Nie każdy przedsiębiorca musi być podatnikiem

Aktywność gospodarcza nie zawsze wiąże się z koniecznością rozliczania VAT. Nowe firmy oraz drobni przedsiębiorcy mogą korzystać z ustawowego prawa do zwolnienia z rozliczania tego podatku (poza określonymi wyjątkami). Taka preferencja zwana jest zwolnieniem podmiotowym (art. 113 ustawy o VAT). Jest ono adresowane do przedsiębiorców, którzy dopiero rozpoczynają prowadzenie biznesu, oraz do podatników VAT już wykonujących działalność, u których wartość sprzedaży opodatkowanej nie przekroczyła łącznie w poprzednim roku podatkowym kwoty ustawowego limitu. Wynosi on 150 tys. zł. Niezależnie od zwolnienia podmiotowego, w ustawie o VAT funkcjonuje katalog tzw. zwolnień przedmiotowych dla dostawy określonych towarów oraz świadczenia niektórych usług.

Rozpoczynający działalność

Podatnicy rozpoczynający wykonywanie czynności podlegających opodatkowaniu VAT co do zasady są zwolnieni z tego podatku. Nowe firmy mogą ze zwolnienia podmiotowego korzystać, jeżeli przewidywana przez nie wartość sprzedaży nie przekroczy równowartości 150 tys. zł w proporcji do okresu prowadzonej działalności gospodarczej w roku podatkowym. W praktyce zatem limit liczony proporcjonalnie do okresu prowadzonej sprzedaży w danym roku będzie niższy niż ustawowe 150 tys. zł stosowane wobec podatników prowadzących już działalność. Jeżeli jednak okaże się, że faktyczna wartość sprzedaży, w proporcji do okresu prowadzonej działalności gospodarczej, przekroczy próg zwolnienia mający zastosowanie do podatnika, to utraci ono moc W konsekwencji opodatkowaniu VAT będzie podlegała nadwyżka sprzedaży ponad wartość limitu, a obowiązek podatkowy powstanie z momentem jego przekroczenia.

Ustalając limit 150 tys. zł nie wlicza się do wartości sprzedaży kwoty VAT. Ponadto nie należy brać pod uwagę wartości odpłatnej dostawy towarów oraz odpłatnego świadczenia usług zwolnionych od podatku, a także towarów, które na podstawie przepisów o podatku dochodowym są zaliczane przez podatnika do środków trwałych, oraz wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji. Jeżeli natomiast działalność gospodarczą prowadzi osoba, która jednocześnie jest rolnikiem ryczałtowym, do limitu zwolnienia podmiotowego nie wlicza się sprzedaży produktów rolnych pochodzących z prowadzonej przez niego działalności rolniczej.

Wybór i rezygnacja

Aby ze zwolnienia skorzystać, podatnik nie musi podejmować żadnych dodatkowych czynności, w szczególności informować o tym fiskusa. Przysługuje ono z mocy ustawy, przy czym podatnik może z niego zrezygnować i rozliczać VAT na ogólnych zasadach. W takim wypadku należy złożyć pisemne zawiadomienie do naczelnika urzędu skarbowego przed dniem wykonania pierwszej czynności podlegającej opodatkowaniu VAT bądź przed początkiem miesiąca, w którym przedsiębiorca rezygnuje (należy dokonać zgłoszenia rejestracyjnego na formularzu VAT-R). Warto wskazać, że zgłoszenie rejestracyjne można złożyć także wtedy, gdy podatnik rozpoczynający prowadzenie działalności wybiera zwolnienie z VAT. Zostanie on w takim przypadku zarejestrowany jako podatnik VAT zwolniony.

Podatnik zwolniony podmiotowo z VAT nie wystawia faktur ani nie ma prawa do obniżania kwot podatku należnego o kwotę podatku naliczonego. Wyjaśnijmy, że prawo do odliczenia jest podstawową cechą VAT i polega na tym, że w zakresie, w jakim zakupione przez przedsiębiorcę towary i usługi wykorzystywane są do wykonywania przez niego czynności opodatkowanych, przysługuje mu prawo do obniżenia podatku należnego o kwoty podatku naliczonego od dokonanych zakupów. Jest to więc bezpośrednia korzyść, jaką może uzyskać podmiot stający się podatnikiem VAT, w tym także rozpoczynający działalność gospodarczą. Jeżeli jednak przedsiębiorca prowadzi działalność na niewielką skalę, która dodatkowo nie wymaga znacznego ponoszenia nakładów (zakupu towarów usług) i nie generuje wysokich kosztów, korzystniejszy jest wybór zwolnienia z opodatkowania. Wówczas bowiem nie musi wywiązywać się z obowiązków rozliczania VAT, tj. przede wszystkim składania we właściwym urzędzie skarbowym deklaracji VAT i dokonywania wpłaty podatku na rachunek urzędu skarbowego.

Podatnik zwolniony podmiotowo z VAT jest natomiast zobowiązany do prowadzenia dziennej ewidencji sprzedaży rejestrowanej za dany dzień, nie później jednak niż przed dokonaniem sprzedaży w dniu następnym. Dzięki tej ewidencji może ustalić, kiedy przekracza limit i tym samy traci prawo do zwolnienia podmiotowego. Przedsiębiorca zwolniony podmiotowo musi także - na żądanie kupującego lub usługobiorcy zgłoszone przed upływem 3 miesięcy od dnia wydania towaru lub wykonania usługi - wystawić rachunek potwierdzający dokonanie sprzedaży lub wykonanie usługi.

Preferencja nie dla wszystkich

Zwolnienie podmiotowe nie ma charakteru bezwzględnego. Ograniczenia w jego stosowaniu dotyczą kilku grup przedsiębiorców. Po pierwsze podatników dokonujących dostaw:

wyrobów z metali szlachetnych lub z udziałem tych metali,

towarów opodatkowanych akcyzą, z wyjątkiem energii elektrycznej (PKWiU 35.11.10.0) i wyrobów tytoniowych,

nowych środków transportu,

terenów budowlanych oraz przeznaczonych pod zabudowę.

Po drugie podatników świadczących usługi prawnicze oraz usługi w zakresie doradztwa, a także usługi jubilerskie. Po trzecie podatników nieposiadających siedziby na terytorium kraju. Tacy przedsiębiorcy są z chwilą rozpoczęcia wykonywania wymienionych czynności czynnymi podatnikami podatku od towarów i usług, niezależnie od wysokości uzyskanych obrotów.

Zwolnienia podmiotowego nie stosuje się ponadto do importu towarów i usług, wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów, dostawy towarów, dla której podatnikiem jest ich nabywca (np. dostawy złomu oraz odpadów wymienionych w załączniku nr 11 do ustawy o VAT), a także świadczenia usług, dla których zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 8 podatnikiem jest ich usługobiorca (np. przenoszenie uprawnień do emisji gazów cieplarnianych).

Inna forma

Obok zwolnienia podmiotowego funkcjonują także zwolnienia przedmiotowe, regulowane w art. 43 ust. 1 ustawy o VAT. Dotyczą one zarówno dostawy określonych towarów, jak i świadczenia niektórych usług. Po nowelizacji ustawy o VAT, która miała miejsce w 2011 roku, przy określaniu zakresu zwolnień odstąpiono od ich identyfikacji za pomocą klasyfikacji statystycznych (PKWiU), określając ich zakres z wykorzystaniem treści zapisów prawa unijnego i krajowego oraz orzecznictwa sądów. Jednocześnie zlikwidowany został załącznik nr 4 do ustawy, który zawierał wykaz usług zwolnionych od podatku. Uregulowania dotyczące zwolnień przeniesione zostały do treści ustawy. Warto pokreślić, że zasadniczo zwolnienie z podatku w przypadku usług zostało oparte na kryterium przedmiotowo-podmiotowym. Oznacza to, że ma ono zastosowanie dla konkretnych usług, tylko jeżeli są one wykonywane przez określone podmioty.

Szczególne przypadki zwolnienia z opodatkowania VAT z wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów oraz importu towarów regulują natomiast przepisy art. 44 - 82 ustawy o VAT.

Przykład

Obliczenie limitu proporcjonalnego

Podatnik rozpoczął wykonywanie działalności gospodarczej 10 lutego 2012 r. Skorzystał z przysługującego mu prawa do zwolnienia podmiotowego w VAT. W opisanej sytuacji może korzystać z tego zwolnienia do momentu, gdy jego obroty nie przekroczą kwoty 133 197 zł. Aby to wyliczyć, należy zastosować następujący algorytm: (wysokość limitu x liczba dni prowadzenia działalności gospodarczej do końca roku) / liczba dni w roku. Pamiętajmy, że rok 2012 jest rokiem przestępnym, zatem ma 366 dni zamiast 365. W przypadku rozpoczęcia działalności gospodarczej 10 lutego do końca roku pozostało 325 dni. Obliczenie limitu: (150 000 zł x 325) / 366 = 133 197 zł

Skutki przekroczenia wartości sprzedaży

● złożyć niezbędne dokumenty, czyli VAT-R - zgłoszenie rejestracyjne w zakresie podatku od towarów i usług,

● ustalić termin złożenia, tj. przed dniem, w którym podatnik traci prawo do zwolnienia podmiotowego, czyli przed dniem przekroczenia wartości sprzedaży łącznie w roku podatkowym w wysokości 150 tys. zł lub, w przypadku podatników rozpoczynających w trakcie roku podatkowego wykonywanie czynności opodatkowanych VAT, przed dniem, w którym faktyczna wartość sprzedaży, w proporcji do okresu prowadzonej działalności gospodarczej, przekroczyła w trakcie roku podatkowego kwotę 150 tys. zł,

● wnieść opłatę skarbową w wysokości 170 zł za potwierdzenie zarejestrowania podatnika podatku od towarów i usług jako podatnika VAT.

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.).