Złe zasady naliczania ekwiwalentu za urlop

Policjanci oraz funkcjonariusze straży granicznej mają problem z zapłatą za niewykorzystany urlop i nadgodziny. W zamian za te ostatnie wypłacany jest im ekwiwalent. Jednak stosowanie przy obliczaniu jego wysokości przelicznika 1/30 uposażenia za jeden dzień niewykorzystanego urlopu może ograniczać konstytucyjne prawo do wypoczynku. Zasady naliczania ekwiwalentu powinny się zmienić - uważa rzecznik praw obywatelskich. Zwrócił się do ministra spraw wewnętrznych o podjęcie inicjatywy ustawodawczej.

Chodzi o art. 115a ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 287, poz. 1687 ze zm.) oraz o par. 2 rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji z 16 września 2005 r. w sprawie ekwiwalentów pieniężnych za niewykorzystane przez funkcjonariusza straży granicznej urlopy i czas wolny od służby (Dz.U. nr 186, poz. 1560).

Co wynika z przepisu

Ustawa mówi, że ekwiwalent pieniężny za jeden dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego albo dodatkowego policjanta oraz za każde rozpoczęte osiem godzin niewykorzystanego czasu wolnego, wynosi 1/30 miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, które należy się uprawnionemu na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Podobne rozwiązanie przewiduje rozporządzenie dla funkcjonariuszy Straży Granicznej.

Procedura wyliczania ekwiwalentu jest następująca: mnoży się 1/30 uposażenia przez liczbę niewykorzystanych dni urlopu wypoczynkowe lub dodatkowych, ale powoduje to, że faktycznie wypłacona kwota z tego tytułu wynosi ok. 73 proc. wartości uposażenia pobieranego za urlop wykorzystany w naturze.

Rzecznik praw obywatelskich prof. Irena Lipowicz zauważyła, że w wyroku z 23 lutego 2010 r. (sygn. akt K 1/08) Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż prawo do ekwiwalentu lub czas wolny od służby jest prawem majątkowym policjanta, a ograniczone może być jedynie w oparciu o wymogi przewidziane w art. 31 ust. 3 konstytucji. Przepis ten nie wskazuje jednak przesłanek, które pozwalałyby ograniczyć prawo do korzystania z płatnego urlopu lub rekompensaty pieniężnej traktowanej jako alternatywa urlopu w przypadku, gdy nie został on wykorzystany. W ocenie TK czas, który nie został ustawowo uznany za czas pracy, jest wolnym od niej. Odnosi się to również do czasu służby i czasu wolnego od niej. Wprawdzie świadczenie pracy jest wówczas możliwe, ale należy się za to odpowiednia zapłata.

Rekompensata za niewykorzystany urlop powinna być adekwatna do maksymalnych norm czasu pracy, a one z kolei muszą być ustalone w sposób pozwalający na ich wykonanie w ramach 40-godzinnego tygodnia służby w trzymiesięcznym okresie rozliczeniowym.

Jak w służbie więziennej

Na innych zasadach, bardziej korzystnych dla uprawnionych, naliczany jest ekwiwalent dla funkcjonariuszy innych służb. Na przykład dla funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu i Wywiadu Wojskowego. Tam ekwiwalent za jeden dzień wynosi 1/22 uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami do niego o charakterze stałym, jakie należało się funkcjonariuszowi np. w dniu zwolnienia ze służby (bądź w ostatnim dniu pełnienia zawodowej służby wojskowej) za każdy niewykorzystany dzień urlopu wypoczynkowego. Z kolei Służba Więzienna ma prawo do ekwiwalentu liczonego za jeden dzień w wysokości 1/21 uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami do niego o charakterze stałym, jakie należało się na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym.

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

 malgorzata.piasecka@infor.pl