Uprawnienia jednostek samorządu terytorialnego przed sądami administracyjnymi

Zgodnie z przepisami sądy administracyjne zajmują się nie tylko sprawami rozpoczynanymi na skutek skarg od orzeczenia organów administracji publicznej, wnoszonymi przez niezadowolonych obywateli, przedsiębiorców bądź innych uprawnionych podmiotów. Postępowanie przed sądami administracyjnymi przewiduje sytuacje, w których organ administracji występuje albo w innym charakterze, albo posiada uprawnienia procesowe na równi z obywatelem. Zgodnie z przepisami ustawy kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

● decyzje administracyjne,

● postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;

● postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie

● inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;

● pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach;

● akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;

● akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;

● akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;

● bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-5.

Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Rozstrzygają one spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Jednocześnie nie są one właściwe m.in. w sprawach wynikających z nadrzędności i podległości organizacyjnej w stosunkach między organami administracji publicznej.

Przepisy Konstytucji RP w art. 165 przesądzają o sądowej ochronie samodzielność jednostek organizacyjnych samorządu terytorialnego. W konsekwencji spory kompetencyjne między organami samorządu terytorialnego i administracji rządowej są rozstrzygane przez sądy administracyjne (art. 166 ust. 3 Konstytucji RP). Z kolei rozstrzyganie sporów między centralnymi konstytucyjnymi organami państwa należy z kolei do właściwości Trybunału Konstytucyjnego (art. 189 Konstytucji RP).

Zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego organy administracji publicznej powinny z urzędu przestrzegać swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Oznacza to, że organ, który uzna się za niewłaściwy dla rozstrzygnięcia sprawy, powinien przekazać ją zgodnie z właściwością innemu organowi. Zdarzają się jednak i takie sytuacje, gdy żaden z organów nie chce się uznać za właściwy. Powstaje spór kompetencyjny. Przepisy jasno wskazują, kto rozstrzyga spór kompetencyjny między poszczególnymi rodzajami organów. Rozstrzyganie sporów kompetencyjnych powierzono także sądom administracyjnym. Zgodnie z przepisami prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

W postanowieniu z 22 grudnia 2008 r. w sprawie sygn. akt I OW 98/2008 (ONSAiWSA 2009/6, poz. 105) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że warunkiem koniecznym wystąpienia o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, między organami jednostek samorządu terytorialnego, jest wydanie przez organ administracji ostatecznego postanowienia w trybie art. 65 par. 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Uzasadniając swoje stanowisko, NSA wskazał, że stosownie do art. 4 w związku z art. 15 par. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Może to czynić w odniesieniu do załatwienia konkretnej sprawy, w której dwa organy uznają się jednocześnie za właściwe (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uznaje się za właściwy w sprawie (spór negatywny) i pod warunkiem że jest to sprawa z zakresu administracji publicznej, w której jeden z pozostających w sporze organów jest właściwy. Oznacza to, że nie może być uznana za spór o właściwość (kompetencyjny) ani sytuacja, w której chodzi o wykładnię prawa w odniesieniu do konkretnej sprawy, ani też żądanie wskazania organu właściwego, gdy sprawa nie została skutecznie przekazana do innego organu administracji publicznej w trybie art. 65 par. 1 k.p.a. przez organ, który uznał się za niewłaściwy. Zgodnie z art. 65 par. 1 k.p.a. przekazanie sprawy do organu właściwego następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Przez spór kompetencyjny należy rozumieć sytuację prawną, w jakiej co do zakresu działania organu administracji publicznej zachodzi rozbieżność poglądów. W konsekwencji negatywny spór kompetencyjny nie występuje w każdym przypadku rozbieżności poglądów między organami administracji publicznej co do ich właściwości do załatwienia sprawy administracyjnej, lecz tylko wówczas, gdy postanowienie o przekazaniu sprawy do innego organu (właściwego) zostało utrzymane w mocy w postępowaniu zażaleniowym albo stało się ostateczne wskutek upływu terminu wniesienia zażalenia. Jedynie w takim wypadku można uznać, że konkretne podanie w danej sprawie administracyjnej zostało skutecznie przekazane do innego organu administracji. Ostateczne postanowienie o przekazaniu sprawy, jeżeli nie było zaskarżone do wojewódzkiego sądu administracyjnego, otwiera organowi, któremu sprawa została przekazana, drogę do złożenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego (o właściwość) przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 15 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Złożenie wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość (kompetencyjnego) stwarza w takim wypadku możliwość uchylenia skutków prawnych wynikających z ostatecznego postanowienia o przekazaniu sprawy innemu organowi.

Zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego z wnioskiem o rozpatrzenie sporu przez sąd administracyjny może wystąpić:

● strona,

● organ jednostki samorządu terytorialnego lub inny organ administracji publicznej, pozostający w sporze,

● minister właściwy do spraw administracji publicznej,

● minister właściwy do spraw sprawiedliwości, Prokurator Generalny,

● rzecznik praw obywatelskich.

Do czasu rozstrzygnięcia sporu o właściwość organ administracji publicznej, na którego obszarze wynikła sprawa, podejmuje tylko czynności niecierpiące zwłoki ze względu na interes społeczny lub słuszny interes obywateli i zawiadamia o tym organ właściwy do rozstrzygnięcia sporu. W wyroku z 9 czerwca 1999 r. w sprawie sygn. akt I SAB 41/99 (OSP 2000/6, poz. 86) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w razie powstania negatywnego sporu o właściwość żadnemu z organów będących stroną tego sporu nie można skutecznie zarzucić bezczynności w załatwieniu sprawy, w związku z którą ten spór o właściwość powstał, a skarga wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego w takich okolicznościach podlega oddaleniu jako nieuzasadniona.

● między organami jednostek samorządu terytorialnego, wspólny dla nich organ wyższego stopnia, a w razie braku takiego organu - sąd administracyjny,

● między kierownikami służb, inspekcji i straży administracji zespolonej tego samego powiatu, działających w imieniu własnym lub w imieniu starosty - starosta,

● między organami administracji zespolonej w jednym województwie niewymienionymi w pkt 2 - wojewoda,

● między organami jednostek samorządu terytorialnego w różnych województwach w sprawach należących do zadań z zakresu administracji rządowej - minister właściwy do spraw administracji publicznej,

● między wojewodami oraz organami administracji zespolonej w różnych województwach - minister właściwy do spraw administracji publicznej,

● między wojewodą a organami administracji niezespolonej - minister właściwy do spraw administracji publicznej po porozumieniu z organem sprawującym nadzór nad organem pozostającym w sporze z wojewodą,

● między organami administracji publicznej innymi niż wymienione w pkt 1-4, 6 i 7 - wspólny dla nich organ wyższego stopnia, a w razie braku takiego organu - minister właściwy do spraw administracji publicznej,

● między organami administracji publicznej, gdy jednym z nich jest minister - prezes Rady Ministrów.

Zgodnie z przepisami rozstrzyganie sporów kompetencyjnych należy do wyłącznej kompetencji Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z kolei do ich rozstrzygania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Oznacza to, że wniosek do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu powinien spełniać warunki formalne dla wniosku w postępowaniu sądowym. W związku z tym powinno ono zawierać:

● oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników;

● oznaczenie rodzaju pisma;

● osnowę wniosku lub oświadczenia;

● podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;

● wymienienie załączników.

Gdy pismo strony jest pierwszym pismem w sprawie, powinno ponadto zawierać oznaczenie miejsca zamieszkania, a w razie jego braku - adresu do doręczeń, lub siedziby stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników oraz przedmiotu sprawy, pisma zaś dalsze - sygnaturę akt. Do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa. Równocześnie do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych.

Odpisami mogą być także uwierzytelnione fotokopie bądź uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej. Warto pamiętać, że strona powołująca się w piśmie na dokument obowiązana jest na żądanie sądu złożyć oryginał dokumentu w sądzie jeszcze przed rozprawą.

W przypadku gdy pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jeżeli strona nie uzupełniła lub nie poprawiła pisma w terminie, przewodniczący zarządza pozostawienie pisma bez rozpoznania. Na zarządzenie przysługuje zażalenie. Pismo poprawione lub uzupełnione w terminie wywołuje skutki od dnia jego wniesienia.

Wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego składa się bezpośrednio do sądu.

Wniosek powinien czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto zawierać określenie żądania, jego podstawy i uzasadnienie oraz oznaczenie stron i organów, a także spełniać inne wymagania określone w przepisach szczególnych. Dodatkowo do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego załatwiany jest przez NSA na rozprawie. Sąd wydaje postanowienie, w którym wskazuje na organ właściwy do rozpoznania sprawy.

Zgodnie z przepisami ustawy o samorządzie gminnym zaskarżeniu do sądu administracyjnego podlegają dotyczące gminy i odpowiednio organów związków i porozumień międzygminnych rozstrzygnięcia:

● organu nadzorczego dotyczące gminy,

● prezesa Rady Ministrów, który na wniosek ministra MSWiA może zawiesić organy gminy i ustanowić zarząd komisaryczny,

● prezesa Rady Ministrów o odwołaniu wójta i wyznaczeniu osoby, która do czasu wyboru pełni jego funkcję.

Do złożenia skargi uprawniona jest gmina lub związek międzygminny, których interes prawny, uprawnienie albo kompetencja zostały naruszone. Podstawą do wniesienia skargi jest uchwała lub zarządzenie organu, który podjął uchwałę lub zarządzenie albo którego dotyczy rozstrzygnięcie nadzorcze. Do złożenia skargi na rozstrzygnięcie organu nadzorczego, dotyczące uchwały rady gminy, doręczone po upływie kadencji rady, uprawniona jest rada gminy następnej kadencji w terminie 30 dni od wyboru przewodniczącego rady. Wskazane powyżej akty nadzoru podlegają zaskarżeniu do sądu administracyjnego z powodu niezgodności z prawem w terminie 30 dni od ich doręczenia. Do postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o zaskarżaniu do sądu administracyjnego decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej.

Środkiem nadzoru jest również zarządzenie zastępcze wojewody. Podobno jak pozostałe akty kontrolne wojewody w stosunku do jednostek samorządu terytorialnego podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego z powodu niezgodności z prawem w terminie 30 dni od daty jego doręczenia. Jest kilka sytuacji, w których wojewoda może wydać zarządzenie zastępcze. Są to przede wszystkim sytuacje wynikające z naruszenia przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) bądź radnych gminnych, powiatowych i wojewódzkich przepisów ustawy Ordynacji wyborczej do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz ustawy o bezpośrednim wyborze wójta burmistrza i prezydenta w trakcie trwania kadencji.

Wojewoda wzywa do podjęcia odpowiedniego aktu w terminie 30 dni, jeżeli właściwy organ gminy, powiatu, samorządu województwa wbrew obowiązkowi nie podejmuje uchwały, nie odwołuje ze stanowiska lub nie rozwiązuje umowy o pracę, odpowiednio w przypadku: wygaśnięcia mandatu radnego, obsadzenia mandatu radnego, wygaśnięcia mandatu wójta, odwołania ze stanowiska albo rozwiązania umowy o pracę z zastępcą wójta, sekretarzem gminy, skarbnikiem gminy, kierownikiem jednostki organizacyjnej gminy i osobą zarządzającą lub członkiem organu zarządzającego gminną osobą prawną. W razie bezskutecznego upływu 30-dniowego terminu na podjęcie odpowiednich działań przez samorząd, wojewoda, po powiadomieniu ministra właściwego do spraw administracji publicznej, wydaje zarządzenie zastępcze. Do złożenia skargi na zarządzenie zastępcze uprawniona jest m.in. gmina (powiat, województwo) lub związek międzygminny (związek powiatów), których interes prawny, uprawnienie albo kompetencja zostały naruszone. Podstawą do wniesienia skargi jest uchwała lub zarządzenie organu, który podjął uchwałę lub zarządzenie albo którego dotyczy rozstrzygnięcie nadzorcze.

Zgodnie z jej art. 13 par. 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Środkiem wzruszenia zarządzenia zastępczego jest skarga, która musi spełniać określone wymogi formalne. Nie jest wymagane od przykładowo skarżącej gminy dokładne określenie żądań. Nie musi ona zatem precyzować, czy żąda uchylenia zaskarżonego aktu, czy też stwierdzenia jego nieważności. Co ważne, skarżący nie musi zgodnie z przepisami uzasadniać zarzutów skargi, choć oczywiście uzasadnienie skargi to ten jej element, gdzie skarżący może wskazać wszelkie argumenty przemawiające za zasadnością skargi. Należy również pamiętać, że skargi do sądu administracyjnego I instancji nie wnosi się bezpośrednio do sądu, tylko za pośrednictwem organu, którego działanie są przedmiotem skargi (w przypadku zarządzenia zastępczego do wojewody). Organ ten ma obowiązek przekazać skargę sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie 30 dni od jej wniesienia. Aż do dnia rozpoczęcia rozprawy organ, którego działanie zaskarżono, może w zakresie swojej kompetencji uwzględnić skargę w całości.

Podstawową instytucją obalania prawomocnych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych jest instytucja wznowienia postępowania. Instytucja wznowienia postępowania tworzy prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego, jeżeli zachodzą enumeratywnie wyliczone w ustawie przyczyny wznowienia postępowania.

Zgodnie z art. 270 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w przypadkach przewidzianych w ustawie można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Dopuszczalne jest wznowienie postępowania zarówno gdy postępowanie zostało zakończone wyrokiem, jak i gdy zakończyło się prawomocnym postanowieniem. Niedopuszczalne jest dalsze wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem wydanym na skutek skargi o wznowienie postępowania. Niezależnie od tego, kto wnosi skargę, i od tego, na jakich argumentach skarga jest oparta. Jedyny wyjątek od tej zasady to sytuacja, w której postępowanie zostało zakończone odrzuceniem skargi o wznowienie.

Możliwość wznowienia postępowania przedawnia się po upływie pięciu lat od uprawomocnienia się orzeczenia. Nie dotyczy to sytuacji, gdy strona była pozbawiona możliwości działania lub nie była należycie reprezentowana.

Przyczyny wznowienia postępowania można podzielić na właściwe i tzw. przyczyny restytucyjne. Pierwsza grupa przyczyn obejmuje żądanie wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia. Wznowienie postępowania jest również dopuszczalne, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Można żądać wznowienia podstawie również w takich sytuacjach (przyczyny restytucyjne), jak:

● orzeczenie zostało oparte na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym;

● orzeczenie zostało uzyskane za pomocą przestępstwa (z powodu przestępstwa można żądać wznowienia postępowania jedynie wówczas, gdy czyn został ustalony prawomocnym wyrokiem skazującym, chyba że postępowanie karne nie może być wszczęte lub że zostało umorzone z innych przyczyn niż brak dowodów);

● w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu;

● w razie późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy.

Dodatkowo wznowienia postępowania jest dopuszczalne w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. W takiej sytuacji skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Można żądać wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Wznowienie postępowania jest również możliwe w razie późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy. W tym przypadku przedmiotem rozpoznania przez sąd jest nie tylko zaskarżone orzeczenie, lecz również - z urzędu - inne prawomocne orzeczenia dotyczące tej samej sprawy. Z powodu przestępstwa można żądać wznowienia jedynie wówczas, gdy czyn został ustalony prawomocnym wyrokiem skazującym, chyba że postępowanie karne nie może być wszczęte lub że zostało umorzone z innych przyczyn niż brak dowodów.

Do wznowienia postępowania z przyczyn nieważności właściwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów obu instancji, właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny. Do wznowienia postępowania na innej podstawie właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał w sprawie. Skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Skarga o wznowienie postępowania powinna zawierać:

● warunki dla pisma procesowego,

● oznaczenie zaskarżonego orzeczenia,

● podstawę wznowienia i jej uzasadnienie,

● okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi,

● żądanie o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia.

● wójt, burmistrz, prezydent miasta,

● zastępca wójta (samodzielnie lub z inną osobą upoważnioną przez wójta), jeżeli postępowanie sądowe dotyczy zarządu mieniem gminy,

● kierownicy jednostek organizacyjnych gminy (np. zakłady wodociągowe) w sprawach dotyczących jednostek organizacyjnych,

● pełnomocnik adwokat, radca prawny lub posiadający umocowanie pracownik samorządowy.

W przypadku wznowienia postępowania sąd na posiedzeniu niejawnym bada, czy skarga została wniesiona w terminie oraz czy opiera się na ustawowej przyczynie wznowienia. Na żądanie sądu zgłaszający skargę o wznowienie postępowania obowiązany jest uprawdopodobnić okoliczności stwierdzające zachowanie terminu lub dopuszczalność wznowienia. W przypadku braku okoliczności stwierdzających zachowanie terminu lub dopuszczalność wznowienia sąd odrzuca skargę o wznowieniu postępowania, w przeciwnym razie skargę skieruje do rozpoznania na rozprawie. Na tym etapie sąd orzeka w składzie jednego sędziego. Rozpoznawanie skargi o wznowienie postępowania to rozprawa. Na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca skargę, jeżeli brak ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany. Dopuszczalne jest połączenie badania dopuszczalności wznowienia postępowania z merytorycznym rozpoznaniem sprawy. Takie połączenie zależy od oceny sądu, który może uznać to za celowe i zasadne dla pełnego rozpoznania skargi o wznowienie postępowania.

Wybór jednego ze sposobów rozpoznania sprawy jest przede wszystkim uzależniony od przyczyn, ze względu na które została złożona skarga o wznowienie postępowania. Jeżeli tą podstawą są przyczyny nieważności, to sąd dokonuje ustalenia, czy skarga została wniesiona z zachowaniem terminu i czy jest dopuszczalna. W razie gdy podstawą jest jedna z przyczyn restytucyjnych, bardziej celowe jest połączenie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy, co pozwala na dokładniejsze zbadanie skargi i sprawy wznowienia postępowania. Przy takim połączeniu, jeżeli sąd stwierdzi niedopuszczalność wznowienia postępowania, kończy je postanowieniem o odrzuceniu skargi.

Zgodnie z przepisami sąd rozpoznaje sprawę w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia. Granice zatem postępowania rozpoznawczego zakreślają podstawy wznowienia. Nie jest dopuszczalne wystąpienie poza nie. Postępowanie rozpoznawcze prowadzone jest na rozprawie w składzie trzech sędziów.

W razie uwzględnienia skargi sąd może: zmienić zaskarżony wyrok (np. wyrok o oddaleniu skargi zmienia, uchylając zaskarżony akt organu administracji publicznej). Sąd może również uchylić wyrok i w zależności od poczynionych ustaleń odrzucić skargę (np. gdy była niedopuszczalna) lub umorzyć postępowanie (np. gdy sąd nie uwzględnił cofnięcia skargi). Jeżeli przyczyną wznowienia postępowania było wykrycie prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy, sąd uchyla jedno z orzeczeń, utrzymując w mocy inne prawomocne orzeczenie, albo uchyla wszystkie prawomocne orzeczenia dotyczące tej samej sprawy i orzeka co do istoty sprawy albo przekazuje sprawę właściwemu wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu do rozpoznania i rozstrzygnięcia o tej sprawie.

W przypadku nieuwzględnienia skargi o wznowienie postępowania sąd wyrokiem orzeka o oddaleniu, gdy po rozpoznaniu skargi o wznowienie stwierdził jej niezasadność. Postępowanie może również zakończyć się podjęciem postanowienia o odrzuceniu skargi, w razie gdy sąd połączył badanie dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania z rozpoznaniem sprawy i w tej fazie stwierdził niedopuszczalność skargi. Od orzeczeń wojewódzkiego sądu administracyjnego służy skarga kasacyjna. Postępowanie w sprawie wznowienia postępowania jest postępowaniem przed I instancją, chyba że postępowanie prowadzi Naczelny Sąd Administracyjny.

@RY1@i02/2009/254/i02.2009.254.092.0005.001.jpg@RY2@

Wzór wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego

Podobnie jak w pozostałych procedurach sądowych, tak i w postępowaniu administracyjnym rolą postępowania mediacyjnego jest doprowadzenie do załatwienia sporu w sposób ugodowy. Jest to możliwe również po tym, jak sprawa trafia do sądu. Także wtedy spór może zostać załatwiony bez konieczności przeprowadzania rozprawy.

Zgodnie z przepisami ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi na wniosek skarżącego lub organu, złożony przed wyznaczeniem rozprawy, może być przeprowadzone postępowanie mediacyjne, którego celem jest wyjaśnienie i rozważenie okoliczności faktycznych i prawnych sprawy oraz przyjęcie przez strony ustaleń co do sposobu jej załatwienia w granicach obowiązującego prawa. Równocześnie postępowanie mediacyjne może być prowadzone mimo braku wniosku stron o przeprowadzenie takiego postępowania. Prowadzi je sędzia lub referendarz sądowy wyznaczony przez przewodniczącego wydziału, zaś samo posiedzenie mediacyjne odbywa się z udziałem stron. Z przebiegu posiedzenia mediacyjnego spisuje się protokół, w którym zamieszcza się stanowiska stron, a w szczególności dokonane przez strony ustalenia co do sposobu załatwienia sprawy. Protokół podpisuje prowadzący postępowanie mediacyjne oraz strony. Na podstawie ustaleń dokonanych w postępowaniu mediacyjnym, organ uchyla lub zmienia zaskarżony akt albo wykonuje lub podejmuje inną czynność stosownie do okoliczności sprawy w zakresie swojej właściwości i kompetencji. Jeżeli strony nie dokonają ustaleń co do sposobu załatwienia sprawy, podlega ona rozpoznaniu przez sąd. Należy wskazać, że na akt wydany na podstawie wskazanych wyżej ustaleń można wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 30 dni od doręczenia aktu albo wykonania lub podjęcia czynności. Skargę sąd rozpoznaje łącznie ze skargą wniesioną w sprawie na akt lub czynność, w której przeprowadzono postępowanie mediacyjne.

Postępowanie uproszczone, tak samo jak mediacja, ma pozwolić na szybkie załatwienie spraw. Zgodnie z przepisami sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania. Sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego. Jednocześnie sąd rozpoznający sprawę w trybie uproszczonym może przekazać sprawę do rozpoznania na rozprawie.

Wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym może złożyć zarówno organ administracji, jak i skarżący, z tym zastrzeżeniem, że w obu przypadkach do jego przeprowadzenia konieczna jest zgoda strony przeciwnej. Jeżeli to skarżący, obywatel występuje z wnioskiem o przeprowadzenie postępowania uproszczonego - organ administracji ma prawo do żądania przeprowadzenia rozprawy. Organ administracji ma na to 14 dni od doręczenia skargi wraz z wnioskiem o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego. Sąd rozpoznający sprawę w trybie uproszczonym może przekazać sprawę do rozpoznania na rozprawie.

Do reprezentowania gminy na zewnątrz uprawniony jest wójt, odpowiednio burmistrz, prezydent. Tylko on może upoważnić inne osoby do reprezentowania gminy na zewnątrz. Należy również pamiętać, że zdolność procesowa gminy do wniesienia skargi nie jest tożsama z reprezentacją gminy w postępowaniu przed sądem. Zgodnie z przepisami ustawy o samorządzie gminnym wójt, burmistrz lub prezydent miasta kieruje bieżącymi sprawami gminy oraz reprezentuje ją na zewnątrz. To właśnie szef gminy posiada status reprezentanta gminy przed sądem. Jeżeli postępowanie sądowe dotyczy zarządu mieniem gminy, oświadczenia woli oprócz wójta może także składać działający na podstawie jego upoważnienia zastępca wójta (samodzielnie albo wraz z inną upoważnioną przez wójta osobą). Powyższych zasad nie mogą zmienić postanowienia statutów. Oczywiście regułą jest, że gminę przed sądem reprezentuje jej pełnomocnik, najczęściej adwokat lub radca prawny. Pełnomocnikiem może także być pracownik samorządowy, który ma stosowne umocowanie. Dlatego z punktu widzenia procesu cywilnego najistotniejsza jest kwestia właściwego umocowania pełnomocnika. Jednym z wyjątków od zasady, że gminę na zewnątrz reprezentuje wójt, jest art. 47 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, zgodnie z którym kierownicy jednostek organizacyjnych gminy nieposiadających osobowości prawnej, działają jednoosobowo na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez wójta. Przepis ten w praktyce ma bardzo duże znaczenie, ponieważ wiele zadań gmin jest realizowanych za pośrednictwem tego rodzaju jednostek organizacyjnych.

Zakres obowiązków kierownika jednostki określany jest w akcie nawiązania stosunku pracy, jak również może być kształtowany aktami prawa miejscowego oraz innymi aktami organów gminy. Artykuł 47 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym dotyczy upoważnienia do czynności podejmowanych w sferze prawa cywilnego. Ponadto pełnomocnictwo to obejmuje umocowanie do podejmowania czynności zarządu, w tym obejmujące bieżące funkcjonowanie jednostki i wykonywanie zadań statutowych. Z kolei udzielone na podstawie tego przepisu pełnomocnictwo jest podstawą reprezentowania gminy w postępowaniu sądowym, jak również udzielania pełnomocnictwa procesowego adwokatowi lub radcy prawnemu przez kierownika gminnej jednostki organizacyjnej.

Należy pamiętać, że od uiszczenia kosztów postępowania sądowadministracynego uzależnione jest nadanie biegu sprawie. Żaden przepis nie zwalnia jednostek samorządu terytorialnego z ponoszenia kosztów postępowania. Brak opłacenia pisma lub wniosku w odpowiednim terminie skutkuje zwrotem pisma. Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Dotyczy to wszelkiego rodzaju skarg, w tym skarg kasacyjnych, zażalenia oraz skarg o wznowienie postępowania.

Zgodnie z ustawą o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Opłatę taką można wnieść poprzez uiszczenie odpowiedniej kwoty w kasie właściwego sądu administracyjnego bądź też poprzez wpłacenie jej na konto sądu administracyjnego.

W toku badania warunków formalnych danego pisma sąd bada prawidłowość wniesionej opłaty. W przypadku gdy pismo składa sama strona, sąd wzywa ją do jego opłacenia w prawidłowej wysokości. W sytuacji wniesienia pisma przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcę prawnego) nieprawidłowe jego opłacenie bądź nieopłacenie pisma w ogóle powoduje pozostawienie go bez rozpoznania lub podlega ono odrzuceniu w przypadku, gdy pismo podlega opłacie stałej.

Strona postępowania opłaca wpis stosunkowy lub stały. Wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne. W innych sprawach pobiera się wpis stały. Sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od:

● pisma odrzuconego lub cofniętego, jeżeli odrzucenie lub cofnięcie nastąpiło przed wysłaniem odpisu skargi - organowi, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, a także odpisu środka odwoławczego albo skargi o wznowienie postępowania innym stronom,

● zażalenia na postanowienie w przedmiocie ukarania grzywną, jeżeli zażalenie zostało uwzględnione;

● połowę wpisu od pisma cofniętego przed rozpoczęciem posiedzenia, na które sprawa została skierowana, z tym że posiedzenie mediacyjne nie wyłącza zwrotu.

Wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności w sprawach skarg na akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego wynosi 300 zł.

Wpis od skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz od skargi o wznowienie postępowania wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł.

Przy uiszczaniu wpisu należy wskazać tytuł wpłaty, rodzaj pisma, od którego wpis jest uiszczany, oraz sygnaturę akt sądowych. Dotyczy to zarówno wpłaty gotówką do kasy właściwego sądu administracyjnego, jak i na rachunek bankowy tego sądu.

Szczegółowe zasady ponoszenia wpisu określa rozporządzenie Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.).

Zgodnie z przepisami strona obowiązana jest również do ponoszenia opłat kancelaryjnych za stwierdzenie prawomocności oraz wydanie odpisów, zaświadczeń, wyciągów i innych dokumentów na podstawie akt.

Organ administracji publicznej, kwestionując swoją właściwość do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, jest uprawniony do wystąpienia o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego w rozumieniu art. 22 par. 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.). Przesłanką powstania takiego sporu jest przekazanie sprawy do organu właściwego w formie postanowienia w trybie art. 65 par. 1 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.).

Spory związane z rozpatrywaniem skarg i wniosków w trybie art. 221 i następne k.p.a. nie mogą być zakwalifikowane jako spory kompetencyjne w znaczeniu procesowym.

gp@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.).

Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 ze zm.).

Ustawa z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. nr 43, poz. 296 ze zm.).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.).