Nowe prawo pocztowe - szanse i zagrożenia

Z dniem 1 stycznia 2013 r. zaczęła obowiązywać nowa ustawa - Prawo pocztowe. Przy tej okazji warto więc nieco bliżej przyjrzeć się rozwiązaniom, które wdraża do krajowego porządku prawnego. Niewątpliwie jej walorem jest to, że znosi obszar zastrzeżony dla operatora publicznego, a więc de facto wyłączność Poczty Polskiej SA na obsługę przesyłek o przedziale wagowym do 50 g. Oznacza to, iż konsumenci usług pocztowych będą mogli korzystać z obsługi tego rodzaju korespondencji realizowanej przez innych niż narodowy monopolista operatorów parających się biznesem pocztowym. I to przy prawdopodobnym obniżeniu cen za przesyłki nadawane u operatorów niezależnych, w związku z odejściem od stosowania przez nich nośników reklamy w postaci metalowych plomb bądź notesików.

Podstawowym mankamentem tej ustawy jest pośpiech, z jaką została przygotowana, który nie pozwolił na wypracowanie dokumentu spełniającego wszystkie kryteria profesjonalnego aktu prawnego. Wypada nadmienić, że projekt ustawy trafił do Sejmu RP w październiku br. i na kolejnych etapach procesu legislacji był procedowany przede wszystkim z intencją uniknięcia reperkusji finansowych, jakie niosłoby ze sobą naruszenie wskazanego przez III dyrektywę pocztową 2008/6/WE krańcowego terminu pełnego otwarcia na konkurencję wyznaczonego na 1 stycznia 2013 r. W konsekwencji np. Senat RP przyjął ten dokument bez żadnych poprawek. To, w jakim trybie powstawał ten akt, nie wystawia bynajmniej najlepszego świadectwa państwu polskiemu, które miało niemal pięć lat od ogłoszenia wspomnianej regulacji wspólnotowej na jego wypracowanie. Tryb prac nad ustawą sprawił, iż nie wykorzystano w pełni sposobności do nowelizacji pocztowych aktów wykonawczych ani innych ustaw powiązanych, takich jak k.p.a., k.p.k. czy k.p.c. W ten sposób nadal będą obowiązywać różne modele opisu awizowanej korespondencji, zawiłe i niezrozumiałe tryby oraz procedury awizacji czy inne anachronizmy.

Są w tym akcie prawnym zapisy utrzymujące bądź wzmacniające monopol operatora wyznaczonego, którego status otrzymuje na mocy powierzenia ustawowego przez kolejne trzy lata Poczta Polska SA. Są to definicja nadawcy masowego różnicująca odbiorców usług powszechnych, stawiająca w zdecydowanie uprzywilejowanej pozycji operatora wyznaczonego (zwolnionego z podatku VAT w obszarze obsługi klientów nadających do 100 tys. przesyłek w roku kalendarzowym oraz podmiotów zaliczanych do sektora finansów publicznych takich jak szkoły czy gminy), ustanowienie wyłączności tegoż operatora na świadczenie obsługi przekazów emerytalno-rentowych i przekazów pocztowych na obszary wiejskie, utrzymanie mocy urzędowej potwierdzenia nadania przesyłki rejestrowanej wydanej jedynie przez placówkę operatora wyznaczonego. To zresztą swoiste kuriozum, bo np. podmiot prowadzący rejestr koniowatych bądź bydła rogatego będzie mógł wysłać przez najbliższe trzy lata paszport zwierzęcia do jego właściciela jedynie za pośrednictwem Poczty Polskiej SA. Przeciętny obywatel nadal będzie zmuszony do korzystania z usług tej instytucji, wysyłając w trybie tradycyjnej korespondencji swoje roczne zeznanie podatkowe. To tylko niektóre minusy tej ustawy, która otwiera rynek na konkurencję jedynie w pewnych obszarach. Wszystkie te przykłady niosą ze sobą niekorzystne konsekwencje dla użytkowników usług, którzy zapłacą za nie z własnej kieszeni wyższą cenę.

Ustawa zawiera też jednak dobre rozstrzygnięcia, które zasługują na aplauz. Jest to chociażby nowa definicja usługi pocztowej, która umożliwia funkcjonowanie wyspecjalizowanym podmiotom zajmującym się jedynie pewnymi elementami działalności pocztowej, np. doręczaniem przesyłek, czy zawieranie umów o współpracy między operatorami pocztowymi. I tak operator, który zawrze z nadawcą umowę o świadczenie usługi pocztowej, będzie mógł po przyjęciu przesyłki powierzyć dalsze wykonanie tej usługi innemu operatorowi. Korzystne jest też ustanowienie definicji usługi kurierskiej oraz jednoczesne utrzymanie w obszarze usług powszechnych, do których realizacji zobowiązany jest operator wyznaczony, paczek w obrocie krajowym o masie do 10 kg przy prawnej możliwości podniesienia tego przedziału do 20 kg. Oznacza to, iż jedynie paczki do 10 kg będą objęte obowiązkiem uiszczania składki na rzecz mechanizmu kompensacyjnego z tytułu poniesienia potencjalnej straty z działalności w obszarze realizacji usług powszechnych przez operatora wyznaczonego. Cieszy to zapewne firmy kurierskie. Dobre jest także wprowadzenie nowych, bardziej przejrzystych zarówno dla operatorów pocztowych, jak i konsumentów usług, procedur reklamacji oraz wdrożenie modelu odszkodowań w zakresie nienależytego wykonania usługi doręczania przesyłek w trybie k.p.a., k.p.c. czy k.p.k., np. w zakresie nieprawidłowego wypełnienia przez operatora dokumentu potwierdzającego odbiór przesyłki rejestrowanej czy zwrot tej przesyłki niezgodny z terminem. Wskazane elementy będą miały pozytywny wpływ na wzrost jakości świadczonych usług oraz większą konkurencję w przedziale przesyłek do 50 g w obszarze klientów biznesowych i indywidualnych.

Ustawa otwiera rynek na konkurencję tylko w pewnych obszarach

Rafał Zgorzelski

ekspert rynku usług pocztowych, partner merytoryczny Ogólnopolskiego Związku Pracodawców Niepublicznych Operatorów Pocztowych