Związki otwarte dla zleceniobiorców

Przepisy, które przyznają prawo do zrzeszania się jedynie osobom zatrudnionym na podstawie umów o pracę, są niezgodne z konstytucją. Ustawodawca musi rozszerzyć to uprawnienie także na wykonujących pracę zarobkową na innej podstawie, w tym przede wszystkim na samozatrudnionych i pracujących na umowach cywilnoprawnych. Tak wynika z wczorajszego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. To wielki sukces związkowców - rozszerzenie prawa koalicji od lat było ich sztandarowym postulatem.

Złe tłumaczenie konwencji

Wniosek o zbadanie konstytucyjności przepisów złożyło Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych (OPZZ). Wnioskowało o uznanie art. 2 ust. 1, 2 i 5 ustawy o związkach zawodowych (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 167) za niezgodne z art. 59 ust. 1 i art. 12 konstytucji oraz z art. 2 Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy (nr 87), dotyczącej wolności związkowej i ochrony praw związkowych (Dz.U. z 1958 r. nr 29, poz. 129).

Art. 2 ust. 1 i 2 ustawy wskazuje, że prawo tworzenia i wstępowania do związków zawodowych mają pracownicy, członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych, osoby wykonujące obowiązki na podstawie umowy agencyjnej (jeżeli nie są pracodawcami) oraz świadczący pracę nakładczą. Tymczasem art. 59 ust. 1 konstytucji zapewnia wolność zrzeszania się w związkach zawodowych, organizacjach społeczno-zawodowych rolników oraz w organizacjach pracodawców. Wnioskodawcy podnosili więc przed TK, że ustawa w sposób sprzeczny z konstytucją ogranicza prawa osób zarobkujących.

- Wynikało to m.in. z wadliwego przetłumaczenia pojęcia "pracownik" użytego w konwencji MOP. Polskie tłumaczenie zawęziło je jedynie do osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę - tłumaczył Paweł Śmigielski, przedstawiciel wnioskodawcy w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Ten punkt widzenia podzielił przedstawiciel Sejmu.

- Komitet Wolności Związkowej MOP zalecił Polsce zmianę przepisów, która umożliwi tworzenie i przystępowanie do związków samozatrudnionym i pracującym na umowach cywilnoprawnych. Obecnie są one bowiem sprzeczne z wiążącą Polskę konwencją - podkreślał poseł Andrzej Dera.

O uznanie omawianych przepisów za niezgodne z ustawą zasadniczą wnioskowała też Barbara Długołęcka z Prokuratury Generalnej.

Pracownik w ujęciu konstytucyjnym

Wątpliwości w omawianej sprawie nie mieli też sędziowie TK. Uznali, że art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o związkach zawodowych jest niezgodny z art. 59 ust. 1 konstytucji (w związku z art. 12) w zakresie, w jakim ogranicza tworzenie i przystępowanie do związków zawodowych osobom wykonującym pracę zarobkową na innej podstawie niż umowa o pracę. Prawo do zrzeszania się przysługuje pracownikom, ale nie w rozumieniu kodeksu pracy, lecz konstytucji. W takim ujęciu chodzi o wszystkie osoby wykonujące pracę zarobkową, pozostające w stosunku prawnym z podmiotem, na rzecz którego ją świadczą (a więc np. ze zleceniodawcą). Chodzi też o mających takie interesy zawodowe związane z wypełnianiem obowiązków, które mogą być grupowo chronione.

- Konstytucja przyznaje prawo do zrzeszania się. Ustawodawca nie może więc dowolnie określać, komu ono przysługuje, i ograniczać go do wybranych grup zatrudnionych - tłumaczył Marek Zubik, sędzia TK.

Trybunał wyraźnie podkreślił, że wyrok dotyczy wyłącznie ustawy o związkach zawodowych. Sędziowie nie oceniali konstytucyjności art. 2 k.p. (zawierającego definicję pracownika jako osoby zatrudnionej na podstawie umowy o pracę). Stwierdzili natomiast, że proste odesłanie w ustawie o związkach do kodeksowego pojęcia "pracownik" nie zapewnia możliwości zrzeszania się wszystkim osobom, którym prawo takie gwarantuje konstytucja.

- Ustawodawca musi zatem zmienić przepisy ustawy o związkach zawodowych, tak aby nie ograniczały prawa do tworzenia i wstępowania do związków - wyjaśniał Marek Zubik, sędzia TK.

Jednocześnie za zgodne z ustawą zasadniczą zostały uznane przepisy, które przewidują możliwość tworzenia i wstępowania do organizacji zakładowych przez osoby odbywające służbę zastępczą. TK podkreślił, że ograniczenia ich wolności związkowej muszą być interpretowane w sposób zawężający. Prawo takich osób do wstępowania do związków można wyłączyć jedynie w tych zakładach pracy, do których osoby te zostały skierowane.

@RY1@i02/2015/106/i02.2015.106.18300090b.803.jpg@RY2@

Związki zawodowe w Polsce

Łukasz Guza

lukasz.guza@infor.pl

ORZECZNICTWO

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 2015 r., sygn. akt K 1/13.