomogi. Nowością będą też m.in. dodatkowe panele dotyczące informacji publicznej i ochrony danych osobowych w kontekście przyznawania pomocy materialnej, a także problematyka opłat za drugi kierunek, z którą uczelnie zmierzą się w nowym roku akademickim. Można już się na nią rejestrować. Wszelkie informacje są dostępne na stronie www.fpm.umk.pl. Konferencja odbędzie się 17-19 czerwca 2013 r.

@RY1@i02/2013/097/i02.2013.097.18300080a.802.jpg@RY2@

Fot. Wojtek Szabelski_Freepress pl

Jacek Pakuła, prawnik, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Rozmawiała Urszula Mirowska-Łoskot