Kryterium geograficzne nie będzie decydować o przyznaniu świadczenia

Deportowani na co najmniej sześć miesięcy do pracy przymusowej na terenie okupowanej Polski, bez względu na miejsce wywiezienia, będą się mogli ubiegać o świadczenia pieniężne. Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 2 pkt 2 ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 z późn. zm.) jest niezgodny z konstytucją.

Wyrok jednak precyzuje, że niezgodność z ustawą zasadniczą dotyczy wyłącznie zakresu, w jakim zaskarżony przepis pomija przesłankę wywiezienia do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego. W praktyce oznacza to, że wszystkie osoby, którym odmówiono świadczenia ze względu na to, że zostali wywiezieni z miejsca zamieszkania na tereny znajdujące się w graniach przedwojennej Polski będące pod okupacją, będą mogły otrzymać zadośćuczynienie. Także ci z wywiezionych, którzy nie składali takiego wniosku, ponieważ wiedzieli o przypadkach odmowy wypłaty świadczeń, będą miały możliwość go złożyć.

Powodem ograniczenia liczby uprawnionych do świadczenia był fakt, że sądy odmawiały prawa do takiego świadczenia osobom, które wykonywały pracę w graniach przedwojennej Polski.

Według rzecznika praw obywatelskich, zupełnie niesłusznie przyjmowano, że osoby wykonujące pracę przymusową na terenach dawnej Polski miały lepszy kontakt językowy niż ci, którzy np. zostali wywiezieni na przymusowe roboty w głąb III Rzeszy lub na Syberię. RPO zaskarżając ten przepis, zwrócił uwagę, że w rozumieniu ustawy, decydującym kryterium przyznania uprawnień stało się miejsce, z którego nastąpiła deportacja albo dokąd taka osoba została wywieziona. Zdaniem RPO ważna jest sama okoliczność przymusowej pracy oraz rozdzielenie od rodziny.

Sędziowie TK zgodzili się z argumentami skarżącego. Jednocześnie zwrócili się do Sejmu, aby ze względu na stan zdrowia i wiek osób uprawnionych, jak najszybciej przygotował nowelizację ustawy. Do tego czasu podstawą do wystąpienia o przyznanie świadczenia jest wyrok TK, który jest ostateczny.

Osoby deportowane do pracy przymusowej oraz osadzone w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR, w zależności od liczby pełnych miesięcy trwania pracy otrzymują świadczenie w wysokości:

● za 1 miesiąc - 8,68 zł

● za 2 miesiące - 17,28 zł

● za 3 miesiące - 25,99 zł

● za 4 miesiące - 34,60 zł

● za 5 miesięcy - 43,30 zł

● za 6 miesięcy - 51,88 zł

● za 7 miesięcy - 60,59 zł

● za 8 miesięcy - 69,25 zł

● za 9 miesięcy - 77,93 zł

● za 10 miesięcy - 86,56 zł

● za 11 miesięcy - 95,16 zł

● za 12 miesięcy - 103,90 zł

● za 13 miesięcy - 112,52 zł

● za 14 miesięcy - 121,19 zł

● za 15 miesięcy - 129,83 zł

● za 16 miesięcy - 138,47 zł

● za 17 miesięcy - 147,18 zł

● za 18 miesięcy - 155,79 zł

● za 19 miesięcy - 164,48 zł

● za 20 miesięcy - 173,10 zł

Bożena Wiktorowska

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2009 r. w sprawie uznania niezgodności z ustawą zasadniczą art. 2 pkt 2 ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (sygn. akt K 49/07).