Nowe uprawnienia i ułatwienia dla doradców podatkowych

Doradcy podatkowi na mocy nowelizacji ustawy mogą świadczyć nowe usługi. Dotyczy to w szczególności spraw celnych i egzekucji administracyjnej. Nowelizacja zrównuje także w pewnym zakresie zawód doradcy podatkowego z zawodami prawniczymi. Świadczy o tym choćby zrównanie ochrony tajemnicy zawodowej doradców z ochroną tajemnic zawodowej radców prawnych, adwokatów i innych zawodów regulowanych, o których mowa w art. 180 par. 2 kodeksu postępowania karnego. Zmienione przepisy ułatwiają ponadto pracę doradcom oraz likwidują różnego rodzaju sankcje.

Zakres czynności doradztwa podatkowego jest ściśle określony w art. 2 ust. 1 ustawy o doradztwie podatkowym. Czynności te, wykonywane odpłatnie, są tym samym zastrzeżone dla osób mających określone uprawnienia. Do osób tych należą w pierwszej kolejności doradcy podatkowi i firmy uprawnione do świadczenia usług doradztwa podatkowego, a także adwokaci i radcowie prawni oraz w ograniczonym zakresie biegli rewidenci. Osoby usługowo prowadzące księgi rachunkowe mogą natomiast podejmować czynności, które wynikają z ustawy o rachunkowości.

Zakres czynności doradczych został rozszerzony o udzielanie podatnikom, płatnikom i inkasentom, na ich zlecenie lub na ich rzecz, porad, opinii i wyjaśnień z zakresu ich obowiązków celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami. Doradcy, co również jest nowością, mogą także reprezentować podatników, płatników i inkasentów w postępowaniu przed organami administracji publicznej i w zakresie sądowej kontroli decyzji, postanowień i innych aktów administracyjnych w sprawach celnych i egzekucji administracyjnej.

W związku z przyznaniem doradcom prawa do wykonywania czynności w zakresie obowiązków celnych i w sprawach egzekucji administracyjnej zmieniony został także art. 41 ustawy o doradztwie, który dotyczy pełnomocnictw.

Zgodnie z ust. 1 w postępowaniu przed organami administracji publicznej w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami pełnomocnikiem podatnika, płatnika, inkasenta oraz osób, o których mowa w art. 2 ust. 1a (chodzi o osoby trzecie odpowiedzialne za zaległości podatkowe oraz następców prawnych podatników, płatników lub inkasentów), może być również doradca podatkowy. Jak stanowi ust. 2, doradca jest też uprawniony do występowania w charakterze pełnomocnika w postępowaniu w zakresie sądowej kontroli decyzji, postanowień i innych aktów administracyjnych dotyczących spraw podatkowych, celnych oraz egzekucji administracyjnej.

Wynagrodzenie za czynności doradcy w postępowaniu przed sądami ma określić minister sprawiedliwości. Zgodnie bowiem z art. 41a ust. 2 ustawy minister sprawiedliwości po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Doradców Podatkowych określi w drodze rozporządzenia wynagrodzenie za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu w zakresie sądowej kontroli decyzji, postanowień i innych aktów administracyjnych w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami, stanowiące podstawę do zasądzenia przez sąd kosztów zastępstwa prawnego, mając na względzie rodzaj i zawiłość sprawy oraz wymagany nakład pracy doradcy podatkowego.

Przypomnijmy też, że od niedawna doradca podatkowy może sam uwierzytelnić odpis udzielonego mu pełnomocnictwa. Ma też prawo sporządzania poświadczeń odpisów dokumentów za zgodność z okazanym oryginałem w zakresie określonym odrębnymi przepisami.

Nowym uprawnieniem jest natomiast prawo do udzielania dalszego pełnomocnictwa (substytucji) innemu doradcy podatkowemu, adwokatowi lub radcy prawnemu.

Nowe brzmienie zakresu czynności doradztwa podatkowego spowodowało konieczność dookreślenia, jakie czynności mogą podejmować biegli rewidenci. Zgodnie z art. 3 pkt 3 ustawy o doradztwie biegli rewidenci nie mogą reprezentować podatników, płatników i inkasentów w postępowaniu przed organami administracji publicznej i w zakresie sądowej kontroli decyzji, postanowień i innych aktów administracyjnych w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami.

Prawa do reprezentowania podatników, płatników i inkasentów w postępowaniach nie mają także podmioty uprawnione do wykonywania doradztwa podatkowego, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy. Chodzi zatem o:

1) organizacje zawodowe posiadające osobowość prawną, spółdzielnie, stowarzyszenia lub izby gospodarcze, jeżeli przedmiotem ich działalności statutowej jest również doradztwo podatkowe świadczone wyłącznie na rzecz ich członków;

2) podmioty uprawnione na podstawie odrębnych przepisów do badania sprawozdań finansowych;

3) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjne, które spełniają łącznie następujące warunki:

a) większość członków zarządu stanowią doradcy podatkowi, a jeżeli zarząd składa się z nie więcej niż 2 osób, to jedna z nich jest doradcą podatkowym,

b) większość głosów w zgromadzeniu wspólników (akcjonariuszy) oraz w organach nadzoru przysługuje doradcom podatkowym,

c) w spółce akcyjnej wydawane są wyłącznie akcje imienne,

d) zbycie akcji lub udziałów albo ustanowienie na nich zastawu wymaga zezwolenia udzielonego przez zarząd spółki.

Przepisy obowiązujące przed nowelizacją nie ograniczały prawa powyższych podmiotów do określonych czynności doradczych. Należy jednak wyjaśnić, że przed zmianą do zakresu czynności doradztwa podatkowego nie zaliczano reprezentowania podatników, płatników i inkasentów w postępowaniach przed organami oraz sądami.

Nowością, którą niesie zmiana ustawy, jest możliwość prowadzenia działalności gospodarczej lub zatrudnienia przez doradców. Jak stanowi bowiem art. 31 ust. 1 ustawy, doradca podatkowy wykonujący ten zawód może prowadzić działalność gospodarczą lub być zatrudniony, jeżeli jej wykonywanie lub to zatrudnienie:

1) nie powoduje konfliktu interesów i niezgodności między poszczególnymi rodzajami działalności lub zatrudnienia;

2) nie narusza niezależności i bezstronności doradcy podatkowego;

3) nie pozostaje w sprzeczności z zasadami etyki zawodowej doradcy podatkowego.

Prowadzenie działalności lub zatrudnienie jest więc ograniczone.

Doradca, który zdecyduje się na prowadzenie działalności, jest zobowiązany do pisemnego zawiadomienia Krajowej Rady Doradców Podatkowych o rozpoczęciu prowadzenia działalności gospodarczej lub zatrudnienia wykraczających poza zakres czynności określonych w art. 2, z podaniem rodzajów prowadzonej działalności lub rodzajów zatrudnienia, oraz o wszelkich zmianach dotyczących zakresu tej działalności lub tego zatrudnienia, w terminie 30 dni, odpowiednio od dnia rozpoczęcia jej prowadzenia, rozpoczęcia zatrudnienia lub zaistnienia zmian.

Nowelizacja przewiduje jednak pewne wyłączenie.

Zgodnie z art. 33 ustawy doradca podatkowy nie może prowadzić spraw podatnika, płatnika i inkasenta, jeżeli małżonek tego doradcy jest zatrudniony w organie podatkowym, organie celnym, organie kontroli skarbowej lub w Ministerstwie Finansów na stanowisku, na którym wykonuje obowiązki w zakresie przygotowywania rozstrzygnięć w sprawach związanych z ustalaniem lub określaniem zobowiązań podatkowych lub celnych lub poborem podatków lub ceł od tego podatnika, płatnika i inkasenta.

Biorąc pod uwagę ten przepis, należy uznać, że w sytuacji gdy do obowiązków małżonka doradcy podatkowego nie należy przygotowywanie rozstrzygnięć w sprawach związanych z ustalaniem lub określaniem zobowiązań podatkowych lub celnych lub pobór podatków lub ceł dotyczących podatnika, płatnika i inkasenta, który zwrócił się do doradcy podatkowego o pomoc, to doradca może świadczyć na jego rzecz usługi.

Przepis dotyczy więc sytuacji, w której doszłoby do konfliktu interesów. Doradca w takiej sytuacji musi więc odmówić pomocy podatnikowi, płatnikowi lub inkasentowi, którego rozliczeniami w urzędzie zajmuje się małżonek.

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 43 ust. 1 ustawy, w razie wyrządzenia szkody przy wykonywaniu czynności doradztwa podatkowego, doradca oraz osoby, z pomocą których czynności te wykonuje lub którym powierza ich wykonanie, ponoszą odpowiedzialność za szkodę na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Zmiana wynikająca z tego przepisu polega na tym, że doradca nie ponosi z odpowiedzialności z kodeksu cywilnego za usługi dodatkowe. Dotychczas zakres odpowiedzialności określony w art. 43 ust. 1 obejmował bowiem nie tylko usługi doradcze, ale również usługi dodatkowe określone w art. 34 ust. 2 - 4 ustawy. Zgodnie z tym przepisem doradca wykonujący ten zawód może prowadzić działalność naukowo-dydaktyczną i szkoleniową, a także:

1) wydawniczą,

2) polegającą na świadczeniu usług informatycznych oraz organizacji i zarządzania

- w zakresie doradztwa podatkowego i rachunkowości.

Doradca wykonujący zawód może również: prowadzić działalność w zakresie prowadzenia ksiąg rachunkowych, świadczyć usługi doradztwa lub prowadzić rozliczenia w zakresie innych zobowiązań publicznoprawnych, a także wykonywać doradztwo prawne, ekonomiczne, finansowe oraz usługi w zakresie rzeczoznawstwa, jeżeli ma uprawnienia lub kwalifikacje określone w odrębnych przepisach.

Doradcy podatkowi mają również obowiązek posiadania ubezpieczenia OC. Dotychczas przepisy przewidywały bardzo surową sankcję za niedopełnienie tego obowiązku. Doradca, których spóźnił się z opłaceniem składek ubezpieczeniowych, podlegał bowiem skreśleniu z listy doradców, a więc tracił uprawnienia.

Nowelizacja likwiduje jednak tę dotkliwą sankcję. Nie oznacza to jednak, że doradcy, którzy nie posiadają ważnego ubezpieczenia OC, są bezkarni. Zgodnie z nowym art. 44b ust. 1 ustawy w przypadku niedopełnienia obowiązku ubezpieczenia w okresie braku ochrony ubezpieczeniowej doradca podatkowy nie może wykonywać czynności doradztwa podatkowego, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy. Z kolei jak wynika z art. 64 ust. 1a pkt 3 ustawy, za niedopełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia doradcy ponoszą odpowiedzialność dyscyplinarną.

Oznacza to, że doradca, który zapomniał o ubezpieczeniu, może świadczyć usługi dopiero po uzupełnieniu tego braku. Jednocześnie jeśli okaże się, że doradca nie ma ważnego ubezpieczenia, zostanie wszczęte wobec niego postępowanie dyscyplinarne.

Wyjaśnijmy, że zgodnie z art. 46a ust. 1 ustawy do przeprowadzania kontroli spełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia są uprawnieni minister finansów oraz Krajowa Rada Doradców Podatkowych. Jak wynika z dalszej części przepisu, spełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia ustala się na podstawie polisy lub innego dokumentu ubezpieczenia, potwierdzającego zawarcie umowy tego ubezpieczenia, wystawionego przez zakład ubezpieczeń.

Ponadto minister finansów nadzoruje wykonywanie przez Krajową Radę zadań dotyczących kontroli obowiązku ubezpieczenia. Krajowa Rada natomiast jest zobowiązana do składania ministrowi raz w roku, w terminie do 15 marca, sprawozdań z kontroli przeprowadzonych w poprzednim roku kalendarzowym.

Na rynku ubezpieczeniowym istnieją jednak rozwiązania, które pozwalają doradcom objąć zakresem ubezpieczenia OC również okres wcześniejszy. Taka polisa może być więc dobrym rozwiązaniem dla doradców, którzy nie dopełnią obowiązku ubezpieczenia.

Doradcy podatkowi stoczyli prawdziwy bój o wzmocnienie tajemnicy zawodowej. Istniejące początkowo w projekcie ustawy przepisy, a następnie usunięte, udało się przywrócić na etapie prac parlamentarnych. Jak wskazywali doradcy podatkowi, wzmocnienie tajemnicy związane było m.in. z wprowadzeniem możliwości tworzenia przez doradców spółek multidyscyplinarnych, m.in. z radcami prawnymi i adwokatami. Chodziło też o właściwą ochronę danych przekazywanych doradcom przez klientów.

W przypadku gdyby nie udało się wzmocnić tajemnicy zawodowej doradców tworzących spółkę multidyscyplinarną, klient, który zwróciłby się o pomoc do radcy prawnego, byłby lepiej chroniony niż w przypadku, gdyby zwrócił się o pomoc do doradcy podatkowego. Na szczęście dla doradców i ich klientów zmiana w kodeksie postępowania karnego została wprowadzona.

Przepis art. 180 par. 2 kodeksu stanowi, że osoby obowiązane do zachowania tajemnicy notarialnej, adwokackiej, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lekarskiej lub dziennikarskiej mogą być przesłuchiwane co do faktów objętych tą tajemnicą tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości, a okoliczność nie może być ustalona na podstawie innego dowodu. W postępowaniu przygotowawczym w przedmiocie przesłuchania lub zezwolenia na przesłuchanie decyduje sąd na posiedzeniu bez udziału stron, w terminie nie dłuższym niż 7 dni od daty doręczenia wniosku prokuratora. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.

Przypomnijmy, że wcześniej doradcę podatkowego z tajemnicy mógł zwolnić prokurator, a doradcy nie przysługiwało nawet prawo złożenia zażalenia na jego decyzję.

1) udzielanie podatnikom, płatnikom i inkasentom, na ich zlecenie lub na ich rzecz, porad, opinii i wyjaśnień z zakresu ich obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami;

2) prowadzenie, w imieniu i na rzecz podatników, płatników i inkasentów, ksiąg podatkowych i innych ewidencji do celów podatkowych oraz udzielanie im pomocy w tym zakresie;

3) sporządzanie, w imieniu i na rzecz podatników, płatników i inkasentów, zeznań i deklaracji podatkowych lub udzielanie im pomocy w tym zakresie;

4) reprezentowanie podatników, płatników i inkasentów w postępowaniu przed organami administracji publicznej i w zakresie sądowej kontroli decyzji, postanowień i innych aktów administracyjnych w sprawach wymienionych w pkt 1.

Doradcy podatkowi, którzy zostali skreśleni z listy z powodu przekroczenia pięcioletniego terminu zawieszenia działalności, mogą ubiegać się o ponowny wpis na listę. Muszą oni w ciągu trzech miesięcy, licząc od 7 sierpnia (dzień wejścia w życie nowelizacji ustawy), złożyć wniosek o ponowny wpis do Krajowej Rady Doradców Podatkowych

Łukasz Zalewski

lukasz.zalewski@infor.pl