Mieszkańcy mogą zaskarżyć uchwałę radnych

Radni gmin podejmują decyzje oddziałujące na życie mieszkańców w formie uchwał. Przepisy samorządowe przewidują procedurę skutecznego ich zakwestionowania. Trzeba jednak spełnić określone wymogi.

Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym (u.s.g.) każdy, którego interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą podjętą przez radę gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może - po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia - zaskarżyć ją do sądu administracyjnego.

Interes prawny

Podstawową przesłanką skorzystania z prawa do zaskarżenia uchwały rady gminy jest wystąpienie po stronie skarżącego interesu prawnego. Chodzi tu o takie naruszenie jego subiektywnie pojmowanych racji, które obiektywnie polega na nieprzestrzeganiu przez organ norm prawnych powszechnie obowiązujących (wyrok NSA w Warszawie z 9 czerwca 1995 r., sygn. akt IV SA 346/93). Innymi słowy o istnieniu interesu prawnego przesądza prawo materialne.

Należy przy tym odróżnić od niego interes faktyczny, kiedy dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, ale nie może wskazać przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który stanowiłby podstawę jego roszczenia i w konsekwencji uprawniał go do żądania stosownych czynności organu administracji (postanowienie NSA z 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 304/08).

Co więcej, pojęcie interesu prawnego jest na tyle wąsko interpretowane, że treść art. 101 u.s.g. nie daje podstaw do skargi osobie, która chciałaby kwestionować uchwałę rady gminy, nie opierając się na prawach własnych, osobistych, tylko na interesie ogółu. W sprawach mających charakter publiczny mogą działać określone organy państwowe czy społeczne. Obywatel zaś ma prawo wystąpić do nich z wnioskiem o podjęcie stosownego postępowania, względnie przekazanie informacji (wyrok NSA w Warszawie z 13 grudnia 1999 r., sygn. akt IV SA 872/99, niepubl.).

Podobnie samo hipotetyczne, ewentualne zagrożenie naruszenia interesu prawnego w przyszłości nie może stanowić legitymacji do wniesienia skargi do sądu administracyjnego w trybie art. 101 u.s.g. (wyrok NSA z 29 czerwca 2011 r., sygn. akt II OSK 618/11).

Ważne terminy

Zanim mieszkaniec wniesie skargę do sądu administracyjnego, powinien w pierwszej kolejności wezwać radę gminy do usunięcia naruszenia. Dopiero gdy ta odmówi, może wnieść skargę za jej pośrednictwem do sądu administracyjnego. Ma na to 30 dni od momentu, w którym dowiedział się o nieuwzględnieniu wezwania. Z kolei gdy rada gminy zlekceważy wezwanie i nie ustosunkuje się do niego, mieszkaniec może wnieść skargę w terminie 30 dni liczonych od upływu 2 miesięcy od złożenia wezwania do usunięcia naruszenia.

Zachowanie tej procedury jest obligatoryjnie. W sytuacji gdy mieszkaniec wniesie skargę do sądu administracyjnego bez uprzedniego wezwania rady gminy do usunięcia naruszenia, zostanie ona odrzucona (postanowienie SN z 22 lutego 1995 r., sygn. akt III ARN 1/95; uchwała siedmiu sędziów SN z 8 czerwca 1995 r., sygn. akt III AZP 9/95). Należy jednak pamiętać, że nic nie stoi na przeszkodzie ponownemu zaskarżeniu tej uchwały, jeżeli w późniejszym czasie warunek ten został spełniony (postanowienie NSA z 1 grudnia 1993 r., sygn. akt I SA 892/93). Skarga podlega również odrzuceniu, gdy zostanie wniesiona do sądu po upływie opisanych terminów.

Trzeba również pamiętać o terminach, po których upływie nie będzie można już skutecznie zakwestionować uchwały rady gminy. Jest to rok od dnia jej podjęcia, chyba że uchybiono obowiązkowi przedłożenia uchwały organowi nadzoru albo jeżeli jest ona aktem prawa miejscowego.

Jeżeli zaś sąd administracyjny nie stwierdził jej nieważności z powodu upływu powyższego terminu, lecz istniały do tego przesłanki, wtedy orzeknie o niezgodności treści uchwały z prawem. Uchwała traci moc prawną z dniem takiego orzeczenia (art. 94 u.s.g. w zw. z art. 101 ust. 4).

Osoba fizyczna nie może skarżyć uchwały, kierując się interesem ogółu

Marek Wocka

 dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 101 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 594 ze zm.).