Spory o VAT od czynności wykonywanych przez urzędy

Jednostki samorządu terytorialnego spierają się z ministrem finansów o to, w jakich przypadkach stają się podatnikiem VAT. Występują do izb skarbowych o indywidualne interpretacje podatkowe i często otrzymują niekorzystne odpowiedzi. Ostatnio jedną z takich interpretacji zajął się Naczelny Sad Administracyjny. Wydając wyrok 8 lutego 2013 r. (sygn. akt I FSK 520/12), całkowicie nie zgodził się z dyrektorem izby skarbowej, który uważał, że gmina nie jest organem władzy publicznej i w związku z tym pobierając opłatę za np. wydanie zezwolenia dla przedsiębiorcy na sprzedaż alkoholu, powinna naliczać VAT.

NSA uznał, że pobieranie opłat za wydawanie tego typu zezwoleń jest formą sprawowania władztwa publicznego. Gmina nie pobiera tych opłat w formie wynagrodzenia za świadczoną na rzecz obywateli działalność gospodarczą. Dlatego też nie ma obowiązku naliczać od pobranych opłat VAT.

Zadania ustawowe

Spór dotyczył art. 15 ust. 6 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm. - dalej: ustawa o VAT), zgodnie z którym nie uznaje się za podatnika organów władzy publicznej oraz urzędów obsługujących te organy w zakresie realizowanych zadań nałożonych odrębnymi przepisami prawa, dla realizacji których zostały one powołane, z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych.

Konkurencyjna licencja

Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach, rozpatrując wniosek Miasta Katowice o wydanie indywidualnej interpretacji, stwierdził, że jednostki samorządu terytorialnego takie jak gminy, powiaty czy województwa, są innymi niż organy władzy publicznej uczestnikami sektora finansów publicznych, zatem nie mogą nie być uznane za podatnika VAT w myśl art. 15 ust. 6 ustawy o VAT.

Organ powołał się na dotychczasowe orzecznictwo i stwierdził, że wszędzie tam gdzie organ władzy publicznej mógłby być konkurencją dla podmiotów komercyjnych powinien występować w charakterze podatnika VAT. Jednak co ciekawe, taką argumentacją posłużył się jednocześnie w odniesieniu do opłat za wydawanie obywatelom prawa jazdy, dowodu rejestracyjnego, licencji taksówkowej, czy legitymacji wędkarskiej, czyli czynności o charakterze typowo administracyjnym.

Podobne stanowisko zajął dyrektor izby skarbowej w odniesieniu do opłat za wydawanie obywatelom prawa jazdy, dowodu rejestracyjnego, licencji taksówkowej czy legitymacji wędkarskiej.

NSA nie zgodził się z tym poglądem. Orzekł, że jeśli gmina ma ustawowy obowiązek pobierania opłat za niektóre usługi administracyjne, to są to usługi związana z wykonywaniem władzy publicznej, a nie z działalnością gospodarczą. Od tego rodzaju usług nie nalicza się VAT. Nie ma znaczenia, czy czynności te urząd gminy realizuje w ramach wykonywania zadań własnych gminy, czy w ramach zadać zleconych od administracji rządowej. Wcześniej podobną tezę wyraził NSA w wyroku z 21 czerwca 2012 r. (sygn. akt I FSK 1594/11) czy w wyroku z 25 listopada 2011 r. (sygn. akt I FSK 145/11).

Jednolita linia orzecznicza

W orzeczeniach tych NSA postawił tezę, że organy samorządu terytorialnego należy kwalifikować jako organy władzy publicznej bez względu na to, czy wykonują zadania własne, czy z zakresu administracji rządowej. Sąd wprost nie zgodził się z fiskusem, który uważał, że organ samorządu terytorialnego działa jako organ władzy publicznej w rozumieniu art. 15. ust. 6 ustawy o VAT tylko wtedy, gdy wykonuje zadania zlecone z zakresu administracji samorządowej. Według sądu kryterium rozróżniającym działanie organu samorządowego w charakterze organu władzy publicznej od działania w charakterze podatnika jest to, czy organ ten działa jako organ władzy, czy też zachowuje się jak przedsiębiorca. W powołanych orzeczeniach jednostki samorządowe spierały się z fiskusem o to, czy opłaty publicznoprawne, takie jak opłata skarbowa, opłata adiacencka, renta planistyczna czy opłata za zajęcie pasa drogowego, na cele niezwiązane z budową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg, traktuje się jako niepodlegające VAT.

Poniżej prezentujemy zestawienie przykładowych opłat pobieranych przez gminy i zasady ich opodatkowania w świetle ostatnich orzeczeń sądów administracyjnych i interpretacji izb skarbowych.

WAŻNE

Wpis podwyższenia kapitału zakładowego jest dokonywany na wniosek złożony na formularzu KRS-Z3 wraz z wymaganymi załącznikami. Opłata za złożny na formularzu KRS-Z3 wraz formularzu KRS-Z3 wraz z wymaganymi załącznikami. Opłata za złożenie wniosku wynosi 250 zł

Sądy o opodatkowaniu opłat pobieranych przez gminę

wydawanie zezwolenia na sprzedaż alkoholu

licencję transportu drogowego taksówką

zezwolenie na wykonywanie regularnych przewozów osób w krajowym transporcie drogowym

wydanie prawa jazdy, rejestracja pojazdu, przy której wydawane są tablice rejestracyjne

udostępnianie danych meldunkowych

wydanie legitymacji instruktora nauki jazdy

wydanie kart wędkarskich

gospodarowanie odpadami komunalnymi

Opłata skarbowa, targowa, opłata za zajęcie pasa drogowego oraz za umieszczenie urządzeń infrastruktury technicznej w pasie drogowym oraz opłata adiacencka, renta planistyczna

parkowanie w strefie płatnego parkowania

usługę dzierżawy infrastruktury wodno-kanalizacyjnej (23 proc. stawka) .

ustanowienie służebności gruntowej przez gminę na rzecz przedsiębiorcy (23 proc. stawka)

usługi dostarczania wody i odbioru ścieków (8-proc. stawka)

korzystanie z przystanków komunikacyjnych przez prywatnych przewoźników (23-proc. stawka)

udostępnianie przez samorządowy zakład budżetowy szaletu miejskiego (23-proc. stawka)

udostępnienie miejsca na cmentarzu (8-proc. stawka)

dzierżawę kąpieliska miejskiego świadczone przez gminę na rzecz podmiotu zewnętrznego (23-proc. stawka)

wstęp na zwiedzanie ruin zamku (8-proc. stawka)

udostępnianie miejsc parkingowych na parkingach niestanowiących pasa drogowego (23-proc. stawka)

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

trzy pytania

Zezwolenie z wyłączeniem czy bez

@RY1@i02/2013/046/i02.2013.046.08800080f.803.jpg@RY2@

Jacek Budziszewski doradca podatkowy, dyrektor Działu Audytu Podatkowego, Instytut Studiów Podatkowych

Z czego wynika problem z opodatkowaniem VAT opłat pobieranych przez gminy?

Co do zasady opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają czynności odpłatne. Aby uznać dane świadczenie za odpłatne - musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a odbiorcą, a w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Nie każda jednak czynność stanowiąca dostawę lub świadczenie usług podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Aby dana czynność była opodatkowana tym podatkiem, musi być wykonana przez podatnika.

Czy w takim razie gmina będzie uznana za podatnika VAT?

Analiza art. 15 ust. 6 ustawy o VAT prowadzi do wniosku, że celem tej regulacji jest wyłączenie wszelkich organów władzy publicznej oraz innych organów podlegających prawu publicznemu z kategorii podatników podatku od towarów i usług w odniesieniu do czynności wykonywanych przez te podmioty w charakterze władz publicznych. Podatnikiem podatku od towarów i usług jest również organ władzy publicznej oraz urząd obsługujący ten organ, jeżeli w stosunku do określonej czynności lub transakcji zachowuje się jak podmiot gospodarczy. Powyższe jest odzwierciedleniem art. 13 dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.Urz.UE.L. nr 347). Zgodnie z tym przepisem krajowe, regionalne i lokalne organy władzy oraz inne podmioty prawa publicznego nie są uważane za podatników w związku z działalnością, którą podejmują, lub transakcjami, których dokonują jako organy władzy publicznej, nawet jeśli pobierają należności, opłaty, składki lub płatności w związku z takimi działaniami lub transakcjami.

Kiedy więc gmina na pewno nie jest podatnikiem VAT?

Wyłączenie z kręgu podatników VAT organów władzy publicznej jest możliwe tylko wtedy, gdy wykonują one czynności w ramach przypisanych im zadań państwowych. Organy władzy publicznej są podatnikami tego podatku jedynie w zakresie czynności, które mają charakter cywilnoprawny. Pobieranie opłat np. (opłaty za wydanie zezwolenia na sprzedaż alkoholu, opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi) mieści się w kategorii czynności wykonywanych przez te podmioty w charakterze władz publicznych. Tezę te potwierdza zarówno orzecznictwo sądów administracyjnych, jak i indywidualne interpretacje podatkowe.