Spór o VAT od śmieci komunalnych nadal trwa

Nowelizacja ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. nr 152, poz. 897) nie weszła jeszcze w pełni życie, a już na jej temat wypowiedział się sąd administracyjny, który rozstrzygnął, czy gmina jest podatnikiem VAT.

Organy podatkowe stoją na stanowisku, że wywożąc śmieci mieszkańców gmina świadczy usługi, które powinny być opodatkowane VAT. Co prawda samorząd podatku nie będzie musiał płacić, ponieważ będzie mógł skorzystać zwolnienia z opodatkowania, ale musi jak każdy podatnik prowadzić ewidencje i wystawiać mieszkańcom faktury. To oznacza dodatkowe obowiązki i koszty dla urzędów gmin. Część samorządów nie zgadza się z niekorzystną interpretacją przepisów. Niepewne przyszłości gminy występują o interpretacje indywidualne do dyrektorów urzędów skarbowych, a te niekorzystne zaskarżają do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z 13 listopada 2012 r., (sygn. akt I SA/Rz 968/12), jako pierwszy w Polsce uznał, że gmina, która w zamian za stałe opłaty będzie odbierać od mieszkańców śmieci, nie będzie musiała tych czynności opodatkowywać VAT. Sąd także zwrócił uwagę, że ocena, czy dana czynność podlega opodatkowaniu lub zwolnieniu z opodatkowania, powinna być poprzedzona analizą, czy czynność ta jest w ogólne wykonywana przez podatnika VAT działającego w takim charakterze.

Zdaniem sędziów samorząd nie świadczy żadnych usług na rzecz mieszkańców, a jedynie wykonuje obowiązki, które nałożyła nań ustawa. W dodatku opłata pobierana przez samorząd od mieszkańców nie jest wynagrodzeniem, tylko opłatą lokalną. Jeżeli taka linia orzecznicza się potwierdzi gminy nie będą musiały prowadzić ewidencji i wystawiać faktur.

Pozostało pół roku

Od 1 lipca 2012 r. wszystkie gminy w Polsce będą zobowiązane do zorganizowania i odbioru odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy. W ciągu pół roku rady gmin muszą wyłonić w drodze przetargu przedsiębiorcę, który zajmie się odbieraniem od mieszkańców śmieci oraz zawrzeć z nim umowę na wywóz nieczystości. Wszystkie koszty mają być pokryte przez mieszkańców. Wysokość opłaty rada gminy określi w drodze uchwały. Przy ustalaniu wysokości opłaty samorządowcy powinni uwzględnić w szczególności ilość śmieci, koszty transportu, odzysku, w tym recyklingu, a także unieszkodliwiania odpadów. W takim stanie faktycznym nie jest jednak jasne, czy pobierane opłaty są wynagrodzeniem dla gmin za gospodarowanie odpadami czy może opłatą lokalną? Ma to znaczenia na gruncie podatku VAT.

Fiskus nie miał wątpliwości

Zdaniem dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach (interpretacja indywidualna z 23 kwietnia 2012 r., sygn. IBPP2/443-1378/11/ICz) samorządy będą świadczyć usługi na rzecz mieszkańców, za które będą pobierać wynagrodzenie w postaci opłat. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r., nr 177, poz. 1054). Gospodarowanie odpadami to nic innego jak forma prowadzenia działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o VAT podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. Natomiast działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy.

Zdaniem fiskusa gmina posiadająca osobowość prawną jest podatnikiem VAT. Jednak nie znaczy to, że ten podatek będzie musiała płacić. dyrektorzy izb skarbowych uznają, ze gmina może korzystać z zwolnienia z VAT określonego w par. 13 ust. 1 pkt 12 rozporządzenia ministra finansów z 4 kwietnia 2011r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 73, poz. 392 z późn. zm.). Zgodnie z nim zwalnia się od podatku czynności związane z wykonywaniem zadań publicznych nałożonych odrębnymi przepisami, wykonywane w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność przez jednostki samorządu terytorialnego, z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych.

- Utrzymanie czystości i porządku w gminach należy do obowiązkowych zadań własnych gminy, w związku z tym opłata wynikająca z tych przepisów nie będzie podlegała opodatkowaniu VAT - tłumaczy Monika Kita z Ministerstwa Środowiska.

Z interpretacji resortu wynika, że gmina korzysta ze zwolnienia od podatku od towarów i usług na podstawie par. 13 ust. 1 pkt 12 wymienionego wyżej rozporządzenia. Oznacza to, że resort środowiska ma takie samo zdanie, jak organy podatkowe. Ministerstwo Środowiska na swojej stronie internetowej zachęca jednak samorządowców do występowania do organów podatkowych o interpretacje indywidualne.

Jednak to, że gmina jest podatnikiem VAT i może korzystać z zwolnienia nie jest korzystną interpretacją przepisów.

- Uznanie, że gmina w momencie pobierania opłaty, otrzymuje wynagrodzenie za świadczone usługi, prowadzi do wniosku, że jej obowiązki kształtują się tak samo, jak każdego innego podatnika VAT w zakresie usług zwolnionych z tego podatku. W szczególności dotyczy to ewidencji sprzedaży usług zwolnionych. Ponadto gmina jest zobligowana do dokumentowania transakcji wystawiając faktury VAT oraz wskazując w deklaracji VAT-7 wartość sprzedaży usług zwolnionych z obowiązku uiszczania podatku od towarów i usług - wyjaśnia Marta Walewska, prawnik z kancelarii Olszewski, Tokarski i Wspólnicy. W dodatku uznanie, że gospodarowanie opadami jest czynnością opodatkowaną, prowadzi w konsekwencji do zwiększenia wartości obrotów z tytułu działalności zwolnionej z opodatkowania. To z kolei może niekorzystnie wpływać na współczynnik struktury sprzedaży, na podstawie którego proporcjonalnie jest odliczany podatek naliczony od zakupów związanych zarówno ze sprzedażą opodatkowaną, jak też ze sprzedażą zwolnioną.

Wyrok korzystny

Obecnie w sądach toczą się postępowania w sprawie zaskarżenia niekorzystnych interpretacji fiskusa. - Zgodnie z przepisami ustawy podatku od towarów i usług nie jest podatnikiem VAT organ władzy publicznej w zakresie zadań nałożonych odrębnymi przepisami, dla realizacji których został on powołany, z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych - wyjaśnia Wojciech Kotowski doradca podatkowy w Kancelarii Ożóg i Wspólnicy.

Także zdaniem sądu nie ma wątpliwości, że w danym przypadku jest spełniony zarówno warunek podmiotowy (gmina jest organem władzy publicznej), jak i warunek przedmiotowy (wykonuje zadanie z zakresu prawa publicznego). Prowadzi to do wniosku, że podejmowane przez gminę czynności w zakresie gospodarowania odpadami, zgodnie z odrębnymi przepisami, nie stanowią działalności podatnika VAT.

- Rozstrzygnięcie sądu należy ocenić pozytywnie. Opłaty za gospodarowanie śmieciami mają charakter opłaty publicznoprawnej, nie zaś wynagrodzenia za świadczenie ze strony gmin. Natomiast ocena, czy dany podmiot spełnia przesłanki definicji podatnika, nie powinna opierać się na analizie przepisów określających zakres zwolnienia z opodatkowania - dodaje ekspert.

Warto jednak zwrócić uwagę, że ustalając wysokość opłaty gminy powinny uwzględnić VAT. Zgodnie z art. 6f ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach wójt, burmistrz lub prezydent miasta zawiera z przedsiębiorcą odbierającym odpady komunalne od właścicieli nieruchomości, wybranym w drodze przetargu, umowę na odbieranie odpadów komunalnych, co do zasady jest umową cywilnoprawną. Oznacza to, że usługa odbierania odpadów komunalnych przez przedsiębiorcę świadczona na rzecz gminy będzie obciążona podatkiem od towarów i usług.

Paulina Bąk

paulina.bak@infor.pl