Cudzoziemiec może być radnym. Musi tylko w Polsce mieszkać

Zgodnie z art. 11 par. 1 pkt 5 kodeksu wyborczego (k.w.) prawo wybieralności (a więc bierne prawo wyborcze) w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego ma ten, kto jest uprawniony do ich wybierania. Innymi słowy, osoba, która ma prawo oddać głos na kandydata na radnego, może również kandydować do rady gminy.

Z kolei w myśl art. 10 par. 1 pkt 3 lit. a k.w. prawo wybierania (czynne prawo wyborcze) w wyborach do rady gminy przysługuje obywatelowi Polski lub innego kraju Unii Europejskiej, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat oraz stale zamieszkuje na obszarze danej gminy.

Obywatelstwo UE

Warto podkreślić, że w wyborach do rad gmin obok obywateli polskich mogą również kandydować obywatele Unii Europejskiej (podobnie jest w wyborach do Parlamentu Europejskiego). W myśl art. 20 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej obywatelem UE jest każda osoba mająca przynależność państwa członkowskiego. Obywatelstwo unijne ma charakter dodatkowy w stosunku do obywatelstwa krajowego, nie zastępując go jednak.

Rozszerzenie uprawnienia na obywateli UE w żadnej mierze nie dyskryminuje obywateli polskich. Nie jest również niezgodne z polską ustawą zasadniczą, co wyraźnie wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 11 maja 2005 r. (sygn. akt K 18/04, OTK, seria A 2005, nr 5, poz. 49). Podkreślił, że konstytucja jako najwyższe prawo Rzeczypospolitej nie uzależnia przynależności do wspólnoty samorządowej od posiadania naszego obywatelstwa. Rozstrzyga o niej zaś miejsce zamieszkania, będące podstawowym rodzajem więzi w tego typu wspólnotach.

Bierne prawo wyborcze do rad gmin dla obywateli UE jest także praktycznym wyrazem stosowania zasad równości i niedyskryminacji. Wiąże się również z zasadą swobodnego przemieszczania się i wolności osiedlania na terytorium dowolnego państwa członkowskiego.

Stałe zamieszkanie

Drugą przesłanką jest ukończenie 18 lat, najpóźniej w dniu wyborów. Okoliczność ta nie wzbudza wątpliwości interpretacyjnych. Ustawodawca uznał, iż uzyskanie pełnoletności daje rękojmię należytego wypełniania obowiązków radnego.

Najwięcej problemów powoduje w praktyce przesłanka stałego zamieszkiwania na terenie gminy, w której kandyduje się na radnego. Na pojęcie miejsca zamieszkania składa się bowiem zarówno przebywanie w określonej miejscowości, jak i zamiar stałego tam pobytu (wedle art. 25 kodeksu cywilnego). Oba te elementy muszą wystąpić łącznie. O ile przebywanie na terenie danej wsi czy miasta jest łatwe do zweryfikowania, o tyle ustalenie zamiaru stałego pobytu nastręcza trudności, gdyż jest to element dość subiektywny. O stałości przebywania decyduje przede wszystkim założenie w danym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, w szczególności związanych z pracą i rodziną (wyrok SN z 25 listopada 1975 r., sygn. akt III CRN 53/75, OSNCP 1976, nr 10, poz. 218).

W tym kontekście należy pamiętać, iż nie można utożsamiać miejsca zamieszkania z miejscem zameldowania na pobyt stały, gdyż z meldunkiem nie wiąże się nabycie żadnych praw lub obowiązków. Przynależność do wspólnoty samorządowej powstaje z mocy prawa z chwilą zamieszkania na terenie danej gminy, bez względu na dopełnienie obowiązku meldunkowego, który ma charakter wyłącznie ewidencyjno-porządkowy (wyrok NSA z 9 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 479/13). Nie można jednak wykluczyć, iż zameldowanie będzie swoistą wskazówką w ustaleniu miejsca zamieszkania (postanowienie SN z 3 maja 1973 r., sygn. akt I CZ 48/73, niepubl.).

Przesłanki negatywne

Oczywiście spełnienie opisanych warunków należy skonfrontować z ewentualnym wystąpieniem przesłanek negatywnych, które uniemożliwią kandydowanie do rady gminy.

Zgodnie z art. 11 par. 2 kodeksu wyborczego nie ma prawa wybieralności osoba skazana prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. Start w wyborach uniemożliwia też prawomocne skazanie za złożenie niezgodnego z prawdą oświadczenia lustracyjnego. Poza tym kandydat na radnego nie powinien być pozbawiony praw publicznych prawomocnym wyrokiem sądu, pozbawiony praw wyborczych prawomocnym orzeczeniem Trybunału Stanu oraz ubezwłasnowolniony prawomocnym orzeczeniem sądu (art. 10 par. 2 kodeksu wyborczego).

Ważne

Listy kandydatów na radnych, odrębnie dla każdego okręgu, zgłasza pełnomocnik wyborczy danego komitetu lub upoważniona przez niego osoba. Informuje o tym gminna komisja wyborcza najpóźniej w 40. dniu przed wyborami do godz. 24

Marek Wocka

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 10 i art. 11 ustawy z 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (Dz.U. nr 21, poz. 112 z późn. zm.).