Środki ZFRON wydaje się na bieżąco

W polskim systemie wspierania rehabilitacji i zatrudniania osób niepełnosprawnych przewidziano fundusze stanowiące źródła finansowania tych zadań. Na poziomie krajowym funduszem tym jest Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Z kolei na poziomie zakładów pracy to przede wszystkim zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych (ZFRON) tworzony w zakładach pracy chronionej (ZPChr). Wykorzystanie ZFRON budzi wiele wątpliwości znajdujących odzwierciedlenie m.in. w orzecznictwie sądów administracyjnych. Poniżej przedstawiamy kluczowe zagadnienia dotyczące tego funduszu.

Kto jest dysponentem

Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej: ustawa) ZFRON jest tworzony przez prowadzącego ZPChr, który jest dysponentem tego funduszu.

Wprawdzie tylko w ZPChr można zainicjować działanie ZFRON, jednak po utracie statusu ZPChr (bez względu na jej powód) pracodawca może pozostawać dysponentem tego funduszu. Warunkiem jest jednak zachowywanie struktury zatrudnienia określonej w art. 33 ust. 7b ustawy w brzmieniu obowiązującym w dniu utraty statusu ZPChr, tj. zatrudnienie osób niepełnosprawnych/zatrudnienie ogółem ? 0,25. Stany zatrudnienia ogółem i zatrudnienia osób niepełnosprawnych ustala się w etatach, w wartościach przeciętnych miesięcznych. Wlicza się do nich pracowników w rozumieniu art. 2 k.p. oraz wykonawców pracy nakładczej, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy, a następnie dokonuje wyłączeń określonych w art. 21 ust. 5 ustawy. [ramka 1] Wynika to pośrednio z art. 33 ust. 2 pkt 2 ustawy w zw. z art. 38 ust. 2b ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.; dalej: u.p.d.o.f.).

Dysponentów ZFRON, także tych, którzy utracili status ZPChr, obowiązują analogiczne zasady gospodarowania tym funduszem.

Prawa do dysponowania ZFRON mogą być przedmiotem sukcesji i przechodzić na następców prawnych dotychczasowych dysponentów, o ile spełniają warunki ustawowe (wyrok NSA z 9 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FSK 2289/11, LEX nr 1149327). Podział funduszu dopuszcza się jednak tylko w jednym przypadku - pomiędzy pracodawcę, który przejął wraz ze wszystkimi pracownikami zakład pracy chronionej w upadłości lub w likwidacji albo zagrożony likwidacją lub upadłością, oraz pracodawcę statusem dotychczas legitymującego się ZPChr, który pozostał dysponentem tego funduszu. Podział następuje proporcjonalnie do procentowego udziału stanu zatrudnienia przejętych pracowników niepełnosprawnych ZPChr w stanie zatrudnienia osób niepełnosprawnych pracodawcy dotychczas legitymującego się statusem ZPChr - ustalonego w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, według stanu na dzień podziału albo zbycia ZPChr lub jego części. Z kolei różnicę pomiędzy kwotą środków ZFRON pracodawcy dotychczas legitymującego się statusem ZPChr według stanu na dzień podziału lub zbycia części lub całości funduszu a sumą kwot przypadającą poszczególnym pracodawcom wpłaca się na PFRON w terminie 3 miesięcy od dnia dokonania podziału albo zbycia ZPChr lub jego części.

Utrata prawa do dysponowania ZFRON następuje z dniem:

wzakończenia likwidacji (nie dotyczy to likwidacji związanej z przejęciem lub połączeniem z innym ZPChr),

wogłoszenia upadłości,

wwykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej prowadzonego przez pracodawcę ZPChr,

w utraty statusu ZPChr.

Wówczas w deklaracji DEK-II-a należy wykazać i wpłacić do PFRON niewykorzystane środki ZFRON oraz kwotę odpowiadającą kwocie wydatkowanej z ZFRON na nabycie, wytworzenie lub ulepszenie środków trwałych w związku z modernizacją zakładu, utworzeniem lub przystosowaniem stanowisk pracy dla osób niepełnosprawnych, budową lub rozbudową bazy rehabilitacyjnej, wypoczynkowej i socjalnej oraz na zakup środków transportu - w części, która nie została pokryta odpisami amortyzacyjnymi, ustalonymi przy zastosowaniu stawek amortyzacyjnych wynikających z wykazu rocznych stawek.

Wymagana przejrzystość

Utworzenie ZFRON polega na zawarciu z bankiem umowy rachunku bankowego dla środków tego funduszu oraz na ich ewidencjonowaniu. Obie te czynności będą ważne dla zapewnienia przejrzystości w trakcie gospodarowania ZFRON. Wykluczają one także swobodny i niekontrolowany przepływ środków pracodawcy i ZFRON. Ubocznym i jednocześnie korzystnym dla zainteresowanych skutkiem objęcia tymi obowiązkami jest to, że nie każdy wydatek z funduszu musi podlegać dodatkowym rygorom pomocy publicznej, a jedynie ten z poakcesyjnych źródeł publicznych przysparzający korzyści pracodawcy.

Dysponent funduszu musi stale zapewniać prowadzenie rozliczeniowego rachunku bankowego środków ZFRON. Środków tych nie można zatem umieszczać np. na rachunku lokat terminowych.

Wydatkowanie środków ZFRON może odbywać się wyłącznie ze wspomnianego rachunku bankowego (art. 33 ust. 3 pkt 2a ustawy). Jedyny wyjątek przewiduje art. 33 ust. 3a, który pozwala na wypłacanie z tego rachunku środków do kasy ZFRON wyłącznie w celu ich wypłaty osobom niepełnosprawnym oraz uprawnionym do pomocy indywidualnej. [przykład 1]

Ponadto zgodnie z par. 9 ust. 2a rozporządzenia z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (dalej: rozporządzenie) nie uznaje się za dokonanie wydatku z ZFRON takiego wydatku, który został sfinansowany ze środków innych niż zgromadzone na rachunku rozliczeniowym funduszu, a następnie zrefundowany ze środków ZFRON. [przykład 2]

Ewidencja ZFRON może być prowadzona w dowolnej formie (pisemnie, elektronicznie), jednak dla uznania rzetelności ewidencji wymaga się, aby odzwierciedlała: wpływy na ZFRON (kwoty, źródło pochodzenia, daty uzyskania, daty wpłaty na rachunek bankowy ZFRON), ich podział na pule, kwoty i daty wydatkowania, przeznaczenie oraz odpowiednio wypływy do kasy i wydatkowanie środków z kasy.

Nieutworzenie ZFRON, nieprowadzenie ewidencji lub nieprowadzenie rachunku bankowego funduszu traktuje się na równi z niezgodnym przeznaczeniem jego środków. To z kolei skutkuje powstaniem obowiązku wpłaty ze środków własnych pracodawcy na PFRON w wysokości 30 proc. kwoty środków ZFRON, której dotyczyły te nieprawidłowości. Wpłatę deklaruje się w deklaracji DEK-II-a i dokonuje się jej do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym ujawniono te nieprawidłowości.

ZFRON tworzy się:

wze środków pochodzących ze zwolnień z podatków i opłat, o których mowa w art. 31 ust. 1 ustawy,

wz części zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych, o których mowa w art. 38 ust. 2 i 2a u.p.d.o.f.,

wz wpływów z zapisów i darowizn,

wz odsetek od środków zgromadzonych na rachunku ZFRON,

wze środków pochodzących ze zbycia środków trwałych zakupionych ze środków funduszu, w części niezamortyzowanej.

W terminie siedmiu dni

Dysponent ma obowiązek przekazywania środków ZFRON na rachunek bankowy tego funduszu w terminie 7 dni od dnia, w którym środki te uzyskano. Termin ten oblicza się odpowiednio od dnia skorzystania ze zwolnienia, uzyskania zapisu lub darowizny, naliczenia odsetek zgodnie z umową rachunku bankowego lub dnia uzyskania korzyści ze zbycia środka trwałego. Z kolei obliczanie terminu przekazywania środków uzyskanych zgodnie z art. 38 ust. 2 i 2a u.p.d.o.f. jest sporne. Dotychczas orzecznictwo (np. wyroki WSA w Poznaniu z 5 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Po 383/10, LEX nr 784417 i WSA w Warszawie z 21 czerwca 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 3415/12, niepubl.) skłaniało się ku obliczaniu tego terminu od dnia wypłaty pracownikom wynagrodzeń brutto, od których potrącono zaliczki. Jednak WSA w Warszawie w wyroku z 6 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 1809/13 (niepubl.), zakwestionował dotychczasową interpretację. Wyrok ten jest nieprawomocny i nie jest pewne, czy korzystniejsza dla pracodawców argumentacja jego uzasadnienia utrwali się w kolejnych rozstrzygnięciach w tym zakresie.

Nieterminowe przekazanie środków na ZFRON skutkuje obowiązkiem wpłaty na PFRON w wysokości 30 proc. kwoty środków, których dotyczyło opóźnienie, w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nie dotrzymano termin przekazania środków na ZFRON. Drugorzędne znaczenie ma zaś ujawnienie nieterminowego przekazania środków.

ZFRON przeznacza się na finansowanie rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej osób niepełnosprawnych zgodnie z regulaminem wykorzystania tych środków. Można wyróżnić 3 pule środków ZFRON:

wpomoc indywidualna - na którą przeznacza się co najmniej 10 proc. środków ZFRON,

windywidualne programy rehabilitacji - na które przeznacza się co najmniej 15 proc. środków ZFRON,

wczęść ogólną - na którą przeznacza się pozostałą część środków ZFRON, z tym że z puli tej można wyodrębnić środki na wspólne zadania dysponentów ZFRON (do 10 proc. ZFRON).

Każdy wydatek musi być zgodny z ogólnym celem ZFRON i musi znajdować się w szczegółowym katalogu dopuszczalnych z danej puli określonym w par. 2 ust. 1 rozporządzenia. Jednak o tym, na czyją rzecz, w jakiej wysokości, za jakie okresy i z jaką częstotliwością może zostać rozdysponowany każdy z rodzajów wydatków z poszczególnych pól ZFRON - stanowi regulamin funduszu. Środki mogą być zatem wydatkowane wyłącznie zgodnie z tym regulaminem.

Regulamin funduszu tworzy pracodawca, który uzgadnia go z osobami zapewniającymi usługi medyczne, poradnicze i rehabilitacyjne oraz przedstawicielami pracowników. W sytuacji jednak, gdy nie uda się uzgodnić regulaminu w 30-dniowym okresie, to pracodawca może go ustalić samodzielnie. [przykład 3]

Pracodawca ma obowiązek ogłoszenia regulaminu w miejscu ogólnie dostępnym. Jeżeli wszyscy pracownicy mają swobodny dostęp do internetu (np. zapewniany przez pracodawcę), a ich niepełnosprawność nie wyklucza ich z korzystania z tego medium, to umieszczenie regulaminu na stronie www dysponenta ZFRON spełni ten warunek.

Testy gospodarności

Zgodnie z par. 4a rozporządzenia warunkiem wykorzystania ZFRON jest dokonywanie wydatków w sposób celowy i oszczędny z uwzględnieniem optymalnego doboru metod i środków realizacji w stosunku do zakładanych efektów. Wydatki dokonane po 5 maja 2010 r. podlegają ocenie w tym zakresie na bieżąco oraz ex post (po ich dokonaniu) - zarówno przez dysponenta ZFRON, jak i przez podmioty kontrolujące (tj. wyłącznie urzędy skarbowe oraz Najwyższą Izbę Kontroli na podstawie przepisów odrębnych) lub udzielające pomocy z tego funduszu. Przed dokonaniem wydatku dysponent musi przeanalizować nie tylko to, czy wydatek znajduje się w katalogu ZFRON, czy zostanie poniesiony z rachunku bankowego lub kasy ZFRON, ale także, czy spełnia kryteria z par. 4a rozporządzenia. Organy udzielające pomocy de minimis z funduszu na bieżąco weryfikują te okoliczności, rozpatrując wnioski o wydanie zaświadczenia o pomocy de minimis. Natomiast organy kontrolujące gospodarowanie tym funduszem są uprawnione do dokonywania oceny całościowej ex post. [ramka 2]

Zgodnie z art. 33 ust. 3b ustawy środki ZFRON nie podlegają egzekucji sądowej ani administracyjnej oraz nie mogą być obciążane w jakikolwiek sposób. Przepis ten uniemożliwia prowadzenie egzekucji sądowej i administracyjnej ze środków ZFRON w zakresie zobowiązań dysponenta funduszu. Nie należy doprowadzać do sytuacji, w której środki ZFRON udzielone pracownikom zostaną zajęte w związku z egzekucją zobowiązań pracownika. Wynika to jednak nie z art. 33 ust. 3b, lecz właśnie z par. 4a rozporządzenia. Co do zasady nie należy zatem udzielać z ZFRON świadczeń, które nie posłużą rehabilitacji pracownika, ale spłacie jego zadłużenia.

Ważne

Nieutworzenie ZFRON i nieprowadzenie jego ewidencji może stanowić przesłankę stwierdzenia utraty statusu ZPCHr

Ramka 1. Kogo wyłącza ustawa

Do stanu zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych nie wlicza się osób niepełnosprawnych przebywających na urlopach bezpłatnych oraz osób niebędących osobami niepełnosprawnymi zatrudnionych:

● na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego;

● przebywających na urlopie rodzicielskim;

● przebywających na urlopach wychowawczych;

● nieświadczących pracy w związku z odbywaniem służby wojskowej albo służby zastępczej;

● będących uczestnikami Ochotniczych Hufców Pracy;

● nieświadczących pracy w związku z uzyskaniem świadczenia rehabilitacyjnego;

● przebywających na urlopach bezpłatnych, których obowiązek udzielenia określają odrębne ustawy.

Ramka 2. Zasady analizy wydatków

Analiza zgodności wydatku z par. 4a rozporządzenia w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych nie jest dowolna. Wymaga udzielenia odpowiedzi na przykładowe pytania dotyczące:

● - tj. zminimalizowania środków ZFRON wykorzystywanych w danym celu z uwzględnieniem odpowiedniej jakości - Czy najoszczędniej wydatkowano ZFRON? Czy można było osiągnąć ten sam cel bezkosztowo lub przy mniejszym nakładzie środków? Czy osiągnięte jakość oraz ilość nakładów są optymalne? Czy można było obniżyć koszty bez utraty jakości?

● - tj. planowego zmierzania do osiągnięcia określonych celów - Jak określono cele indywidualne? Czy cele te były optymalne? Czy działania podjęte przy udziale środków ZFRON przyczyniły się do osiągnięcia celu? Czy zaobserwowane działania są rezultatem tych wydatków (wyeliminowanie efektu netto)?

● - tj. optymalnego doboru metod i środków do zakładanych efektów - Czy uzyskano najlepszy wynik pod względem ilościowym i jakościowym przy danych nakładach? Czy racjonalne było oczekiwanie takiego wyniku? Czy i jakie analizy przeprowadzono przed wyborem metod lub środków i zangażowaniem ZFRON? Czy ten sam wynik można było osiągnąć przy zaangażowaniu mniejszej kwoty ZFRON? Czy osiągnięto zakładany cel?

PRZYKŁAD 1

Przed wpłatą na rachunek

9 stycznia 2014 r. ZPChr zamierzał sfinansować koszty bazy socjalnej z ZFRON. Nabył prawo do zwolnienia z opłaty 7 stycznia 2014 r. i ma obowiązek wpłacić 90 proc. kwoty zwolnienia na fundusz w terminie 7 dni od tego dnia na rachunek bankowy ZFRON. Wpłacił te środki na ZFRON 11 stycznia 2014 r. Mimo że od 7 do 11 stycznia środki te były środkami ZFRON, to nie mogły być wydatkowane do czasu ich wpłacenia na rachunek bankowy tego funduszu.

PRZYKŁAD 2

Zakazane refundacje

Właściciel ZPChr zakupił ze środków własnych maszynę drukarską, a następnie sprzedał ją spółce, której był wspólnikiem. Spółka - ZPChr dokonała zakupu ze środków ZFRON. Refundację z par. 9 ust. 2a rozporządzenia należy rozumieć szeroko. Zgodnie z orzecznictwem obejmuje ona zarówno sytuację, w której dochodzi do odpłatnego wniesienia zakupionego przedmiotu do majątku zakładu, jak i sytuację, gdy przedmiot zakupiony przez właściciela lub wspólnika zakładu zostanie następnie sprzedany zakładowi (np. wyrok WSA w Bydgoszczy z 16 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Bd 372/13, LEX nr 1308548).

PRZYKŁAD 3

Regulamin niezgodny z rozporządzeniem

Pracodawca zgodnie z regulaminem sfinansował z części ogólnej ZFRON roboty budowlane w obiekcie, w którym zatrudnia osoby niepełnosprawne. Roboty te nie dotyczyły jednak wyposażenia stanowiska pracy oraz przystosowania jego otoczenia do potrzeb osób niepełnosprawnych, co z kolei nakazuje rozporządzenie. Regulamin ZFRON musi być zgodny z przepisami, a więc np. nie może zawężać ani rozszerzać katalogu ZFRON (skoro rozporządzenie stanowi, że o każdy, lecz tylko wymieniony w nim wydatek można wnioskować) czy ograniczać składu komisji rehabilitacyjnej (skoro rozporządzenie określa jej skład). Nie może naruszać przepisów ogólnych dotyczących zatrudnienia (m.in. nie może być dyskryminujący). Dlatego wydatek jest niezgodny z rozporządzeniem i nie mógł zostać poniesiony.

Każdy wydatek musi być zgodny z regulaminem

ZFRON przeznacza się na finansowanie rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej osób niepełnosprawnych zgodnie z regulaminem wykorzystania tych środków.

Pomoc indywidualna i...

Zamknięty katalog wydatków ZFRON w ramach pomocy indywidualnej określa par. 2 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia. Obejmuje on wydatki na:

wodpłatność za przejazd w obie strony, pobyt i leczenie w szpitalach, sanatoriach, placówkach rehabilitacyjno-szkoleniowych, zakładach opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych,

wzakup leków i innych niezbędnych środków medycznych,

wzakup i naprawę indywidualnego sprzętu rehabilitacyjnego, wyrobów medycznych, w tym przedmiotów ortopedycznych oraz środków pomocniczych, urządzeń i narzędzi technicznych oraz środków transportu niezbędnych w rehabilitacji oraz ułatwiających wykonywanie czynności życiowych,

wadaptację i wyposażenie mieszkań, budynków mieszkalnych oraz obiektów zamieszkałych lub przeznaczonych dla osób niepełnosprawnych, stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności,

wusprawnianie fizyczne,

wodpłatność za przejazd w obie strony i pobyt na: turnusach rehabilitacyjnych wraz z opiekunem (jeśli lekarz zaleci uczestnictwo opiekuna na turnusie rehabilitacyjnym) lub wczasach, lub wypoczynku zorganizowanym w innych formach,

wodpłatność za pobyt na koloniach, obozach oraz turnusach rehabilitacyjnych dla niepełnosprawnych dzieci pracowników, a także dla dzieci osób niepełnosprawnych,

wopiekę pielęgnacyjną w domu nad pracownikiem niepełnosprawnym w okresie przewlekłej choroby uniemożliwiającej poruszanie się, w tym opiekę socjalno-bytową,

wutrzymanie przez osoby niewidome psa przewodnika,

wzakup wydawnictw i pomocy dydaktycznych stosownie do potrzeb osób niepełnosprawnych,

wopłacanie przewodników towarzyszących osobom niewidomym zaliczonym do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz osobom z niepełnosprawnością narządu ruchu zaliczonym do znacznego stopnia niepełnosprawności,

wopłacanie tłumacza języka migowego,

wprzewóz osoby niepełnosprawnej na niezbędne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne,

wzwrot kosztów ubezpieczeń komunikacyjnych oraz ryczałtu za używany własny pojazd mechaniczny do celów pozasłużbowych dla osób zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz dla osób zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności z uszkodzeniem narządu ruchu,

wdojazdy do pracy i z pracy osób niepełnosprawnych mających trudności w korzystaniu z publicznych środków transportu,

wodpłatność za kształcenie lub dokształcanie, w tym również w szkołach średnich i wyższych,

wodpłatność za kursy i szkolenia rozwijające pozazawodowe zainteresowania osób niepełnosprawnych,

wopłacanie składki na indywidualne ubezpieczenia osób niepełnosprawnych,

wodpłatność za podstawową i specjalistyczną opiekę medyczną oraz poradnictwo i usługi rehabilitacyjne.

Pomoc indywidualną przyznaje się dla niepełnosprawnych pracowników (na równi z pracownikami traktuje się tu wykonawców pracy nakładczej) i byłych niepracujących niepełnosprawnych pracowników tego zakładu - na ich wniosek. Wniosek ten powinien zawierać: dane wnioskodawcy: imię, nazwisko, PESEL (a w przypadku jego braku numer dokumentu potwierdzającego tożsamość), dane o wnioskowanej pomocy (cel, formę, kwotę, uzasadnienie udzielenia) oraz oświadczenie o dochodzie i liczbie członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (wysokość pomocy indywidualnej uzależnia się od sytuacji zarówno materialnej, jak i losowej wnioskodawcy). [przykład 4]

...indywidualne programy

Indywidualne programy rehabilitacji (IPR) zostały zdefiniowane w par. 2 ust. 1 pkt 12 rozporządzenia jako działania mające na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych.

IPR zawiera m.in. diagnozę sytuacji zawodowej pracownika niepełnosprawnego, określa szczegółowy cel programu, metody realizacji IPR, osoby odpowiedzialne za realizację programu rehabilitacji. Ponadto określa się harmonogram działań rehabilitacyjnych i terminy oceny postępów w rehabilitacji. Komisja rehabilitacyjna dokonuje oceny efektów realizacji programu rehabilitacji i jeżeli zachodzi potrzeba, modyfikuje ten program oraz określa możliwości i formy dalszej rehabilitacji po zakończeniu jego realizacji.

Są one opracowywane przy udziale osoby niepełnosprawnej przez komisję rehabilitacyjną, w skład której wchodzą lekarz lub pielęgniarka świadcząca doraźną lub specjalistyczną opiekę medyczną, osoba zajmująca się problematyką rehabilitacji u pracodawcy prowadzącego zakład oraz doradca zawodowy lub instruktor zawodu, a w razie potrzeby również psycholog. Staranne powołanie komisji przez pracodawcę jest ważne, ponieważ wydatek poniesiony w ramach IPR opracowanego przez komisję w nieprawidłowym składzie może być kwestionowany, co w konsekwencji może skutkować powstaniem obowiązku wpłaty na PFRON, o której mowa w art. 33 ust. 4a ustawy.

Otwarty katalog wydatków, które mogą być ponoszone z ZFRON w ramach IPR, obejmuje:

wdoradztwo zawodowe w zakresie możliwości szkolenia, przekwalifikowania i dokształcania,

wspecjalistyczne badania lekarskie oraz psychologiczne dla celów doradztwa zawodowego,

wszkolenia, przekwalifikowania oraz dokształcania w celu nabycia lub podnoszenia kwalifikacji zawodowych,

wwynagrodzenia: pracownika sprawującego opiekę nad uczestnikiem programu rehabilitacji lub członków komisji rehabilitacyjnej (w części nieobjętej finansowaniem ze środków ZFRON na podstawie innych przepisów rozporządzenia lub środków PFRON na podstawie ustawy,

wdostosowanie miejsca pracy i stanowiska pracy do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności.

Część ogólna

Zamknięty katalog wydatków z części ogólnej ZFRON na zadania indywidualne dysponenta funduszu obejmuje wydatki na:

wwyposażenie stanowiska pracy oraz przystosowanie jego otoczenia do potrzeb osób niepełnosprawnych w szczególności na: finansowanie robót budowlanych w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, dotyczących obiektów budowlanych ujętych w ewidencji bilansowej ZPCHR (proporcjonalnie do przewidywanej liczby stanowisk pracy osób niepełnosprawnych w tym obiekcie, pod warunkiem utrzymania w nim przewidywanego poziomu zatrudnienia osób niepełnosprawnych przez okres co najmniej trzech lat od dnia odbioru obiektu budowlanego), zakup, modernizację, remont maszyn i urządzeń, wyposażenie i dostosowanie pomieszczeń zakładu,

wfinansowanie części kosztów wprowadzania nowoczesnych technologii i prototypowych wzorów oraz programów organizacyjnych proporcjonalnie do liczby zatrudnionych osób niepełnosprawnych w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy,

wtworzenie, modernizację, remont, rozbudowę i utrzymanie bazy: rehabilitacyjnej (np. przychodni, gabinetów fizjoterapii), socjalnej (np. internatów, hoteli, stołówek) lub wypoczynkowej,

wpodstawową i specjalistyczną opiekę medyczną, poradnictwo i usługi rehabilitacyjne,

wdodatkowe wynagrodzenie pracowników za znajomość i posługiwanie się językiem migowym oraz wynagrodzenie lektorów dla pracowników niewidomych,

wszkolenia i przekwalifikowanie w celu nabycia lub podnoszenia kwalifikacji zawodowych,

wdowożenie do pracy i z pracy osób niepełnosprawnych,

wzakup samochodów wyłącznie do przewozu osób niepełnosprawnych, w szczególności mających trudności w korzystaniu z publicznych środków transportu,

worganizację turnusów rehabilitacyjnych i usprawniających,

wdziałalność sportową, rekreacyjną i turystyczną.

Z kolei otwarty katalog wydatków z części ogólnej ZFRON na zadania wspólne dysponentów ZFRON zawiera par. 2 ust. 1 pkt 13 rozporządzenia. Obejmuje on wydatki na zadania pracodawców prowadzących zakłady z zakresu rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej osób niepełnosprawnych, np. tworzenie i modernizację infrastruktury rehabilitacyjno-socjalnej, przedsięwzięcia inwestycyjne oraz badania i analizy rynku pracy osób niepełnosprawnych.

Pomoc publiczna

Wydatki ze środków ZFRON mogą stanowić pozapomocowe wsparcie lub pomoc de minimis.

Warunkiem uznania zgodności pomocy jest uzyskanie zaświadczenia o pomocy de minimis wydanego przedsiębiorcy przez podmiot uprawniony do pobierania środków, które zastępczo zostały wpłacone na ZFRON (np. urząd gminy w odniesieniu do środków pochodzących ze zwolnienia z podatku od nieruchomości). Zaświadczenia wydaje się na wniosek złożony w ciągu 30 dni od dnia dokonania wydatku. Obecnie w orzecznictwie utrwalił się pogląd, że przekroczenie tego termin skutkuje utratą możliwości uzyskania zaświadczenia (np. wyrok WSA w Gdańsku z 19 czerwca 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 453/12, LEX nr 1390500).

Zwolnienia podatkowe

Jeżeli dysponent ZFRON uzyskał w danym roku kalendarzowym środki ZFRON pochodzące ze zwolnień z podatków i opłat lub z kwot pobranych zaliczek na podatek dochodowy, a nie wydatkował ich w terminie do 31 grudnia następnego roku, to ma obowiązek wpłacić pozostałą różnicę na PFRON, deklarując je w deklaracji DEK-II-a.

Ważne

Termin dokonania wpłaty niewykorzystanych środków uzyskanych w 2012 r. upływa 20 stycznia 2014 r.

PRZYKŁAD 4

Roszczenia o świadczenia

Pracownik domaga się przyznania pomocy na przewóz na zabiegi rehabilitacyjne, wskazując, że świadczenie to należy mu się z mocy prawa. Pracodawca ma obowiązek rozpatrzyć wniosek o przyznanie świadczenia, ale nie ma obowiązku rozpatrzeć go pozytywnie, chyba że przewiduje to regulamin ZFRON. Pracownik nie posiada podlegającego ochronie prawnej roszczenia o wypłatę środków funduszu nieprzyznanych mu w umowie (wyrok sądu rejonowego we Wrocławiu z 25 października 2013 r., sygn. akt X P 219/13). Pracownik miałby natomiast roszczenie o przyznanie mu świadczenia regulaminowo zastrzeżonego i nieprzyznanego albo niezastrzeżonego, a przyznanego (umową lub jednostronnym oświadczeniem woli), lecz niewypłaconego.

@RY1@i02/2014/010/i02.2014.010.217000600.804.jpg@RY2@

Luiza Klimkiewicz specjalista od pomocy publicznej

Luiza Klimkiewicz

specjalista od pomocy publicznej

Podstawa prawna

Art. 21 ust. 5, art. 28 ust. 3, art. 31, art. 33 i art. 33a ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 127, poz. 721 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1300).