Na przeszkodzie efektywności sądów stoją także… uzasadnienia

Zwolennicy radykalnych zmian przyspieszających proces wymierzania sprawiedliwości wskazują, że praca współczesnego sędziego składa się z dwóch podstawowych grup czynności: pierwsze to podejmowanie decyzji o charakterze organizacyjno-administracyjnym zapadających w związku z toczącym się postępowaniem, drugie zaś to pisanie (sporządzanie) uzasadnień orzeczeń. To stwierdzenie jest oczywiście dużym uproszczeniem, dla niektórych zapewne zbyt daleko idącym. Zastanawiamy się jednak na kanwie dziejącej się na naszych oczach rewolucji w wymiarze sprawiedliwości, co należy usprawnić, w jakim kierunku powinny pójść zmiany, których skutkiem byłaby poprawa wizerunku wymiaru sprawiedliwości w społeczeństwie. I nie ocena orzeczeń jest tutaj kluczowa. Sąd, który wydawałby rozstrzygnięcia, kierując się powszechną oceną społeczną (w sprawach z kontekstem społecznym), przestałby być sądem. Stałby się ludowym trybunałem. W takich kwestiach dominujący system wartości i ocen moralnych oraz obyczajowych powinien wprawdzie odgrywać jakąś rolę, ale bardziej jako wskazówka dla sędziego niż podstawa rozstrzygnięcia, która wynika przecież z obowiązujących przepisów prawa. Wyłącznie one wiążą sędziego (w myśl zasady legalizmu: działania na podstawie i w granicach prawa – w domyśle: pozytywnego). W dodatku absolutna większość rozstrzyganych przez sądy spraw takiego szerszego kontekstu społecznego po prostu nie zawiera. Nie o orzeczenia więc chodzi.