Najciekawsze wyroki SN z 2014 roku z zakresu ubezpieczeń społecznych

wyrok z 8 stycznia 2014 r.

sygn. akt I UK 202/13

Właściwym kryterium decydującym o socjalnym charakterze przyznanych pracownikom z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych bonów towarowych z okazji świąt jest wysokość dochodu przypadającego na członka rodziny pracownika. Dodatkowo może być przyjęte kryterium obrazujące szczególne wypadki niedostatku czy innych szczególnych okoliczności wymagających pomocy socjalnej (art. 8 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych; t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 592 ze zm. oraz par. 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, Dz.U. nr 161, poz.1106 ze zm.).

Wydatkowanie środków z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych jest zagadnieniem, które pomimo wielu rozstrzygnięć SN w różnych stanach faktycznych pozostaje kontrowersyjne i niejednoznaczne. Prawidłowość wydatkowania środków ze wskazanego funduszu ma kolosalne znaczenie nie tylko dla pracowników otrzymujących owe świadczenia, ale i dla pracodawcy. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wyłączone są jedynie świadczenia przyznawane z zachowaniem kryterium socjalnego (m.in. wyroki SN z 8 maja 2002 r., sygn. akt I PKN 267/01, OSNP 2004/6/99; z 6 lutego 2008 r., sygn. akt II PK 156/07, OSNP 2009/7-8/96; z 16 września 2009 r., sygn. akt I UK 121/09, OSNP 2011/9-10/133). Jak podkreślono we wskazanym orzeczeniu, zróżnicowanie świadczeń musi odzwierciedlać rzeczywistą sytuację życiową uprawnionego pracownika, a o ich socjalnym charakterze nie świadczy wysokość, lecz kryteria przyznawania.

Uchwała siedmiu sędziów SN z 16 kwietnia 2014 r.,

sygn. akt I UZP 2/13

Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalająca odpowiedzialność członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości składkowe spółki nie musi zawierać wskazania, że odpowiedzialność ta jest solidarna z innymi członkami zarządu, co do których zostały wydane odrębne decyzje (art. 116 par. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm. w związku z art. 31 i 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.).

Wskazana uchwała SN wydana została w następstwie przekazania do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi SN zagadnienia prawnego sformułowanego następująco: czy na podstawie art. 116 par. 1 ordynacji podatkowej w związku z art. 31 i 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dopuszczalne jest pominięcie w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ustalającej odpowiedzialność członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości składkowe spółki, wskazania, że odpowiedzialność ta jest solidarna z innymi członkami zarządu, co do których zostały wydane odrębne decyzje. Sam fakt przedstawienia zagadnienia prawnego przez SN składowi powiększonemu świadczy o złożoności problemu. Rozstrzygnięta wątpliwość ma wyjątkowo doniosłe znaczenie praktyczne.

wyrok z 4 czerwca 2014 r.,

sygn. akt II UK 543/13

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który stwierdza podleganie ubezpieczeniu społecznemu, może - bez względu na nazwę umowy i jej postanowienia wskazujące na charakter stosunku prawnego, którym strony zamierzały się poddać - ustalić rzeczywisty jego charakter i istniejące z tego tytułu ubezpieczenia.

Obowiązek ubezpieczenia emerytalnego i rentowych obejmuje osoby wykonujące umowę agencyjną lub umowę-zlecenie albo inną umowę o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Nie są objęci obowiązkiem ubezpieczenia społecznego wykonawcy umowy o dzieło. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który stwierdza podleganie ubezpieczeniu społecznemu, może - bez względu na nazwę umowy i jej postanowienia wskazujące na charakter stosunku prawnego, którym strony zamierzały się poddać - ustalić rzeczywisty jego charakter i istniejące z tego tytułu ubezpieczenia. Ustalenie, że między stronami umowy o dzieło zachodzą stosunki polegające na wykonywaniu za wynagrodzeniem usług odpowiadających umowom nazwanym, zdefiniowanym w art. 734 i 758 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121; dalej: k.c.) lub właściwych umowom, do których - stosownie do art. 750 k.c. - stosuje się przepisy o zleceniu, nakazuje wydanie decyzji na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1 i 3 z zastosowaniem art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ocena umowy z punktu widzenia art. 353 1 k.c. wymagała więc skutecznego zaprzeczenia przez organ ubezpieczeń społecznych, że układając swą relację w formie umowy o dzieło, strony ustaliły ją w sposób odpowiadający właściwości tego stosunku prawnego, i wykazania, że łączył je inny stosunek prawny.

wyrok z 5 czerwca 2014 r.,

sygn. akt I UK 437/13

Niezgłoszenie upadłości oraz brak postępowania układowego we właściwym czasie, na skutek błędnie udzielonej pomocy prawnej, nie zwalnia członka zarządu od odpowiedzialności za zaległości spółki na podstawie przesłanki braku zawinienia, o której mowa w art. 116 par. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.).

Wyrok wskazany powyżej jest istotnym rozstrzygnięciem. Podkreślić co prawda należy, iż tak samo orzekł NSA w wyroku z 12 lutego 2002 r. (sygn. akt III SA 2544/00, Monitor Podatkowy 2002/10/43), a zatem orzeczenie to nie jest pierwszym rozstrzygnięciem judykatury w tym zakresie, jednak problem ten jest bardzo istotny, a SN do tej pory nie wypowiadał się w kwestii winy w niezachowaniu terminu do złożenia wniosku o upadłość, a błędnie udzielonej pomocy prawnej.

wyrok z 10 czerwca 2014 r., sygn. akt II UK 464/13

W decyzji wydawanej z urzędu po postępowaniu kontrolnym Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie musi deklarować obowiązku ubezpieczenia, lecz obowiązek ten konkretyzuje przez ustalenie wysokości należnych i nieuiszczonych składek ubezpieczeniowych (art. 83 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje między innymi w przedmiocie zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek, ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Jak podkreślił SN we wskazanym wyroku, przedmiot decyzji został tak określony dlatego, że podleganie ubezpieczeniom społecznym następuje z mocy prawa i nie jest konieczna decyzja stwierdzająca ten fakt prawny, a jeżeli została wydana, ma charakter wyłącznie deklaratoryjny. Skoro decyzja nie jest wydawana "na przyszłość", nie dotyczy zgłoszenia do ubezpieczenia i zadeklarowania objęcia ubezpieczeniem, lecz - jak w sprawie objętej skargą - wydawana jest z urzędu po postępowaniu kontrolnym, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie musi deklarować obowiązku ubezpieczenia, lecz obowiązek ten konkretyzuje przez ustalenie wysokości należnych i nieuiszczonych składek ubezpieczeniowych. Określenie zaległości składkowej nie jest przedwczesne.

wyrok z 6 sierpnia 2014 r.,

sygn. akt II UK 518/13

Przyczyną zewnętrzną zdarzenia (art. 3 ust. 1 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych; t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 737), pozwalającą (po spełnieniu pozostałych przesłanek) na jego kwalifikowanie jako wypadku przy pracy, jest niezapewnienie przez pracodawcę należytej opieki medycznej pracownikowi, zwłaszcza w czasie podróży służbowej, także wówczas, gdy nie było to związane z zawinieniem pracodawcy.

W orzecznictwie SN pojęcie "przyczyny zewnętrznej" wypadku przy pracy rozumiane jest szeroko, za taką przyczynę uznaje się między innymi nadmierny wysiłek fizyczny. Stwierdza się także, że czynnikiem o charakterze przyczyny zewnętrznej może być nadmierny - przy uwzględnieniu stanu zdrowia pracownika - wysiłek podejmowany przez niego przy wykonywaniu pracy i zdeterminowany jej szczególnymi warunkami i rodzajem, jeżeli stał się istotną i współdecydującą przyczyną wypadku. W przedmiotowej natomiast sprawie SN doszedł do wniosku, że przyczyną zewnętrzną zdarzenia, pozwalającą (po spełnieniu pozostałych przesłanek) na jego kwalifikowanie jako wypadku przy pracy, jest niezapewnienie przez pracodawcę należytej opieki medycznej pracownikowi, zwłaszcza w czasie podróży służbowej, także wówczas, gdy nie było to związane z zawinieniem pracodawcy.

wyrok z 12 listopada 2014 r., sygn. akt I UK 126/14

1. Zarządzanie spółką kapitałową przez członka jej zarządu na podstawie zawartego z nim kontraktu menedżerskiego nie jest prowadzeniem działalności gospodarczej, stanowiącym tytuł podlegania ubezpieczeniu społecznemu na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.), choćby kontrakt menedżerski został zawarty jako umowa gospodarcza.

2. Wydanie wyroku w przedmiocie interpretacji sytuacji prawnej przedsiębiorcy (art. 10 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej; t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 672 ze zm.) zmienia jej status. W zakresie stanu faktycznego uwzględnionego przez sąd staje się wiążąca dla przedsiębiorcy, tak jak dla organów ubezpieczeń społecznych.

Wyrok SN z 12 listopada 2014 r. jest bardzo ważnym orzeczeniem z punktu widzenia ubezpieczeń społecznych członków zarządu. Popularnym rozwiązaniem w praktyce jest prowadzenie przez członków zarządu działalności gospodarczej i zawieranie z nimi umów o zarządzaniu daną spółką w ramach prowadzonej działalności. SN niniejszym wyrokiem stwierdził, iż działalność taka nie jest prowadzeniem działalności gospodarczej, stanowiącym tytuł podlegania ubezpieczeniu społecznemu na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.