Kiedy bezumowne korzystanie z pomieszczeń podlega opodatkowaniu VAT

doradca podatkowy w Roedl & Partner

@RY1@i02/2010/173/i02.2010.173.086.0009.001.jpg@RY2@

dr Krzysztof Biernacki, doradca podatkowy w Roedl & Partner

Problematyka opodatkowania VAT bezumownego korzystania z cudzej rzeczy budzi wiele wątpliwości. Zarówno stanowisko organów podatkowych, jak też sądów jest w tym przypadku niejednolite, co prowadzi do konieczności badania każdego przypadku osobno.

Przy analizie prawnopodatkowej przede wszystkim należy określić podstawę cywilnoprawną bezumownego korzystania z rzeczy. W odniesieniu do opisanego stanu faktycznego zgodnie z art. 674 kodeksu cywilnego przyjmuje się, że jeżeli po upływie terminu oznaczonego w umowie albo w wypowiedzeniu najemca nadal używa rzeczy za zgodą wynajmującego, poczytuje się w razie wątpliwości, że najem został przedłużony na czas nieoznaczony. Oznacza to, że mimo braku stosownego oświadczenia woli stron dotychczasowej umowy najmu przepisy prawne w sposób szczególny regulują takie bezumowne korzystanie z lokalu. W konsekwencji opisany przypadek nie będzie traktowany jako bezumowne korzystanie z rzeczy, ale jako umowa najmu zawarta w drodze faktycznych czynności stron. Przyjąć zatem należałoby, że powinna podlegać opodatkowaniu VAT jako forma świadczenia usług.

Na tym tle wskazać można jednak na rozbieżne orzecznictwo sądów administracyjnych. W wyroku z 24 lipca 2007 r. (sygn. akt I SA/Gd 71/07) WSA w Gdańsku stwierdził, że w przypadku bezumownego korzystania z lokalu nie ma ze strony właściciela żadnego świadczenia w stosunku do byłego najemcy. Stąd też brak jest podstaw do opodatkowania VAT jakichkolwiek świadczeń z tytułu bezumownego korzystania z lokalu. Z sytuacją taką będziemy mieć do czynienia np. wówczas, gdy wynajmujący sprzeciwia się dalszemu korzystaniu z lokalu przez dotychczasowego najemcę. Z kolei w wyroku z 22 kwietnia 2010 r. (sygn. akt I SA/Kr 388/10) WSA w Krakowie, powołując się na przytoczoną treść art. 674 kodeksu cywilnego, stwierdził, że ewentualna płatność z tytułu bezumownego korzystania z lokalu w rzeczywistości jest płatnością z tytułu świadczenia przez właściciela lokalu usługi na rzecz najemcy, a tym samym podlega opodatkowaniu VAT.

Odmiennie jednak sytuacja może wyglądać w przypadku innych form bezumownego korzystania z rzeczy. Przykładowo nielegalny pobór energii nie może być na zasadzie analogii traktowany jako domniemana zgoda zakładu energetycznego na jej sprzedaż. W świetle kwalifikacji prawnej jest to kradzież i konsekwencją tego jest brak opodatkowania takiej czynności VAT. Ewentualna płatność z tytułu ukradzionej energii nie ma bowiem charakteru zapłaty za dostawę prądu, a jest tylko formą odszkodowania należną sprzedawcy. Takie stanowisko zajął NSA w wyroku z 13 marca 2009 r. (sygn. akt I FSK 127/08).

Podsumowując, kwalifikacja cywilnoprawna powinna przesądzać o charakterze opodatkowania VAT bezumownego korzystania z cudzej rzeczy. Może się bowiem zdarzyć, że obopólna zgoda stron na korzystanie z takiej rzeczy może prowadzić do zaistnienia umowy, a tym samym dojdzie do świadczenia między nimi usług. Taki przypadek będzie najczęściej miał miejsce przy wynajmie. Przyjąć zatem należy, że właściciel lokalu może obciążyć wynajmującego fakturą VAT z tytułu bezumownego korzystania z jego rzeczy. Odmienna ocena prawna zdarzenia obejmującego bezumowne korzystanie z rzeczy, czego przykładem jest nielegalny pobór energii, prowadzić będzie do wyłączenia z opodatkowania VAT ewentualnych płatności na rzecz dostawcy energii.

mgm

Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).