Wypłata renty socjalnej tylko w Polsce

18 września 2014 r. weszła w życie ustawa z 25 lipca 2014 r. o zmianie ustawy o rencie socjalnej i ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (dalej: ustawa zmieniająca), która w dużej mierze jest wykonaniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 25 czerwca 2013 r. Ustawa zniosła wymóg przebywania na terytorium Polski. Tak więc po zmianie przepisów osoby przebywające za granicą nie tracą prawa do renty socjalnej, nawet jeżeli nie mają polskiego obywatelstwa. Pisaliśmy o tym w DGP nr 171/2014.

Okazuje się jednak, że nawet gdy dana osoba przebywa za granicą, świadczenie otrzyma, ale wyłącznie wtedy, gdy ma rachunek bankowy lub adres w Polsce.

Ustawa zmieniająca nie wprowadziła bowiem możliwości transferowania tego świadczenia do państwa, w którym dana osoba przebywa.

Takiej możliwości nie przewidują również przepisy wspólnotowe w przypadku państw członkowskich Unii Europejskiej oraz Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu, jak również przepisy umów międzynarodowych zawartych przez Polskę w zakresie zabezpieczenia społecznego.

Oznacza to, że nawet w przypadku gdy osoba uprawniona do renty socjalnej przebywa za granicą, świadczenie to może otrzymywać wyłącznie:

● na adres zamieszkania w Polsce, za pośrednictwem podmiotu prowadzącego działalność w zakresie doręczania świadczeń (Poczty Polskiej) albo

● na własny rachunek w banku lub w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej.

Trybunał częściowo zniósł wymóg

Ustawa o rencie socjalnej od samego początku swojego obowiązywania przewidywała, że świadczenie to mogą uzyskać i pobierać wyłącznie osoby zamieszkujące oraz przebywające na terytorium RP. Dotyczyło to zarówno obywateli polskich, jak i obywateli państw członkowskich UE/EFTA oraz obywateli innych państw.

W wyroku z 25 czerwca 2013 r. (sygn. akt P 11/12) Trybunał Konstytucyjny orzekł jednak, że art. 2 pkt 1 ustawy o rencie socjalnej, w zakresie, w jakim uzależnia przyznanie i realizację prawa do tego świadczenia przez osoby mające obywatelstwo polskie od wymogu ich przebywania na terytorium Polski, jest niezgodny z przepisami Konstytucji RP.

Przepis ten utracił moc obowiązującą z dniem ogłoszenia wyroku trybunału (tj. 11 lipca 2013 r.) i od tego czasu ZUS nie uzależnia już przyznania i wypłaty renty osobom mającym obywatelstwo polskie od ich przebywania na terytorium RP. Na podstawie wydanego wyroku może więc ustalać uprawnienia i realizować wypłatę renty socjalnej także tym obywatelom naszego kraju, którzy przebywają czasowo za granicą.

Czasowe przebywanie poza terytorium Polski to przebywanie związane z przejściowymi okolicznościami życiowymi (np. wyjazd za granicę na stypendium naukowe, w celu odbywania stażu, podjęcia leczenia, do rodziny itp.).

Konieczny wniosek

Obywatele polscy, którym ZUS zawiesił wypłatę renty socjalnej wyłącznie z powodu czasowego przebywania za granicą, na podstawie wspomnianego wyroku trybunału mogły się ubiegać o podjęcie wypłaty tej renty od dnia ogłoszenia tego wyroku. Jeśli jednak w wymaganym terminie nie zgłosiły skargi o wznowienie postępowania, w każdym czasie mogą się ubiegać o podjęcie wypłaty świadczenia od miesiąca zgłoszenia wniosku w tej sprawie.

Nowe przepisy poszły dalej

Ustawa zmieniająca stanowi w dużej mierze wykonanie wyroku trybunału z 25 czerwca 2013 r., ale zawiera dalej idące rozwiązania niż przewidziane w tym wyroku. Zniosła ona wymóg przebywania na terytorium Polski nie tylko w stosunku do obywateli RP, lecz także w odniesieniu do pozostałych grup osób mających możliwość uzyskania renty socjalnej, których taki wymóg dotychczas obowiązywał. Oznacza to, że od 18 września 2014 r. już nie tylko obywatele polscy, lecz także cudzoziemcy ubiegający się o rentę socjalną (lub pobierający takie świadczenie) mogą uzyskać i pobierać rentę także wtedy, gdy czasowo przebywają poza granicami RP. Jeśli pod rządami wcześniej obowiązujących przepisów odmówiono im prawa do renty socjalnej lub wstrzymano jej wypłatę, mogą ponownie zgłosić wniosek o przyznanie świadczenia lub też wystąpić o wznowienie tej wypłaty. W takim przypadku ZUS będzie wypłacał świadczenie od pierwszego dnia miesiąca, w którym zostanie zgłoszony wniosek, nie wcześniej jednak niż od dnia wejścia w życie wspomnianej nowelizacji, tj. od 18 września 2014 r.

Istotne miejsce zamieszkania

Należy jednak podkreślić, że nadal jednym z warunków przyznania oraz pobierania renty socjalnej jest zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że ZUS zawsze ustala, czy osoba, która czasowo przebywa poza granicami Polski, ma nadal miejsce zamieszkania na jej terytorium. W razie powzięcia w tym zakresie wątpliwości może zażądać od osoby występującej o rentę socjalną lub uprawnionej do takiej renty złożenia stosownego oświadczenia, w którym osoba ta poinformuje, gdzie znajduje się jej miejsce zamieszkania. [przykład]

Ważne

ZUS zawsze ustala, czy osoba, która czasowo przebywa poza granicami Polski, nadal ma miejsce zamieszkania na jej terytorium

Warunki przyznania

● ukończenie 18 lat,

● całkowita niezdolność do pracy,

● naruszenie sprawności organizmu, które spowodowało niezdolność do pracy, musi powstać w jednym z poniższych okresów:

- przed ukończeniem 18. roku życia,

- w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej przed ukończeniem 25. roku życia,

- w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej.

PRZYKŁAD 1

Czasowy wyjazd

Christo K. jest obywatelem Bułgarii zamieszkującym w Polsce. Od stycznia 2013 r. ma prawo do renty socjalnej. Obecnie pobiera naukę na czwartym roku studiów. W październiku 2014 r. wyjechał na półroczne leczenie do swojego ojczystego kraju, gdzie ma przebywać u rodziny. Pomimo czasowego wyjazdu za granicę na mocy zmienionych przepisów uprawniony nadal będzie mógł otrzymywać rentę socjalną.

Marek Opolski

ekspert od emerytur i rent

Podstawa prawna

Art. 1 ustawy z 25 lipca 2014 r. o zmianie ustawy o rencie socjalnej i ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1175).

Art. 2, 5 i 12c ustawy z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz.U. nr 135, poz. 1268 ze zm.).