Mieszkańcy nie wnoszą projektów ustaw pod obrady, ale je konsultują

Rada gminy nie może przyznać swoim mieszkańcom prawa do przedstawiania projektów uchwał wchodzących pod jej obrady.

Rada Miejska w Pieniężnie podjęła uchwałę w sprawie zmiany statutu gminy przez dodanie m.in. ustępu 1a w par. 48 w brzmieniu: "Inicjatywę uchwałodawczą może zgłosić grupa co najmniej 200 mieszkańców gminy zgodnie z procedurami stanowiącymi załącznik do niniejszej uchwały" oraz załącznika - "Procedury zgłaszania inicjatywy uchwałodawczej przez mieszkańców Gminy Pieniężno". Wojewoda wniósł o stwierdzenie nieważności uchwały w części dotyczącej par. 48 ust. 1a oraz jej załącznika. W jego ocenie uregulowania w sposób istotny naruszają prawo, ponieważ uchwalono je bez podstawy prawnej. Granice udziału mieszkańców gminy w sprawowaniu przez nich władzy i w podejmowaniu rozstrzygnięć określa konstytucja oraz ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2013 r. poz. 594). Akty te nie zawierają jednak unormowań, które przyznawałyby mieszkańcom wspólnoty samorządowej prawo do przedstawiania pod obrady rady gminy projektów uchwał.

WSA w Olsztynie stwierdził, że skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym o ustroju gminy stanowi jej statut. Określa on organizację wewnętrzną oraz tryb pracy organów jst. Sędziowie podkreślili, że ustawa o samorządzie gminnym wskazuje na niektóre zagadnienia, które powinny znaleźć się w statucie, np. zasady i tryb działania komisji rewizyjnej czy zasady tworzenia i działania klubów radnych. Z powyższego wynika, że materia statutowa nie została wymieniona w ustawie w sposób pozytywny. W związku z tym może ona obejmować wszystkie kwestie z zakresu ustroju gminy, o ile nie będą one sprzeczne z przepisami. Zdaniem sądu niezamieszczenie przez ustawodawcę w przedmiotowej ustawie o samorządzie gminnym regulacji dotyczących przyznania mieszkańcom prawa do wnoszenia pod obrady rady projektów uchwał oznacza brak zgody na taką formę sprawowania władzy przez mieszkańców jednostki samorządu terytorialnego. Pominięcie to oznacza świadome wyłączenie tej instytucji z uprawnień przysługujących mieszkańcom gminy, która nie może zostać uregulowana w statucie. Skład orzekający wskazał również na art. 5a ustawy o samorządzie gminnym, zgodnie z którym w wypadkach przewidzianych ustawą oraz w innych sprawach ważnych dla gminy mogą być przeprowadzane na jej terytorium konsultacje z mieszkańcami gminy. Ich zasady i tryb przeprowadzania określa uchwała rady gminy. Zdaniem sądu skoro ustawodawca zaliczył do materii ustawowej przeprowadzanie konsultacji z mieszkańcami gminy i powierzył gminie określenie ich zasad, to nie można przyjąć, że inicjatywa uchwałodawcza i sposób jej wykonywania mogła być samoistnie uregulowana w statucie gminy.

z 17 października 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 171/13

Podsumowanie

Statut gminy określa organizację wewnętrzną oraz tryb pracy organów gminy. Rada gminy może uregulować w statucie wszystkie zagadnienia ustrojowe jednostki samorządu terytorialnego, o ile nie naruszają one ustawowych przepisów.

Wyrok opracowała Ewelina Stępień