Szkoły i domy kultury nie są podatnikami VAT

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale w składzie siedmiu sędziów z 24 czerwca 2013 r. (sygn. akt I FSK 311/12) uznał, że jednostki budżetowe gminy nie są podatnikami podatku od towarów i usług. Sąd wydał orzeczenie kwestionujące dotychczasową linię interpretacyjną organów podatkowych. O możliwości przyjęcia przez sąd takiego stanowiska pisaliśmy w artykule 12 czerwca ("Uchwała dopiero wskaże właściwego płatnika, ale zamieszanie w samorządach już jest pewne", DGP nr 112).

Decyzja siedmiu sędziów

Zanim NSA dokończy rozpatrywanie skargi kasacyjnej gminy Wrocław, musi posiłkować się orzeczeniem wydanym prze poszerzony skład siedmiu sędziów. Miasto spytało, czy w praktyce możliwe i dopuszczalne są dwa tryby rejestracji gminy i jej jednostek budżetowych dla celów VAT.

Chodzi o to, czy gmina, wraz z jej jednostkami budżetowymi, ma być zarejestrowana jako jeden podatnik VAT łącznie (w takim przypadku deklaracja VAT gminy obejmuje wszystkie czynności opodatkowane realizowane przez gminę i jej jednostki budżetowe), czy też gmina i jej jednostki budżetowe będą zarejestrowane odrębnie dla celów VAT. I czy ostateczna decyzja co do sposobu rejestracji gminy oraz jej jednostek budżetowych jest uzależniona m.in. od organizacji wewnętrznej samorządu.

NSA w składzie siedmiu sędziów orzekł, że jednostki budżetowe nie mogą być podatnikami VAT, ponieważ nie wykazują wystarczającej niezależności od gminy. Jednostki nie mają własnego majątku, a jedynie korzystają z majątku wyodrębnionego przez gminę. Muszą też rozliczać się w trakcie roku budżetowego z gminami.

Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 2 ustawy z 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 45, poz. 236) gospodarka ta może być prowadzona przez jednostki samorządu terytorialnego w szczególności w formach samorządowego zakładu budżetowego lub spółek prawa handlowego. Te formy są przeznaczone do prowadzenia działalności gospodarczej a nie jednostki budżetowe.

WSA uważał inaczej

Teraz na rozpatrzenie czeka skarga kasacyjna Gminy Wrocław, która nie zgadza się ze stanowiskiem wyrażonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyrokach z 25 października 2011 r. (sygn. akt I SA/Wr 1147/11, I SA/Wr 1148/11). WSA uznał, że co do zasady samorządowa jednostka budżetowa jako jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej jest podatnikiem VAT i podlega odrębnej rejestracji dla celów podatku VAT.

Sąd pokreślił, że samorządowe jednostki budżetowe posiadają wyodrębniony zespół środków organizacyjnych, majątkowych i osobowych, co pozwala im na samodzielne działanie związane z wykonywaniem różnorakich zadań własnych jednostki samorządu terytorialnego, przez którą zostały powołane.

W szczególności podkreślić należy, że samorządowe jednostki budżetowe są też uczestnikami obrotu gospodarczego poprzez fakt zawierania umów cywilno-prawnych oraz umów na podstawie prawa pracy.

Dlatego w ocenie WSA ze względu na stopień swojego wyodrębnienia jednostka budżetowa samorządu terytorialnego spełnia kryteria pozwalające na traktowanie jej jako odrębnego od jednostki samorządu terytorialnego podatnika VAT. Sąd podzielił pogląd ministra finansów, że o statusie jednostki budżetowej jako podatnika podatku VAT decydują okoliczności obiektywne. Status ten jest niezależny od woli jednostki samorządu terytorialnego.

WAŻNE

Samorządowe jednostki budżetowe są też uczestnikami obrotu gospodarczego poprzez zawieranie umów cywilnoprawnych oraz umów na podstawie prawa pracy

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

TRZY PYTANIA

Minister musi powiedzieć, czy potrzebna będzie korekta

Co rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza dla gmin i ich jednostek?

W wydanej uchwale NSA uznał, że gminne jednostki budżetowe nie są podatnikami VAT odrębnymi od jednostki samorządu terytorialnego, ponieważ nie obciąża ich ryzyko gospodarcze prowadzonej działalności. Nie ponoszą one więc z tego tytułu odpowiedzialności wobec osób trzecich oraz nie dysponują własnym majątkiem, a jedynie powierzonymi zasobami gminy. Tym samym nie można przypisać im waloru samodzielności w zakresie prowadzonej przez nie działalności gospodarczej. Zdaniem NSA nie mają one cech niezbędnych dla uznania ich za podatników VAT w świetle art. 15 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn.zm.). Podatnikami VAT są oczywiście gminy. Uchwała ta niesie ze sobą daleko idące konsekwencje zarówno dla gmin, jak i ich jednostek budżetowych. Dotychczasowa praktyka zarówno organów podatkowych, jak i zdecydowanej większości sądów administracyjnych uznawała jednostki budżetowe za odrębnych podatników VAT. Oznaczało to, że jednostki te w własnym imieniu wystawiały faktury VAT sprzedażowe, otrzymywały faktury VAT zakupowe i rozliczały samodzielnie VAT, składając odrębne od gminy deklaracje.

Czy wobec rejestracji gmin i jednostek jako odrębnych podatników pojawiały się problemy z rozliczeniem VAT?

Często organy podatkowe odmawiały gminom prawa do odliczenia VAT naliczonego od inwestycji, których obsługą zajmowały się później ich jednostki budżetowe. Organy podatkowe uznawały bowiem, że skoro gmina i jej dana jednostka budżetowa to odrębni podatnicy VAT, to brak jest związku poniesionych przez gminę nakładów inwestycyjnych z działalnością opodatkowaną gminy. Oczywiście w praktyce funkcjonowały w tym zakresie różne rozwiązania pozwalające na uniknięcie tych negatywnych skutków związanych z VAT.

Czy wszystkie gminy i jednostki im podległe powinny teraz dostosować się do tego, co powiedział NSA?

Uchwała oznacza bardzo daleko idące skutki dla gmin i ich jednostek budżetowych, choć w sensie formalnym uchwała NSA nie powoduje wygaśnięcia lub zmiany rozstrzygnięć organów podatkowych dotyczących jednostek budżetowych gmin. Jednak w związku z uchwałą NSA powstaje szereg wątpliwości i niejasności. Przede wszystkim należy wskazać, że uchwała NSA dotyczy przepisów obowiązujących od 2004 r. Pokazuje zatem, że dotychczasowa praktyka organów podatkowych i większości sądów administracyjnych była nieprawidłowa. W związku z powyższym należy rozstrzygnąć m.in., czy konieczne jest dokonanie korekt dotychczasowych rozliczeń i deklaracji VAT przez gminę, czy należy wyrejestrować jednostki budżetowe gmin z VAT. Innym problemem jest sposób postępowania w przyszłości. W jaki sposób gminy powinny obecnie traktować dla celów VAT takie jednostki? Należy mieć nadzieję, że minister finansów w krótkim czasie wskaże samorządom, w jaki sposób prowadzić teraz rozliczenia VAT w gminie i jej jednostkach budżetowych. W tym zakresie konieczne będzie jednak rozwiązanie kompleksowe, obejmujące zarówno przeszłe, jak i przyszłe rozliczenia VAT.

@RY1@i02/2013/127/i02.2013.127.08800110a.804.jpg@RY2@

Michał Borowski menedżer zespołu VAT w Kancelarii Ożóg i Wspólnicy

Rozmawiał Przemysław Molik