Nasze firmy muszą zwrócić uwagę na prawo zmian klimatycznych

Climate change law - po polsku wydaje się, że najlepszym odpowiednikiem będzie prawo zmian klimatycznych - to dziedzina zajmująca się wszystkimi prawnymi aspektami walki z globalnym ociepleniem i adaptacji do jego skutków. Trend do wyodrębniania climate change jako osobnej gałęzi prawa pojawił się stosunkowo niedawno - w pierwszej kolejności w firmach prawniczych w Stanach Zjednoczonych, co jest interesujące, zważywszy na małe zaangażowanie tego kraju w inicjatywy mające prowadzić do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych.

Oczywiście w szerokim sensie tak jest - taka zresztą wykładnia pojęcia "środowisko", która obejmuje również klimat, dała Unii Europejskiej kompetencję do regulowania kwestii emisji CO₂. Można tu przypomnieć, że dopiero traktat lizboński przyznał Unii Europejskiej wyraźną kompetencję do przyjmowania środków zmierzających do walki ze zmianami klimatycznymi, wcześniej taka kompetencja była wywodzona właśnie z uprawnień w zakresie ochrony środowiska. Jednak z wielu względów praca prawnika zajmującego się klasycznym prawem ochrony środowiska różni się od praktyki w zakresie climate change. Przede wszystkim trzeba zwrócić uwagę, że praca prawnika i praktyka w obszarze climate change ma charakter multidyscyplinarny i przekrojowy, obejmuje nie tylko doradztwo regulacyjne, ale także w szczególności pracę transakcyjną - np. przy tworzeniu umów na zakup uprawnień do emisji czy wdrażaniu projektów typu Joint Implementation lub Clean Development Mechanism. Do prawników o tej specjalizacji kierowane są również pytania z zakresu np. pomocy publicznej czy obowiązków informacyjnych spółek notowanych na giełdach - o ile wynikają one na tle regulacji climate change. Nierzadko kompetentna obsługa prawna wymaga współpracy prawnika zajmującego się climate change i prawnika o komplementarnej specjalizacji, co bardzo dobrze sprawdza się w dużych kancelariach oferujących kompleksowe doradztwo.

Z uwagi na specyfikę prawa zmian klimatycznych doradztwo w tej dziedzinie często ma charakter strategiczny i polega na rekomendowaniu kierunków, w jakich powinna podążać regulacja, i możliwych do zastosowania instrumentów prawnych, z czym często związana jest konieczność kontaktu z regulatorem.

W różnych jurysdykcjach znaczenie odgrywają odmienne aspekty prawa zmian klimatycznych w zależności od lokalnych uwarunkowań. Dla Polski faktycznie regulacje w zakresie handlu emisjami, a w szczególności przydziały darmowych uprawnień w ramach systemu wspólnotowego, mają ekonomicznie największą wagę z uwagi na energochłonność naszego przemysłu i wysoki poziom emisji gazów cieplarnianych wynikający z gospodarki opartej na węglu. Niestety polscy przedsiębiorcy nie wykazywali większego zainteresowania korzystaniem z mechanizmów rynkowych w ramach protokołu z Kioto, pozwalających na bilansowanie własnych emisji ekologicznymi przedsięwzięciami realizowanymi w krajach rozwijających się. Zawsze było to dla mnie zastanawiające, zważywszy na dużą aktywność biznesową polskich inwestorów w takich krajach jak np. Chiny. Mam nadzieję, że jeśli uda się osiągnąć międzynarodowe porozumienie zastępujące protokół z Kioto, polscy przedsiębiorcy będą mieli powtórną okazję docenić rolę tych mechanizmów.

Są kraje, w których istotną rolę w ramach praktyki climate change odgrywają sprawy sporne, np. o odszkodowania za straty poniesione w wyniku postępujących zmian klimatycznych. Do takich krajów należą Stany Zjednoczone, a inicjatorami postępowań są często małe państwa wyspiarskie, bezpośrednio zagrożone globalnym ociepleniem i wzrostem poziomu mórz. Reprezentowanie tych krajów uważane jest przez zachodnich prawników za bardzo prestiżowe i chętnie prowadzone nawet pro bono. Do legendy przeszły sytuacje, kiedy w trakcie międzynarodowych szczytów klimatycznych w imieniu tych mało znanych państw głos zabierali najbardziej renomowani adwokaci nowojorscy i waszyngtońscy.

Tak niestety potoczyła się polityka, a powtórką tej sytuacji były niedawne losy amerykańskiej ustawy federalnej mającej wprowadzić w USA system handlu emisjami na wzór europejskiego, tylko o wiele bardziej złożony - projekt ustawy liczy ponad 1200 stron! Niestety z uwagi na zmianę układu sił w Senacie ustawa najprawdopodobniej nieprędko wejdzie w życie. Coraz większe znaczenie odgrywają jednak inicjatywy stanowe, wśród których prym wiedzie Kalifornia. Od 1 stycznia 2012 r. wprowadza ona własny system handlu emisjami. Już trwają pierwsze przymiarki i rozmowy na temat możliwości połączenia systemu kalifornijskiego z europejskim. To byłoby duże wyzwanie dla prawników po obu stronach oceanu, czego skutkiem jest rosnące zainteresowanie regulacjami UE w Stanach, o czym miałam okazję się przekonać w kwietniu tego roku w czasie mojego wykładu gościnnego na temat EU ETS na Harvardzie, gdzie spotkałam się z amerykańskimi studentami doskonale zorientowanymi w naszym europejskim systemie handlu emisjami.

Przede wszystkim są to firmy z sektorów objętych europejskim systemem handlu emisjami, a także skupiające je organizacje branżowe, przy czym najbardziej aktywna jest energetyka zawodowa, co - jak już widać - przekłada się na lepsze zabezpieczenie jej interesów, jeśli chodzi o przydziały darmowych uprawnień w nadchodzących latach. O porady zwracają się również instytucje finansowe czy fundusze inwestycyjne, które chcą poznać ryzyko regulacyjne związane z danym sektorem. Nierzadko zdarza się także, że doradzamy polskiemu rządowi, przede wszystkim w procesie implementacji aktów prawa wspólnotowego do prawa krajowego. Według naszych przewidywań rola praktyki climate change w Polsce będzie rosła z uwagi na długą drogę, jaka dzieli nasz kraj od przestawienia się na gospodarkę niskoemisyjną, i w związku z tym jest w Polsce miejsce na specjalistów zajmujących się głównie, jeśli nie wyłączenie, prawem zmian klimatycznych.

Climate change to nowa dziedzina prawa, wyodrębniona z prawa ochrony środowiska, której przedmiotem są krajowe i międzynarodowe regulacje poświęcone walce z globalnym ociepleniem. Unia Europejska rozpoczęła prowadzenie skoordynowanej polityki w zakresie zmian klimatycznych w roku 2000. W 2005 r. zaczął funkcjonować Europejski System Handlu Emisjami (EU ETS), w ramach którego przedsiębiorstwom z branż wysokoemisyjnych przydziela się stale malejącą liczbę bezpłatnych uprawnień do emisji.

@RY1@i02/2011/101/i02.2011.101.167.0002.001.jpg@RY2@

Fot. Wojciech Górski

senior associate w międzynarodowej kancelarii CMS Cameron McKenna, w której zajmuje się prawem zmian klimatycznych. Jest adwokatem amerykańskim (uprawnienia ze stanu Nowy Jork), absolwentką Uniwersytetu Jagiellońskiego i Harvard Law School, nagrodzoną Gammon Fellowship for Academic Excellence. Jest wykładowcą na SGH i University of Management and Technology (Lahore, Pakistan), a także współpracownikiem naukowym Tilburg Sustainability Center (Holandia). Autorka wielu publikacji z zakresu prawnych aspektów zmian klimatycznych i częsta prelegentka konferencji i spotkań branżowych poświęconych tej tematyce.

ROZMAWIAŁ ROBERT OLESIŃSKI