Spór o udzielanie azylu wkroczył do sądów. Pierwsze wyroki w sprawie rządowych przepisów

Kiedy jesienią 2024 r. rząd przymierzał się do ograniczenia prawa do składania wniosków o ochronę międzynarodową, ze strony organizacji pozarządowych podniosły się głosy o naruszeniu konstytucji oraz prawa międzynarodowego. Jego filarem jest bowiem tzw. zasada non-refoulement, która zabrania odsyłania uchodźców do państw pochodzenia, gdzie groziłoby im prześladowanie lub gdzie istniałoby ryzyko wydalenia do kraju, w którym ich prawa zostałyby poważnie naruszone. Zawarta jest ona w szeregu aktów prawnych, m.in. w art. 33 ust. 1 konwencji genewskiej, art. 9 ust. 2 karty praw podstawowych UE, a także w kodeksie granicznym Schengen oraz unijnych dyrektywach powrotowej oraz proceduralnej.

W kwestii naruszeń konstytucji wskazywano nie tylko na art. 56, w którym mowa o prawie do azylu, ale również na art. 31 ust. 3, zgodnie z którym ograniczenie wolności i praw może być ustanawiane tylko w aktach ustawowych. Taki pogląd podzielały też wcześniej sądy. "W rozporządzeniu powinny być zamieszczane jedynie przepisy o charakterze technicznym, niemające zasadniczego znaczenia z punktu widzenia praw lub wolności jednostki" – stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w wyroku z 27 października 2020 r. (sygn. akt II SA/Op 219/20). Zasadę tę łamało jednak rozporządzenie z 27 marca 2025 r. w sprawie czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej (Dz.U. z 2025 r. poz. 390).