Przełożeni sprawdzą poglądy prokuratora

Artykuł 58 konstytucji gwarantuje każdemu wolność zrzeszania się. Ale art. 97 par. 3 nowej ustawy - Prawo o prokuraturze (Dz.U. z 2016 r. poz. 177) wprowadza tu ograniczenie: śledczy może działać w organizacjach zrzeszających prokuratorów lub pracowników prokuratury, a jeżeli nie uchybia to godności urzędu, także w innych organizacjach prowadzących działalność społeczną.

- Artykuł 97 ust. 3 pozwala przełożonym oceniać, które z legalnie działających organizacji prowadzących działalność społeczną uchybiają godności urzędu, i wydawać w tym zakresie polecenia podwładnym - stwierdza Krzysztof Parchimowicz, prezes nowo powstającego stowarzyszenia Lex Super Omnia. W efekcie wyżsi rangą prokuratorzy - uprawnieni do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec podwładnych - mogą zakazywać im zrzeszania się w podmiotach afirmujących światopogląd bądź obyczajowość niezgodną z poglądami zwierzchników. Co więcej, przepisy nie pozwalają podwładnym w takiej sytuacji zwrócić się o interwencję do RPO.

- Mam bardzo poważne wątpliwości co do konstytucyjności art. 97 par. 3 - komentuje mec. Mikołaj Pietrzak, przewodniczący Komisji Praw Człowieka Naczelnej Rady Adwokackiej. Tłumaczy, że ust. 2 art. 58 konstytucji przewiduje tylko jedno ograniczenie wolności zrzeszania się: dotyczy ono tworzenia stowarzyszeń, których cele byłyby sprzeczne z ustawą lub konstytucją. Zatem sam art. 58 ustawy zasadniczej nie zawiera regulacji, która pozwalałaby ograniczać prawa prokuratorów do zrzeszania się. Jeżeli już gdzieś szukać podstawy do takich obostrzeń, to ewentualnie w ogólnej klauzuli pozwalającej w pewnych warunkach ograniczać prawa i wolności jednostki, wyrażonej w art. 31 ust. 3 konstytucji.

- Spośród przesłanek, które są na podstawie tego przepisu konieczne, by uzasadnić ograniczenie prawa prokuratora do udziału w organizacji pozarządowej, nie dostrzegam jednak takich, które odpowiadałyby domniemanym celom takiego ograniczenia - uważa mec. Pietrzak.

Nie można bowiem argumentować, że ograniczenie to jest niezbędne w demokratycznym państwie prawnym ani że służy bezpieczeństwu publicznemu, porządkowi publicznemu, ochronie środowiska, zdrowia i moralności publicznej czy praw i wolności innych osób.

Według mec. Pietrzaka sam przepis będzie zmuszał prokuratorów do opowiadania się przed przełożonymi co do światopoglądu. - Jeżeli będą musieli informować, do jakich stowarzyszeń należą, to tym samym będą zmuszeni informować o swoich poglądach. To wkracza głęboko w sferę prywatności jednostki - dodaje członek NRA.

Tych zarzutów nie rozumie jednak Dariusz Barski, prokurator w stanie spoczynku, były zastępca prokuratora generalnego i były prokurator krajowy. - Przepis ma charakter pozytywny. Przyznaje wprost prokuratorom prawo do zrzeszania się. Natomiast naruszenie godności urzędu zawsze stanowi delikt dyscyplinarny - przekonuje prok. Barski.

Czy pojęcie naruszenia godności urzędu nie będzie jednak nadużywane? - To kategoria dość zobiektywizowana, wynika m.in. z orzecznictwa sądów dyscyplinarnych czy zasad etyki - odpowiada Barski. I podkreśla, że nie widzi żadnego zagrożenia dla praw prokuratorów.

- Trudno byłoby uznać za właściwe, gdyby prokurator zrzeszał się w organizacjach uchybiających godności urzędu. Uważam, że taka postawa zarówno kiedyś, kiedy nie było wyraźnego zapisu, jak i dziś spotkałaby się z reakcją przełożonych dyscyplinarnych, a oceniałby ją sąd - podkreśla Dariusz Barski.

Ewa Ivanova

 ewa.ivanova@infor.pl