SN o umowach cywilnych jako tytułach ubezpieczeń

Sygn. akt II UK 447/13

z 4 czerwca 2014 r.

Sąd apelacyjny wyrokiem z 27 czerwca 2012 r. oddalił apelację wnioskodawczyni A.R. od wyroku sądu okręgowego z 25 stycznia 2012 r. Sprawa toczyła się przy udziale zainteresowanych - Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w E., B.K., M.P. i R.T. Decyzjami z 8 czerwca 2011 r. oraz z 9 czerwca 2011 r. ZUS stwierdził, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne zainteresowanych z tytułu wykonywania umów-zleceń na rzecz płatnika składek (wnioskodawczyni) we wskazanych w decyzjach okresach wynosi 0,00 zł.

Wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą w zakresie świadczenia usług lekarskich i pielęgniarskich, w ramach której zawarła z wojewódzkim szpitalem zespolonym umowy o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne.

W celu realizacji podpisanej ze szpitalem umowy wnioskodawczyni zawarła z zainteresowanymi umowy-zlecenia i zgłosiła ich do ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu. W okresie obowiązywania umowy-zlecenia zainteresowani pozostawali w stosunku pracy z wojewódzkim szpitalem zespolonym i wykonywali te same czynności, które wykonywali w ramach stosunku pracy. W trakcie wykonywania umów-zleceń zainteresowane miały dostęp do środków i pomieszczeń znajdujących się na terenie szpitala, a ich prace nadzorował lekarz dyżurny.

Sąd okręgowy uznał, że art. 8 ust. 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.; dalej: ustawa systemowa) rozszerza pojęcie pracownika dla celów ubezpieczenia społecznego poza sferę stosunku pracy. Zainteresowane, wykonując pracę w ramach zawartej z wnioskodawczynią umowy-zlecenia, w istocie świadczyły usługi medyczne na rzecz swojego pracodawcy, tj. wojewódzkiego szpitala zespolonego, na oddziałach, które jednocześnie były miejscem ich pracy w ramach łączącego je ze szpitalem stosunku pracy. Były one zatem pracownikami w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy systemowej.

Sąd apelacyjny oddalił apelację wnioskodawczyni od wyroku sądu okręgowego, podzielając stanowisko sądu pierwszej instancji. Podstawę prawną decyzji organu rentowego stanowił art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Sąd drugiej instancji zważył, że stosownie do art. 4 pkt 2 lit. a ustawy systemowej płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne pracowników jest pracodawca, a dla zleceniobiorców/osób świadczących usługi - zleceniodawca.

Skoro zainteresowane w wymienionych wyżej okresach w ramach umowy o pracę zawartej ze szpitalem pracowały jako pielęgniarki (M.P. i R.T.) oraz na izbie przyjęć (B.K.) i równolegle - w ramach umowy-zlecenia z wnioskodawczynią - świadczyły w tym samym szpitalu tożsame usługi pielęgniarskie na oddziałach, na których wykonywały zatrudnienie w ramach stosunku pracy, a pracodawcę zainteresowanych w tym samym okresie łączyła ze zleceniodawcą umowa o udzielanie świadczeń zdrowotnych, to sytuacja ta wyczerpuje dyspozycję art. 8 ust. 2a ustawy systemowej.

Ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonego wyroku nie zostały przez skarżącą zakwestionowane. SN jest więc nimi związany z mocy art. 398¹³ par. 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 101 ze zm.; dalej: k.p.c.). Oznacza to, że wiąże go ustalenie, iż zainteresowane - w ramach umowy cywilnoprawnej z wnioskodawczynią - wykonywały pracę na rzecz podmiotu, z którym wiązał je stosunek pracy. Tym samym wskazywany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 8 ust. 2a ustawy systemowej nie znajduje uzasadnienia, gdy dodatkowo uwzględni się wyrok SN z 6 lutego 2014 r., sygn. akt II UK 279/13, (niepublikowany).

W uzasadnieniu tego wyroku powołano się na dotychczasowe orzecznictwo SN, według którego w świetle art. 8 ust. 2a ustawy systemowej pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy o dzieło zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu tej umowy (uchwała z 2 września 2009 r., sygn. akt II UZP 6/09, oraz wyrok z 11 maja 2012 r., sygn. akt I UK 5/12, OSNP 2013/9-10/117). Teza ta jest aktualna także w stosunku do pracowników wykonujących taką pracę na podstawie umowy-zlecenia (wyrok z 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I UK 252/09, niepublikowany). W orzeczeniach tych SN wyjaśnił, co trafnie wziął pod uwagę sąd apelacyjny, że art. 8 ust. 2a ustawy systemowej rozszerza pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych poza sferę stosunku pracy.

W orzecznictwie SN w tej kwestii, zwraca się uwagę również, że na tle art. 8 ust. 2a ustawy systemowej pojęcie pracownika w zakresie ubezpieczenia społecznego nie pokrywa się ściśle z takim pojęciem, jakim posługuje się prawo pracy, a odczytywanie tego przepisu w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej prowadzi do wniosku, że rzeczywisty stosunek prawny regulowany wymienionymi w nim umowami cywilnymi, który istnieje na gruncie prawa cywilnego, nie wywołuje skutków w zakresie prawa ubezpieczeń społecznych. Uwzględniając powyższą wykładnię, pogląd skarżącej, jakoby z art. 9 ust. 1 i 2 ustawy systemowej miało wynikać, że przepisy te odnoszą się do każdego przypadku zawarcia przez pracownika umowy cywilnoprawnej z osobą trzecią, jest błędny. SN przyjmuje (szeroko w tym zakresie w powołanych wyżej wyrokach z 18 października 2011 r., sygn. akt III UK 22/11, oraz z 11 maja 2012 r., sygn. akt I UK 5/12), że umowy cywilnoprawne wymienione w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej (także w jej art. 9 ust. 1) nie stanowią samodzielnych tytułów obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym pracownika. W takiej sytuacji nie dochodzi również do zbiegu tytułów ubezpieczenia społecznego w rozumieniu art. 9 tej ustawy.

@RY1@i02/2014/186/i02.2014.186.03300040l.802.jpg@RY2@

Linia orzecznicza

Oprac. Katarzyna Ukos